تحلیل فضایی نوسازی مسکن در بافت فرسودة شهر بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران

2 دانشجوی دکترا شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

  نوسازی مسکن یکی از راهبردهای مهم در بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد (فرسوده) شهری است. در همین راستا در دهه‌های اخیر انواع سیاست‌ها جهت تشویق مردم به نوسازی پیگیری شده است. شناسایی روابط فضایی ابنیة نوسازی­شده در پهنة بافت فرسوده در کنار متغیرهای تأثیرگذار بر آن و همچنین پیش‌بینی نوسازی، از اهمیت بالایی برخوردار است و هدف این پژوهش را شکل­می‌دهد؛ از این­رو در این پژوهش در مرحلة اول با کمک شاخص موران و آماره گتیس- اردجی روابط فضایی نوسازی انجام­شده مورد بررسی قرار گرفته و در مرحلة بعد با به‌کارگیری متغیرهای اجتماعی-اقتصادی و کالبدی، متغیرهای تأثیرگذار بر نوسازی مسکن با رگرسیون لجستیک تحلیل و احتمال نوسازی مسکن در واحد بلوک به‌صورت فضایی ارائه شده است. نتایج نشان­می‌دهد که نوسازی مسکن در بوشهر به‌صورت خوشه‌ای در محلات و بلوک‌هایی خاصی نسبت به سایر محلات متمرکز می‌باشد و نحوة تملک و تعداد واحدهای غیرآپارتمانی بیشترین سطح معنی­ داری را دارد. همچنین رابطة مثبتی با نوسازی داشته و سایر متغیرها مانند: نزدیکی به مرکز شهر، میانگین طبقات و میانگین دسترسی قطعات به معبر در واحد بلوک بیشترین تأثیرگذاری را داشته و برخلاف آن، متغیرهایی چون؛ نرخ باسوادی در واحد بلوک، نرخ اشتغال و درصد ابنیة فرسوده در بلوک و خانوار در واحد مسکونی در سطح بلوک، کمترین سطح معناداری و اهمیت را در نوسازی مسکن در محدودة مورد نظر داشته است؛ از این­رو احتمال نوسازی در محلات؛ سنگی، عاشوری، هزار دستگاه، چهارصد دستگاه، دواس و خواجه‌ها بیشتر از سایر محلات می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Housing Renovation in the Deteriorated Urban Fabric of Bushehr City

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Moradi 1
  • Mahsa Dehghanian 2
1 Assistant Professor of Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Engineering and Technology, Salman Farsi University, Kazeron, Iran
2 Ph. D Student of Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

 
Housing renovation is one of the important strategies in the regeneration of inefficient (deteriorated) urban fabrics. In this regard, various policies have been pursued in recent decades to encourage people to renovate. Identifying the spatial relationships of renovated buildings within the deteriorated fabric area, along with the variables influencing it, as well as predicting renovation, are of great importance, which forms the objective of this research. Therefore, in this study, in the first stage, using Moran's I and Getis-Ord Gi* statistics, the spatial relationships of the implemented renovations were examined. In the next stage, by employing socio-economic and physical variables, the factors influencing housing renovation were analyzed using logistic regression, and the probability of housing renovation at the block level was presented spatially. The results indicate that housing renovation in Bushehr is concentrated in specific neighborhoods and blocks in a clustered manner compared to other neighborhoods. Furthermore, the type of ownership and the number of non-apartment units had the highest significance level and a positive relationship with renovation. Other variables such as proximity to the city center, average number of floors, and average plot access to the street at the block level had the most influence. In contrast, variables such as the literacy rate at the block level, employment rate, percentage of deteriorated buildings in the block, and households per residential unit at the block level had the lowest level of significance and importance in housing renovation within the study area. The probability of renovation is higher in the neighborhoods of Sangi, Ashuri, Hezar Dastgah, Chahar Sad Dastgah, Davas, and Khajeha than in other neighborhoods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Housing renovation
  • dilapidated texture
  • spatial analysis
  • Bushehr
ابوبکری، طاهره؛ محمدتقی رضویان؛ کاوه محمدی (1392). فضاهای فرسوده شهری (برنامه‌ریزی بهسازی و نوسازی)، دانشگاه امام رضا (ع). مشهد. 
باری‌گود، چایلد (1379). طراحی مسکن فرم شهر و توسعه پایدار، مترجم: ایرج اسدی، مجله مدیریت شهری. شماره 4. صفحات 59-54. 
پورمحمدی، محمدرضا (1379). برنامه‌ریزی مسکن، انتشارات سمت. چاپ سوم.
حاتمی‌نژاد، محمد؛ فرانک سیف‌الدینی؛ محمد میره (1384). بررسی شاخص‌های مسکن غیررسمی در ایران، نمونه موردی محله شیخ‌آباد قم. پژوهش‌های جغرافیایی.
حسینقلی‌زاده، علی؛ محمدرضا جلوخانی‌نیارکی؛ مهسا نخستین‌روحی؛ فخرالدین حاجیلو (1399). تحلیل مکانی و ارزیابی فضاهای شهری از منظر شهر دوستدار سالمند (مطالعۀ موردی: منطقۀ 6 شهر تهران)، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری دوره 8. شماره 2. صفحات 389-371.
حقیقی، فرشیدرضا؛ شروین شهبازی (1394). مدل ارزیابی شدت تصادفات در میدان‌ها (مطالعه موردی: شهر تهران)، فصلنامه مهندسی حمل‌ و نقل. دوره 7. شماره 3. صفحات 448-435.
حکمت‌نیا، حسین؛ میرنجف موسوی (1385). کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، انتشارات علم نوین. یزد.
حکیمی، هادی؛ فاطمه زادولی؛ شاهرخ زادولی‌خواجه (1395). بررسی رابطه بین کیفیت مسکن و سرمایه روان‌شناختی در سکونتگاه‌های غیررسمی (مطالعه موردی: محله یوسف‌آباد تبریز)، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری. دوره 4. شماره 1. صفحات 134-111.
رنجبر، ابوالفضل؛ محمدسعدی مسگری (1391). بررسی مدل رگرسیون لجستیک در تخریب جنگل‌های ارسباران با استفاده از سنجش از دور در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: جنگل‌های ارسباران)، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دوره 2. شماره 16.
رنجبرنیاری، علی (1398). ارزیابی اثرات بهسازی و نوسازی در ارتقای کیفیت مسکن در بافت فرسوده، مطالعه موردی: محله پیر مادر شهر اردبیل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه پیام نور. مرکز شهر ری.
ریاحی، وحید؛ محمد حجی‌پور؛ هادی قراگوزلو (1394). تحلیل فضایی کیفیت کالبدی مساکن روستایی در ایران، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی). دوره 15. شماره 37. صفحات 220-205.
زنگنه، یعقوب؛ داوود سمیعی‌پور؛ سیدهادی حسینی؛ زکیه آب‌باریکی. (1391). بررسی روندها و انگیزه‌های مهاجرت‌های درون‌شهری مطالعه موردی (سبزوار)، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. دوره 7. صفحات 61-43.
سعیدی، عباس؛ مصطفی طالشی؛ علیرضا رابط (1392). نوسازی مسکن و دگرگونی ساختاری- کارکردی خانه‌های روستایی. فصلنامه علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران.
طهماسبی‌مقدم، حسین؛ محسن احدنژادروشتی؛ اصغر تیموری (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در نواحی شهری با رویکرد مسکن پایدار (مطالعه موردی: شهر زنجان)، جغرافیای اجتماعی شهری. دوره 7. شماره 1. صفحات 271-255.
عندلیب، علیرضا (1389). اصول نوسازی شهری، تهران. انتشارات آذرخش.
فرهادی، رودابه؛ علی رنجبر (1401). ارزیابی اثرات بهسازی و نوسازی در ارتقای کیفیت مسکن در بافت فرسوده مطالعه موردی: محله پیر مادر شهر اردبیل. علوم جغرافیایی. دوره 41. شماره 18. صفحات 16-1.
کلانتری‌خلیل‌آباد، حسین؛ احمد پوراحمد (1385). الگوها و فنون برنامه‌ریزی مرمت بافت تاریخی شهرها، فصلنامه جغرافیایی سرزمین. دوره 3. شماره 7. صفحات 116-105.
کیانی‌مولان، مریم (1398). تحلیل فضایی و سطح‌بندی وضعیت ساخت مسکن در استان‌های کشور، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1. شماره 4. صفحات 230-244.
 20.1001.1.26453851.1398.1.4.16.7 
لحمیان، رضا (1396). ارزیابی اثرات اجتماعی بهسازی بافت فرسوده محلات شهری مطالعه موردی: محله امام‌زاده یحیی شهر ساری، جغرافیا. دوره 15. شماره 52. صفحات 410-395.
محمودزاده، حسن؛ قهرمان خوش‌روی (1394). کاربرد رگرسیون لجستیک در مدل‌سازی توسعه شهری؛ مطالعه موردی: منطقه شهری بناب، مطالعات شهری. دوره 14. شماره 4.
مستوفی، رضا؛ طاهره عرفان‌منش؛ امیر صابری؛ محمدرضا اکبری (1395). بررسی عوامل تأثیرگذار بر بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده- تاریخی (مطالعه موردی: شهر لامرد)، فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای. دوره 1. شماره 2. صفحات 55-31.
 ملکی، سعید (1382).  بررسی نقش شاخص‌های اجتماعی در برنامه‌ریزی توسعه مسکن شهر ایلام، فصلنامه مسکن و انقلاب. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. دوره 4. شماره 104. صفحات 75-60.
وارثی، حمیدرضا؛ مسعود تقوایی؛ نعمت‌اله رضایی (1391). ساماندهی بافت فرسوده (نمونه موردی: شهر شیراز)، مجله علمی تخصصی برنامه‌ریزی فضایی. دوره 2. شماره 2. صفحات 156-129.
یعقوبی، جعفر؛ ابوالفضل رنجور؛ زهرا خشنودی‌فر (1392). تحلیل مؤلفه‌های پیش برنده در اجرای موفقیت‌آمیز طرح بهسازی و نوسازی مسکن روستایی (مورد: شهرستان خدابنده)، فصلنامه جغرافیا و توسعه. دوره 11. شماره 32.
References
 
Alias, Zyed, Chai. (2016). Revitalising critical components of urban decay features, Journal of Building Performance, 7(1-7).
Andersen, H. S. (2003). Urban Sores. On the interaction between segregation, urban decay and deprived neighbourhoods: Ashgate, 1-410.
10.4324/9781315191980
Clark, W. A. V. & Onaka, J. L. (1983). Life cycle and housing adjustment as explanations of residential mobility. Urban Studies, 20, 47-57.
10.1080/00420988320080041 
Cliff, A. D., & Ord, K. (1970). Spatial autocorrelation: a review of existing & new measures with applications. Economic Geography, 46(sup1), 269-292.
Getis, A. (1991). Spatial interaction & spatial autocorrelation: a cross- product approach. Environment & Planning A, 23(9), 1269-1277.
Gorr, W. L., Kurland, K. S., & Dodson, Z. M. (2012). GIS tutorial for crime analysis. Redlands, CA: Esri Press.
Huang, X., & Dijst, M., & Weesep, J. V. (2017). Rural Migrants’ Residential Mobility: Housing and Locational Outcomes of Forced Moves in China. Housing, Theory and Society, 1-24.
Ijumulana, J., Ligate, F., Bhattacharya, P., Mtalo, F., & Zhang, C. (2020). Spatial analysis and GIS mapping of regional hotspots and potential health risk of fluoride concentrations in groundwater of northern Tanzania. Science of the Total Environment.
 https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.139584
Lee, S. I. (2000). Developing a bivariate spatial association: an integration of Pearson, S. and Moran, S. I., Journal of Geographical Systems, 3, 369-385.
Maliene, V., & Malys, N. (2009). High quality housing a key issue in delivering sustainable communities, Building and Environment, Vol.44. 426-430.
Mohit, M. A., & Ibrahim, M., & Rashid, Y. R. (2010). Assessment of residentia l satisfaction in newly designed public low-cost housing in Kuala Lumpur, Malaysia. Habitat international, 12(2), 22-19. 
Moran, P. A. P. (1950). Notes on continuous stochastic phenomena, Biometrika, 37, 17-23.
https://doi.org/10.2307/2332142
Ord, J. K., & Getis, A. (1995). Local spatial autocorrelation statistics: distributional issues & an application. Geographical analysis, 27(4), 286-306.
Palumbo, M. L., Fimmanò, D., Mangiola, G., Rispoli, V., & Annunziato, M. (2017). Strategies for an urban renewal in Rome: Massimina Co_Goal. Energy Procedia, 122, 559-564.   
Samiei Abbas, Sayafzadeh Alireza.(2016). Analysis of the Worn-Out Tissues Characteristics and Providing of Intervention Pattern, Case Study: Eslamshahr City, Tehran, Current Urban Studies, Vol 4, 267-279.
10.4236/cus.2016.43018
Tu, J., & Xia, Z. G. (2008). Examining spatially varying relationships between land use & water quality using geographically weighted regression I: Model design & evaluation. Science of the total environment, 407(1), 358-378.
https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2008.09.031
Yakubu, I., & Spocter, M., & Donaldson, R. (2016). Residential Mobility  Practices: A Revolving Door Syndrome for Low-Income Families The Global South?. Proceedings of Centenary Conference of the Society of South African Geographers, 1-279.