رابطه فضایی متغیّرهای آب‌وهوایی با عملکرد گندم دیم ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته آب‌و‌هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانش آموخته آب‌و‌هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

5 استادیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22111/j10.22111.2022.7008

چکیده

اقلیم از عوامل اصلی و تعیین‌کننده در کمیت و کیفیت تولید محصولات کشاورزی است. در این پژوهش ارتباط میان میانگین ماهانه کمینه و بیشینه دما و بارش 223 ایستگاه هواشناسی ایران بعنوان متغیرهای مستقل با عملکرد گندم223 شهرستان بعنوان متغیر وابسته در دوره آماری 2000-2017 در دو مقیاس زمانی ماهانه فصل رشد و کل دوره رشد واکاوی گردید. روابط فضایی با استفاده از روش‌های تحلیل آمار فضایی در Arc/GIS استفاده و با بکارگیری آزمون خودهمبستگی موران و رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی آزمون شد. نتایج شاخص موران نشان داد که توزیع فضایی عملکرد گندم از الگوی خوشهای پیروی می-کند. تحلیل رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی گویای تأثیر قابل توجه بارش بر عملکرد گندم با تأثیرگذاری 78 درصدی بود. همچنین نتایج نشان‌دهنده اثر مثبت بارش بر عملکرد گندم بویژه در مناطق گرم و خشک مرکزی، شرقی، جنوب‌شرقی و جنوبی بود. نتایج نشان‌دهنده اثر مثبت افزایش دما بر عملکرد گندم در تمام سطح منطقه مورد مطالعه بود که به‌تدریج به سمت بخش‌های جنوبی به تناسب کاهش ارتفاع و افزایش میزان دما، از شدت اثر آن کاسته شد. به طوری‌ که اثر افزایش دماهای روزانه در مناطق سرد کوهستانی مثبت است؛ در حالی‌که با توجه به دمای بالای مناطق مرکزی به شرق و جنوب ایران به دلیل ایجاد تنش گرمایی در محصول گندم اثر منفی دارد. در مجموع نتایج تحلیل رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی نشان داد که در مناطق مرطوب و پربارش افزایش در مقدار دما مطلوب‌تر از افزایش بارش است، به‌طوری‌که با افزایش دما میزان عملکرد افزایش می‌یابد. بنابراین میتوان گفت در مناطق گرم و نیمه گرم کشور افزایش دما توام با افزایش بارش می‌تواند بر عملکرد گندم اثر مثبت داشته باشد. در این مناطق بهتر است که کشت گندم در ارتفاعات و یا در مواقع سرد سال صورت گیرد و با استفاده از سیستم‌های آبیاری تنش خشکی را در مراحل حساس رشد گندم کاهش داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial relations between climatic variables and wheat yield in Iran

نویسندگان [English]

  • Hadis Sadeghi 1
  • Hosein Mohamadi 2
  • Aliakbar Shamsipour 3
  • Kobra Zarei 4
  • Mostafa Karimi 5
1 department of Physical geography, Faculty of Geography, University of Tehran
3 Faculty of Geography, University of Tehran
4 Department of Physical Geography, faculty of geography, University of Tehran
چکیده [English]

In this study relation between average minimum and maximum of temperature and rainfall as independent variables of 223 synoptic meteorological stations in Iran and wheat yield as dependent variable in 223 regions during the statistical period of 2017-2017 in the monthly time scale of the growing season and the total growth period was investigated. In data analysis, spatial statistics analysis methods in Arc/GIS 10.4.1 software were used, using Moran autocorrelation test, and geographic weighted regression their spatial relationships were tested. The result of Moran index showed that spatial distribution of wheat yield follows cluster pattern. Analysis Geographic weighted regression has showed rainfall has remarkable effect on wheat yield. In addition, analysis showed rainfall has positive effects on wheat yield especially in dry and warm regions of Central, and Southeastern. The results showed the positive effect of temperature increase on wheat yield, which gradually decreased toward the southern parts in proportion to the decrease in altitude and increase in temperature. So that the effect of increasing daily temperatures (maximum) in cold mountainous areas is positive, while in east, central and southern parts of Iran negative effects of temperature over wheat yield were seen due to heat stress. Therefore, in hot and semi-warm regions of the country, increasing the temperature along with increasing rainfall can have a positive effect on wheat yield. In these areas, it is better to cultivate wheat in the highlands or in cold weather and used irrigation systems to reduce drought stress at critical stages of wheat growth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial statistics
  • climate changes
  • Geographic Weighted Regression
  • Iran
  • wheat