شناسایی و تحلیل پیشران‌‌های مؤثر بر توسعۀ پایدار روستایی با تأکید بر کاربرد آینده‌پژوهی (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان مریوان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه پیام نور و دبیر آموزش و پرورش استان کردستان، مریوان، ایران

چکیده

هستۀ اصلی پارادایم پایداری به‌عنوان وجه وصفی توسعه و آرمان برنامه‌‌ریزان در جهان، بر تغییر و تحولات مستمر و درنتیجه آمادگی و واکنش در برابر آن‌ها استوار است. در هر منطقه‌‌ای؛ روندها، اتفاقات و عوامل کلیدی که از آن‌ها به‌عنوان پیشران یاد می‌‌شود، وجود دارند که در شکل‌‌گیری وضع موجود پایداری توسعه، اثرگذار بوده و می‌‌توانند بر وضعیت آیندۀ شرایط پایداری توسعۀ منطقه نیز اثرگذار باشند. براین‌اساس، شناسایی و عکس‌‌العمل در برابر این پیشران‌‌ها نیازمند اتخاذ روش مطالعه مبتنی بر آینده‌پژوهشی است که بتواند پیچیدگی‌‌ها و نحوۀ عملکرد آ‎ن‌ها را شناسایی، درک و تحلیل کند. در این راستا نیز، پژوهش کاربردی حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی و با رویکرد اکتشافی آینده‌‌نگرانه در پی شناسایی مهم‌ترین پیشران‌‌هایی است که بر توسعۀ پایدار روستایی شهرستان مریوان استان کردستان، اثرگذار خواهند بود. بدین‌منظور، در ابتدا با بهره‌‌گیری از تکنیک دلفی و با حضور 22 نفر از متخصصان، کارشناسان و مسئولان که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند؛ عوامل اصلی شناسایی و سپس با بهره‌‌گیری از نرم‌افزار MicMac، روابط و نحوۀ اثرگذاری و اثرپذیری آن‌ها، پیشران‏های مؤثر مشخص شد که درنهایت؛ نتایج نشان داد که از میان 44 عامل اصلی شناخته‌شده از مقیاس ملی تا محلی؛ 14 عامل اصلی در ناحیۀ 1 یا اثرگذار، 12 عامل در ناحیۀ 2 یا دووجهی، 4 عامل در ناحیۀ تنظیمی، 5 عامل در ناحیۀ مستقل و 9 عامل نیز، در ناحیۀ خروجی صفحۀ پراکنش ماتریس تأثیرات، قرار گرفتند تا با این شیوۀ پیچیدۀ توزیع، بتوان به وضعیت توسعۀ آیندۀ منطقه در مسیر توسعۀ ناپایدار و مبهم، پی‏برد. در شکل‌‌گیری و تداوم این وضعیت نیز به‌ترتیب؛ پیشران‌‌های تجمع‌‌یافته در شاخص‌‌های مدیریتی-نهادی و اقتصادی، با بیشترین اثرگذاری عمل خواهند کرد. عوامل ناپایدارکنندۀ تجمع‎یافته در شاخص مدیریتی-نهادی که به لحاظ کمّی نیز، بیشترین مقدار از پیشران‌‌های مؤثر بر ناپایداری توسعۀ روستاهای منطقه را دربرمی‌‌گرفتند؛ به لحاظ کیفی نیز بیشترین نقش را در وضعیت مبهم توسعۀ منطقه دارا خواهند بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identification and Analysis of Drivers Effective on Sustainable Rural Development with an Emphasis on the Application of Future Research (Case study: villages of Marivan county)

نویسندگان [English]

  • Saadi Mohammadi 1
  • Soran Manoochehri 2
  • Mehri Visei 3
1 Associate professor in Geography and rural planning. Payeme Noor university. Tehran, Iran
2
3
چکیده [English]

Understanding the morphodynamics of river junctions is an important part of fluvial geomorphological studies that were provided suitable conditions to measure erosion and sediment changes at the junction of Dinver and Gamasiab rivers by the occurrence of floods in April 2019.  Due to the complexity, 3D numerical simulation is not cost-effective, and one-dimensional models, also, have some errors. For this reason, the use of two-dimensional models can be useful. Therefore, the SRH-2D model was used to investigate the effect of the flood on the morphology of the confluence of the Dinver River to Gamasiab. To study the morphological changes in the study area, elevation position and topography was mapped in two stages before and after the flood and also a granulometric experiment was performed. Due to the fact that the SRH_2D model does not have the ability to network, the required mesh was prepared using SMS software and the output file of the model was saved in TECPLOT format. The results showed that in a flood with a 35-year return period of the Dinver River to Gamasiab junction, with a meander- meander junction at a 40-degree angle, bed erosion in the downstream part of the junction begins to occur early in the onset of flooding and gradually expands to the upstream. However, sedimentation occurs shortly after the peak of the flood in the stagnation zone and then growing the spurs as the flood decreases, and developing the outer arch of the Gamasiab River as at the flood goes to end.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fluvial geomorphology
  • River confluence
  • Bed morphology
  • Flood
  • SRH-2D model

مراجع

ازغندی، علیرضا (1389). آینده‌پژوهشی؛ رهیافتی نو در مدیریت جامع حمل‌ونقل شهری، فصلنامۀ مطالعات مدیریت ترافیک. سال پنجم. شماره16 . صفحات 99-77.
http://ensani.ir/file/download/article/20120327155114-4014-35.pdf
ایزدی، فرناز؛ عاطفه احمدی؛ فرزین چاره‌جو (1400). آینده‌پژوهشی استان کردستان، مسائل و چالش‏های پیشِ‌روی آن، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 21. شماره 2. صفحات 279-261.
https://www.sid.ir/paper/962369/fa
بهشتی، محمدباقر؛ نادر زالی(1389). شناسایی عوامل کلیدی توسعۀ منطقه‌‌ای با رویکرد برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای بر پایۀ سناریو: مطالعۀ موردی استان آذربایجان شرقی، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دوره 15. شماره 1. صفحات 55-41.
https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-5418-fa.html
برومند، احمد؛ حامد داوری؛ امیر ناصر اخوان (1394). آینده‌پژوهی خدمات فرهنگی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی، فصلنامۀ آینده‌پژوهشی مدیریت. دوره 26. شماره 4. پیاپی 105. صفحات 45-30.
https://jmfr.srbiau.ac.ir/article_10425.html
تقیلو، علی‌اکبر(1393). سناریوهای آیندۀ سکونتگاه‌‌های روستایی ایران، مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی روستایی. دوره 3. شماره5. صفحات 96-83.
https://elmnet.ir/Article/1105753-3102/%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%
تقیلو، علی‌اکبر؛ ناصر سلطانی؛ احمد آفتاب (1395). پیشران‌‌های توسعۀ روستایی ایران. فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دوره 20. شماره 4. صفحات 28-1.
https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-5316-fa.html
تولایی، روح‌الله (1393). آینده‌پژوهشی روند خدمات مجازی در ایران در فرایند تکنولوژیک جهانی‌شدن با روش دلفی، فصلنامۀ راهبردی مطالعات جهانی‌شدن. دوره 5. شماره 14. صفحات 122-94.
https://www.sid.ir/paper/229919/fa
ریگی، مسعود؛ حسین بارانی؛ عادل سپهری؛ احمد سروستانی؛ مصیب پهلوانی(1398).شناسایی عدم‌قطعیت‏ها، پیشران‏ها و راهبردهای پایداری معیشت وابسته به مرتعداری در جوامع روستایی (مطالعۀ موردی: مراتع تورانی سیستان و بلوچستان)، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. دورۀ 17. شمارۀ 56. صفحات 118-91.
https://www.sid.ir/paper/366409/fa
روستایی، شهریور؛ اسماعیل علی‌اکبری؛ رباب حسین‏زاده (1395). بررسی عوامل تأثیرگذار بر رشد شهرهای بزرگ (مطالعۀ موردی: شهر ارومیه)، دوره 7. شماره 26. صفحات 74-53.
https://www.sid.ir/paper/220132/fa
زارعیان، آرمین؛ مریم ستارزاده (1390). رهیافتی در باب چگونگی و ماهیت آینده‌پژوهشی، مجلۀ دانشکدۀ پرستاری ارتش جمهوری اسلامی ایران. سال یازدهم. شماره 1. صفحات 10-1.
http://eprints.ajaums.ac.ir/1681/1/Journal
سند راهبردی آمایش سرزمین استان کردستان (1399). تهیه‌شده توسط سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان کردستان.
https://www.mporg.ir/Portal/View/Page.aspx?PageId=98f91093-a574-4d68-816f-817d954b943b
شکیب، فاطمه؛ ملیحه عرفانی؛ الهام یوسفی روبیات (1399). تبیین ساختاری پیشران‏های مؤثر بر مدیریت محیط‌زیست استان خراسان جنوبی، فصلنامۀ آمایش و برنامه‏ریزی فضا. دورۀ 24. شمارۀ 1. صفحات 125-110.
https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-36397-fa.html
صدیقی، الهام؛ عبدالرسول ماهینی؛ حامد میرکریمی؛ حسن دلیری؛ برایان فث (1398). شناسایی و تحلیل پیشران‏های کلیدی آمایش منطقه‏ای براساس آینده‌پژوهشی در شهرستان گرگان، فصلنامۀ آمایش سرزمین. دورۀ 11. شمارۀ 2. صفحات 223-205.
https://jtcp.ut.ac.ir/article_74138.html
طرح توسعۀ اقتصادی و اشتغالزایی روستایی شهرستان مریوان (1399). تهیه‌شده توسط سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان کردستان.
https://www.mporg.ir/Portal/View/Page.aspx?PageId=98f91093-a574-4d68-816f-817d954b943b
ظاهری، محمد؛ علی مجنونی توتخانه؛ کیومرث خداپناه (1399). تدوین پیشران‏های محلی توسعۀ روستایی با استفاده از روش آینده‌پژوهشی (مطالعۀ موردی: سکونتگاه‏های روستایی شهرستان بناب)، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. دورۀ 18. شمارۀ 59. صفحات 66-41.
https://gdij.usb.ac.ir/article_5460.html
فرهنگ آبادی‏های شهرستان مریوان (1395). منتشرشده توسط سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان کردستان، 1397.
گزارش سیمای بیکاری استان کردستان (1399). تهیه‌شده توسط سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان کردستان.
https://www.mporg.ir/Portal/View/Page.aspx?PageId=98f91093-a574-4d68-816f-817d954b943b
گوهری‌فر، مصطفی؛ عادل آذر؛ اصغر مشبکی (1394). آینده‌پژوهی: ارائۀ تصویر آیندۀ سازمان با استفاده از رویکرد برنامه‌‌ریزی سناریو (مورد مطالعه: مرکز آمار ایران)، فصلنامۀ مدیریت ایران. دوره 10. شماره 38. صفحات 65-36.
http://journal.iams.ir/article_208.html
مرادی‌مسیحی، واراز؛ مانی طالبی (1396). تحلیل ساختاری شاخص‌‌های توسعۀ پایدار روستایی در شهرستان صومعه‌سرا، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. دوره6. شماره 21. صفحات180-165.
https://serd.khu.ac.ir/article-1-2903-fa.html
مظفری، علی (1389). آینده‌‌پژوهشی، بستر عبور از مرزهای دانش، فصلنامۀ نظم و امنیت انتظامی. دوره 2. شماره 4. صفحات 46-25.
https://www.sid.ir/paper/188863/fa

مفضلی، اردشیر؛ علیرضا اسدی (1394). بررسی ساختارهای فکری و مفاهیم کلیدی در آینده‌پژوهی و ارائۀ چارچوب اجرای مطالعات آینده‌پژوهی. دوره 26. شماره 1. صفحات 26-15.

https://jmfr.srbiau.ac.ir/article_8602.html
ملک‌‌زاده، ندا؛ مهدی بزازاده؛ مجتبی رفیعیان (1395). شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ گردشگری شهری با رویکرد آینده‌نگاری(مطالعۀ موردی: کلان‌شهر کرج)،فصلنامۀ جغرافیا و توسعۀ شهری. دوره 3. شماره 2. صفحات 52-35.
https://jgusd.um.ac.ir/article_25756.html
موسوی، روح‌الله؛ پروین موسوی؛ فریبا برومندان(1393). آینده‌پژوهی دانشی کاربردی در توسعۀ روستایی، سومین همایش ملی آینده‌پژوهی. تهران.
https://www.sid.ir/paper/821836/fa
نعیمی، کیومرث؛ محمدرضا پورمحمدی (1395). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاه­های فرودست شهری سنندج با تاکید بر کاربرد آینده پژوهشی، فصلنامه مطالعات شهری. دوره 5. شماره 20. صفحات 62-52.
https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40902.html
 
References
 
Abreu, Isabel, Mesias, Francisco.J (2020). The assessment of rural development: Identification of an applicable set of  indicators through a Delphi approach, Journal of Rural Studies, 79(21), 1-12.
https://pubag.nal.usda.gov/catalog/7162181
Adegbile, A., Sarpong, D. & Meissner, D. (2017). Strategic Foresight for Innovation Management: A Review and Research Agenda. International Journal of Innovation and Technology Management (IJITM), 14 (4), 1-34.
file:///C:/Users/rayanehkomak/Downloads/ijitm.pdf
Ambrosio Albalá, M,. & Lozano, M. (2015). Prospective Structural Analysis: An application to Rural Development Strategies. The 83rd Annual Conference of the Agricultural Economics Society, Dublin.
file:///C:/Users/rayanehkomak/Downloads/s4f.pdf
Amer, M. Tugrul U.D. & Antonie J. (2013). A review of scenario planning. Futures (46), 23-40.
https://iranianfuturist.com/wp-content/uploads/2014/08/www.iranianfuturist.com_.pdf

Asan,U., seda, S., & Asan, S (2007). Qualitative cross-impact analysis with time consideration, Technological Forecasting and Social Change, 24(5), 627-644.

https://www.academia.edu/18078454/Qualitative_cross_impact_analysis_with_time_consideration
Bañuls, V.A., & Turoff ,M.(2011). Scenario construction via Delphi and cross-impact analysis, Technol. Forecast. Soc. Change.78(9), 1579-1602.
https://www.google.com/url?sa=i&rct=j&q=&es
Baudment, F. G (2011). Designing a foresight exercise for the future of rural communities in Romania, journal of Futures. 43(9), 996-1008.
https://www.semanticscholar.org/paper/Designing-a-foresight-exercise-for-the-future-of-in-Ghi%C8%99a-Goux-Baudiment/9ae9d41c4a9624517de409787f2c6289ada068b7
Borona, Valeria, Payánb, Esteban, MacMillana, Douglas, Tzanopoulos, Joseph (2016). Achieving sustainable development in rural areas in Colombia: Futurescenarios for biodiversity conservation under land use change, Land Use Policy,59(7), 27-37.
https://pubag.nal.usda.gov/catalog/5496000
Bowler, I.R (2012). Promoting sustainable agriculture and rural development AREA STUDIES - EUROPE (Regional Sustainable Development Review), Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS), at: https://www.un.org/esa/dsd/agenda21/res_agenda21_14.shtml
Fouracre, P., Limited, TRL (2001).Transport and sustainable rural livelihoods, rural transport knowledge base, Rural Travel and Transport Program, at: https://www.ssatp.org/sites/ssatp /files/publications /HTML/rural_transport /knowledge_base /English/Module %205/5_3a %20 Sustainable% 20Livelihoods.pdf.
https://www.semanticscholar.org/paper/TRANSPORT-AND-SUSTAINABLE-RURAL-LIVELIHOODS-Fouracre/762fcd27f3281592e3ebe67f91ac7f543f3a98e5
Gavigan, J (2001). Foresight for Regional Development  Network A Practical Guide to Regional Foresight. European Commission-Joint Research Centre – Institute for Prospective Technological Studies. The University of Manchester.
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/e4e7728e-fd41-4d12-a030-0cbd851707d0
Godet,M (2008). La Prospective Use and Misuse of Scenario Building, Circle of Future Entrepreneurs. Retrieved  from:
http://www.laprospective.fr/dyn/francais/actualites/SR10vEng.pdf
Havas, A (2006). Socio-economic and Developmental Needs: Focus of Foresight Programmes. Institute of Economics Hungarian Academy of Sciences, Budapest: Hungary.
file:///C:/Users/rayanehkomak/Downloads/SSRN-id1634074.pdf
Krusemana, Gideo, Abdul Mottaleba, Khondoker, Tesfayeb, Kindie, Bairagic, Subir, Robertsond, Richard, Mandiayee, Diagne, Aleneg, Arega (2020). Rfural transformation and the future of cereal-based agri-food systems, Global FoodSecurity, Vol.26, No.3 , 2-15.
https://repo.mel.cgiar.org/handle/20.500.11766/11905?show=full
Macmillan, P (2003). Scenario Planning The link between future and strategy. New York :Lindgren and Hans Bandhold publishing.
https://www.amazon.com/Scenario-Planning-Between-Future-Strategy/dp/0333993179
Marthaler, F,. Willi Gesk, J., Siebe, A., Albers, A (2020). An explorative approach to deriving future scenarios: A first comparison of the consistency matrix-based and the catalog-based approach to generating future scenarios, Procedia CIRP, 91(8), 883-892.
file:///C:/Users/rayanehkomak/Downloads/An_explorative_approach_to_deriving_future_scenari.pdf
Nagimov, Artjom Rafaelevich, Akhmetshin, Elvir Munirovich, Slanov, Valeriy Pavlovich, Nikolaevna Shpakova, Raisa, Prokopievich Solomonov, Mikhail, yaschenko, Dmitry (2018).  Foresight Technologies in the Formation of a Sustainable Regional Development Strategy,  European Research Studies Journal, Vol.XXI, No.2, 741-752.
https://ersj.eu/journal/1037
Omran, A. ,Khorish,M., Saleh, M (2014). StructuralAnalysis withKnowledge-based MICMAC Approach, International Journal of Computer Applications.86(5), 31-42.
file:///C:/Users/rayanehkomak/Downloads/StructuralAnalysiswithKnowledge-basedMICMAC.pdf
Plieninger, T., Draux,H.,Fagerhlom, N,. Bieling,C (2016). The driving forces of landscape change in Europe: A systematic reviewof the evidence, journal of  Land Use Policy. 57(8),  204-214.
https://www.semanticscholar.org/paper/The-driving-forces
Reed, M.S.Kenter,J., Bonn,A., Broad,K,. Burt,T,. Fazey, R., Fraser,D, Hubacek,, K. Nainggolan, D., Quinn,H., Stringer,L.,C.,  Ravera, F (2013). Participatory scenario development for environmental management: A methodological framework illustrated with experience from the UK uplands. Journal of Environmental Management,128(4), 345-362.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301479713003447
Sirius, A., Cnam, G., & Cnam, M (2003). Structural analysis with the MICMAC method & Actors' strategy with MACTOR method, American Council for the United Nations University: The Millennium Project (2003).
https://www.semanticscholar.org/paper/Structural-analysis-with-the-MICMAC-method-%26-with-Arcade-Godet/a2985573e8eaac7aa14a8318798ce408a4041979
Small, B (2017). Digital Technology and Agriculture: Foresight for Rural Enterprises and Rural Lives in New Zealand, Journal of Agriculture and Environmental Sciences. 6(2), 54-77.
http://jaesnet.com/journals/jaes/Vol_6_No_2_December_2017/7.pdf
Soner, M., & Kocar, G (2010). From potential forecast to foresight of Turkey’s renewable energy with Delphi approach,journal of  Energy. 35(5), 1973-1980.
https://www.academia.edu/45063745/From_potential_forecast_to_foresight_of_Turkeys_renewable_energy_with_Delphi_approach
Von Braun, J., & Virchow, D (2001). Villages for the Future: Crops, Jobs and Livelihood. Springer Publishing.
https://books.google.am/books?id=jYbqnQEACAAJ&hl=hy&source=gbs_book_other_versions_r&cad=4
World Future Society (2005).The Art of  Foresight Preparing for a Changing World, A Special Report from the World Future Society. Retrieved  from:
https://extendednows.com/the-art-of-foresight-the-art-that-everyone-in-the-21st-century-should-know-as-a-second-profession/

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 17 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش: 17 بهمن 1401

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار