تحلیل توزیع خدمات درمانی و مکان گزینی بهینه بیمارستان در منطقه 4 کلانشهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر تهران، تهران، ایران

2 دانشیار پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر تهران، تهران، ایران

چکیده

با توجه به تراکم جمعیت درتهران به عنوان پایتخت کشور،حساسیت کاربری بیمارستان ونقش تاثیر گذار آن درتامین سلامت فردو جامعه،شناسایی مکانهای مناسب جهت احداث بیمارستان،امری مهم و ضروری دربرنامه ریزی وطراحی شهری محسوب می-شود.منطقه 4 تهران به عنوان یکی ازپرجمعیت ترین،وسیع ترین،مهاجر پذیرترین وپرساخت و سازترین مناطق تهران شناخته شده است.هدف ازاین تحقیق انتخاب مکان مناسب برای ایجادمراکزبیمارستانی وبررسی توزیع بهینه بیمارستانها درسطح منطقه 4 تهران بااستفاده ازروشها، الگوهای نوین و باتوجه به معیارهای موثردرمکانیابی مراکزدرمانی میباشد.در این پژوهش ابتدابااستفاده ازروش توصیفی- تحلیلی به جمع آوری اطلاعات پرداخته وشاخص های موثر در مکانیابی مراکزبیمارستانی استخراج گردیده است.سپس بااستفاده ازروشANPبه بررسی هدف،معیارهاوزیرمعیارهاودرنهایت به تجزیه و تحلیل لایه‌ها پرداخته شد. در ادامه با استفاده از نرم افزار ARC GIS و مدل همپوشانی مراکز مناسب جهت احداث بیمارستان تعیین گردید. از میان مکان‌های استخراج شده از نرم افزار GIS، مناسب ترین مکان جهت احداث بیمارستان با استفاده از الگوریتم رقابت استعماری(ICA) و پیاده سازی این الگوریتم در نرم افزار MATLAB، تعیین شد. در ادامه بااستفاده از روش کیوگزاره های مرتبط بامطلوبیت مکان نهایی استخراج شد.همچنین باپرسش ازمتخصصین در رابطه باگزاره‌های مرتبط بامطلوبیت مکان برگزیده، 13 گزاره استخراج گردید و با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی درنرم افزار spss، به 5 نگرش دسته بندی و گروه بندی گردیدند. به طوری که 53.84% از مشارکت کنندگان در دیدگاه گروه1، 15.38% در دیدگاه گروه 2، 15.38% در دیدگاه گروه 3، 7.69% دردیدگاه گروه 4 و 7.69%در دیدگاه گروه 5 جای گرفته اند.دیدگاه اول مطلوبیت فاصله ازفرودگاهها،ورزشگاهها،فضای سبز،دکلهای مخابراتی،رادیویی،تلوزیونی،پمپ بنزین ومراکز مشابه،کلانتری های پلیس و نیروی انتظامی،دیدگاه دوم مطلوبیت فاصله ازسایرمراکز بهداشتی درمانی وبیمارستانها وهمچنین فضاهای آموزشی،دیدگاه سوم مطلوبیت ازنظر فاصله ازمراکز صنعتی ومنابع آلودگی،دیدگاه چهارم مطلوبیت فاصله ازمراکز نظامی وپایانه های اتوبوس وغیره ودیدگاه پنجم مطلوبیت فاصله ازراههای ارتباطی اصلی ومراکزپرتراکم جمعیتی را شامل می‌شود.نگرش یک بیشترین مقدار ویژه ونگرش پنج کمترین مقدارویژه را دربرمی گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Distribution of Medical Services and the Optimal Location of the Hospital in District 4 of Tehran Metropolis

نویسندگان [English]

  • Golnaz Hajimoradi 1
  • Armin Rajabpoor 1
  • Habibollah Sahami 2
1 Malek Ashtar University of Technology
2 Malek Ashtar University of Technology
چکیده [English]

Considering the population density in Tehran as the capital of the country, the sensitivity of hospital use and its effective role in ensuring the health of the individual and society, the importance of identifying suitable locations for hospital construction is one of the priorities of urban planning and design. District 4 of Tehran is known as one of the most populous, extensive, immigrant and most construction areas in Tehran. The purpose of this study is to select a suitable location for the establishment of hospital centers and to investigate the optimal distribution of hospitals in District 4 of Tehran using new methods, models and according to the effective criteria in locating medical centers. In this research, first, descriptive-analytical method was used to collect information and effective indicators in locating hospital centers were extracted. Then, using Analysis Network Process, the purpose, criteria and sub-criteria were examined and finally the layers were analyzed. Then, using ArcGIS software and the overlap model, suitable centers for the construction of the hospital were determined. Among the locations extracted, the most suitable location for the construction of the hospital was determined using the colonial competition algorithm (ICA) and the implementation of this algorithm in Matlab software. Then, using the Q method, statements related to the desirability of the final location were extracted. Also, by asking experts about the propositions related to the desirability of the chosen location, 13 propositions were extracted and categorized into 5 attitudes using exploratory factor analysis in SPSS software. So that 53.84% of the participants were in the view of group 1, 15.38% in the view of group 2, 15.38% in the view of group 3, 7.69% in the view of group 4 and 7.69% in the view of group 5. The first view of the desirability of distance from airports, stadiums, green space, telecommunication towers, radio, television, gas stations and similar centers, police stations and law enforcement, the second view of the desirability of distance from other health centers and hospitals As well as educational spaces, the third view of desirability in terms of distance from industrial centers and pollution sources, the fourth view of desirability in terms of distance from military centers and bus terminals, etc. and the fifth view of desirability of distance from main communication routes and densely populated centers Is included. Attitude one has the highest and attitude five has the lowest  value.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hospital location
  • Analysis network process (ANP)
  • Geographic information system (GIS)
  • Imperial competition algorithm ( ICA)
  • method Q
امینی‌ورکی، سعید؛ مهدی مدیری؛ فتح اله شمسایی زفرقندی؛ علی قنبری‌نسب (1393). شناسایی حاکم بر آسیب‌پذیری شهرها در برابر مخاطرات محیطی و استخراج مؤلفه‌‎های تأثیرگذار در آن با استفاده از روش کیو، فصلنامۀ علمی- پژوهشی مدیریت بحران. صفحات 18-5.
انجمن علمی پدافند غیرعامل کشور (1397). آنچه شهرداران باید از پدافند غیرعامل بدانند، تهران: انجمن علمی پدافند غیرعامل کشور.
برزویی، زهرا؛ ایوب تقی‌زاده؛ کاظم رنگ‌زن (1395). مکان یابی بیمارستان با استفاده از مقایسه 2 روش تحلیل سلسله مراتبی فازی در شهر اهواز، فصلنامۀ علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی. سال شانزدهم. شمارۀ 5. صفحات 78-53.
پارسای‌مقدم، مهدی؛ محمدحسین یزدانی؛ افشار سیدین؛ منوچهر پاشازاده (1395). مکان‌یابی بهینۀ بیمارستان‌های شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در شهر اردبیل، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی اردبیل. دورۀ شانزدهم. شمارۀ چهارم. صفحات 388-374.
جعفری، فاطمه؛ علی‌اکبر جمالی؛ سید علی المدرسی (1395). مکان‌یابی مراکز بهداشتی درمانی و بیمارستان با استفاده از توابع عضویت و همپوشانی فازی و مدل AHP در محیط  GIS(مطالعۀ موردی: شهر بندرعباس(، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری. سال 8. شماره 27. صفحات 68-55.
حسینی، سید احمد؛ محسن احمدنژاد روشنی؛ مهدی مدیری؛ سعید آریش (1392). ﻣﻜﺎن‌ﻳﺎﺑﻲ ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ ﺑﺎ روﻳﻜﺮد ﭘﺪاﻓﻨﺪ غیرعامل با استفاده از رقابت استعماری (نمونۀ موردی: منطقۀ 3 تهران)، مجلۀ علمی پژوهشی جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌‎ای. سال یازدهم. شمارۀ 21.
دانایی فرد، حسن؛ سید یعقوب حسینی؛ روزبه شیخها (1392). روش‌شناسی کیو: شالوده‌‎های نظری و چارچوب انجام پژوهش. تهران: صفٌار.
زیاری، کرامت‌الله؛ سعید گیوه‌چی؛ محسن عادلی (1396). بهینه‌سازی مکان استقرار ایستگاه‌‎های آتش‌نشانی شهر گرگان با استفاده از روش طبقه‌بندی و الگوریتم رقابت استعماری با رویکرد مدیریت بحران زلزله، مجلۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 21. شمارۀ 3.
ساریخانی، سعیده؛ داوود شیشه‌بری (1398). مسئلۀ مکان‌یابی- مقاوم‌سازی بیمارستان‌‌ها با منابع محدود در شرایط بحران و ازکارافتادگی تسهیلات، فصلنامۀ مهندسی حمل‌ونقل. سال 11. شمارۀ اول. صفحات 219- 199.
سعادتی، محمد؛ رامین رضاپور؛ جواد سجادی خسرقی (1400). وضعیت ایمنی واحد تصویربرداری بیمارستان‌ها، تصویر سلامت. صفحات 112-105.
شجاییان، علی؛ مهدی مدیری؛ مرتضی امیدی‌پور (1396). کاربرد مدل‌ها در علوم جغرافیایی، تهران. سازمان جغرافیایی نیرو‌های مسلح.
فلاحی، غلامرضا؛ نجمه تیموری (1395). مکان‌یابی مراکز درمانی با استفاده از تحلیل اطلاعات مکانی و تحلیل سلسله‌مراتبی، دومین کنفرانس ملی مهندسی فناوری اطلاعات مکانی.
عرفانیان‌خان‌‌زاده، حمید؛ رضا نجف‌بیگی؛ کرم الله دانش‌فرد (1394). مدیریت منابع انسانی الکترونیک ابزار تحول در بهره‌وری سازمان (ارائۀ مدل به روش کیو)، دورۀ 8. شمارۀ 32. صفحات 35-7.
عزیزی، عباس؛ ناصر بیات؛ خلیل هلالی (1396). اثرات امنیتى اقامتگاه‌هاى گردشگرى غیررسمى در شهر همدان: پژوهشى در چارچوب روش‌شناسى کیو، فصلنامة پژوهش‌هاى مدیریت انتظامى. دورۀ 12. شمارۀ 4.
مشمولی، یعقوب (1399). تحلیل توزیع فضایی و مکان‌گزینی بیمارستان با استفاده ازGIS  (مطالعۀ موردی: شهر اردبیل)، پایان‌نامۀکارشناسی ارشد.جغرافیا و برنامه‌ریزی‌شهری. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه محقق اردبیلی. صفحه136.
معتمدی، محمد (1399). بررسی و مکان‌یابی دسترسی شهروندان شهر شیروان به کاربری‌‎های درمانی، فصلنامۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دورۀ 20. شمارۀ 58. صفحات 239-219. بررسی و مکان یابی دسترسی شهروندان شهر شیروان به کاربری های درمانی (ensani.ir)
نیک‌رفتار، طیبه (1391). روش کیو و کاربرد آن در یک مطالعۀ موردی. انتشارات نگاه دانش. صفحات 104-1.
وارثی، حمیدرضا؛ نسرین شریفی؛ محمد جاسم شاهسونی (1392). مکان‌یابی مراکز بهداشتی- درمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی.
کیانی، اکبر؛ فرضعلی سالاری سردری (1390). بررسی و ارزیابی اولویت‌های منظر فضاهای عمومی شهر عسلویه با استفاده از مدل ANP. فصلنامۀ علمی- پژوهشی باغ نظر، مرکز پژوهشی هنر معماری و شهرسازی. نظر. سال هشتم. شمارۀ 18.
 
Refrences:
Askari, R , Shafiee, M, Charrahi, Z   Almodarresi S.A and  Afrazandeh, S.M (2020 ). “Investigating the Level of Access to Hospital Medical Facilities Using the Geographical Information System (GIS) in Yazd, Iran, in 2019.” Journal of Community Health Research 2020; 9(4): 241-255.
Atashpaz-Gargari,E. & Lucas, C.,( 2007). “Imperialist Competitive Algorithm: An Algorithm for Optimization Inspired by Imperialist Competition”, IEEE Congress on Evolutionary Computation, 4661-4667.
Bahrami, H., Abdechiri. M., Meybodi, M.R., (2012). “Imperialist Competitive Algorithm with Adaptive Colonies Movement”. I.J. Intelligent Systems and Applications. 2, 49-57
ElKady, S. K., & Abdelsalam, H. M. (2016). A modified particle swarm optimization algorithm for solving capacitated maximal covering location problem in healthcare systems. In Applications of Intelligent Optimization in Biology and Medicine (117-133). Springer International Publishing
 
 
Gerist, S and Maheri. M.R., (2019). Structural damage detection using imperialist competitive algorithm and damage function, Applied Soft Computing Journal
Gul, m. and Guneri, A. F (2021). “Hospital Location Selection: A Systematic Literature Review on Methodologies and Applications. Mathematical Problems in Engineering. 17.
Hall. J.P., (2004), Development of an implementation plan for a geographic information system: case of Lincoln County, University Plaza, USA. 267-275.
Zhang, W., Cao, K., Liu, S., & Huang, B. (2016). A multi-objective optimization approach for health-care facility location-allocation problems in highly developed cities such as Hong Kong. Computers, Environment and Urban Systems, 59, 220-230.