تحلیلی بر سطح توسعه‌یافتگی بنادر استان بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22111/j10.22111.2022.6726

چکیده

امروزه بنادر به عنوان پل ارتباطی مبادله کالا، در حمل و نقل دریایی و خشکی نقش قابل توجهی در ایجاد یکپارچگی در مناطق پسکرانه‌ای و برقراری توازن در زنجیره تامین کالا نقش مهمی را ایفا می‌کنند. در واقع، هر بندر دارای موقعیت جغرافیایی، تجهیزاتی و عملکردی متفاوتی می‌باشد و همین امر سبب تفاوت در سطح پیشرفت و توسعه بنادر و به طبع آن شهر‌ها و مناطق پسکرانه‌ای شده است. هدف از این پژوهش، شناخت، تحلیل و سطح‌بندی ظرفیت‌، امکانات و توانمندی‌های شش بندر استان بوشهر (بوشهر، عسلویه، کنگان، گناوه، دیر و دیلم) است. روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش توصیفی- تحلیلی با بهره‌گیری از منابع اسنادی و داده‌های میدانی است. به منظور وزن‌دهی و رتبه‌بندی به معیار‌ها و زیرمعیارها از مدلFAHP و برای رتبه‌بندی سطح توسعه‌یافتگی بنادر از مدل TOPSIS استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بندر عسلویه در میان پنج بندر مورد مقایسه، به لحاظ معیارها و زیرمعیارهای مورد بررسی، در سطح اول توسعه‌یافتگی قرار دارد. بنابراین می‌توان گفت علی‌رغم آنکه بندر بوشهر قدیمی‌ترین بندر این استان به شمار می‌رود، بندر عسلویه توانسته است طی سال‌های اخیر از یک سو به دلیل توسعه میادین گازی و از سوی دیگر، ارتباط عملکردی موثر و کارآمد با کانون‌های پسکرانه‌‌ای، بیشترین سطح توسعه یافتگی را به خود اختصاص دهد. در عین حال این موضوع توانسته بر توسعه زیرساخت‌های بندر تجاری در کرانه ساحلی این شهرستان نیز اثرگذار باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of ports development degree in Bushehr province

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Arasteh 1
  • Melika Zarei 2
1 Department of urban planning and design, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University
2 Department of Urban and Regional Planning, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

Today, ports, as a communication bridge for the exchange of goods, play an important role in sea and land transport in creating integration in the post-colonial regions and establishing balance in the supply chain. In fact, each port has a different geographical location, equipment and function, and this has led to increased inequality in the development of ports and, by nature, cities and regions. The purpose of this study is to evaluate, identify and analyze the geographical facilities and capabilities of the ports of Bushehr province in order to develop the backward regions of this province. The research method in this research is descriptive-analytical using documentary sources, library. In order to weight and rank the criteria and sub-criteria, fuzzy AHP and TOPSIS models have been used. After a general review and comparison of criteria and sub-criteria, six ports of Bushehr, Assaluyeh, Kangan, Genaveh, Dayyer and Deylam in this province were selected from among the ports of Bushehr province which are located in the Persian Gulf. Findings show that Assaluyeh port is among the five ports compared in terms of criteria and sub-criteria in the first place. Therefore, it was selected as the most suitable port in the development of the southern regions of Bushehr province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • port
  • Coastal Development
  • Fuzzy AHP
  • TOPSIS
  • Bushehr province
- آراسته، مجتبی (1396). تبیین نقش بنادر در تکوین ساختار فضایی و توسعۀ پس‌کرانه‌های حوزۀ ساحلی جنوب، رسالۀ دکتری. گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌‌ای.دانشکدۀ هنرومعماری.دانشگاه تربیت مدرس. 
https://parseh.modares.ac.ir/thesis.php?id=6031975&sid=1&slc_lang=fa 
- پریزادی، طاهر؛ صالح اسدی؛ محمد مولائی‌‌قلیچی؛ حجت شیخی (1391). بررسی و تحلیل قابلیت‌‌های مزایای نسبی منطقه‌‌ای در بنادر شمال ایران با استفاده از تلفیق تکنیک‌‌‌های TOPSIS و ELECTRE، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای. 2 (6). صفحات 29-15. 
http://jzpm.miau.ac.ir/article_103.html 
- سیاره، جعفر؛ امیرسعید نورامین (1388). دورنمای کانتینریزاسیون در خاورمیانه و راهکارهای ارتقای جایگاه ایران. فصلنامۀ علوم و فناوری دریا. 16(49). صفحات 54-45.  
http://navy.iranjournals.ir/article_1425.html 
- محتشمی، علی؛ محمدعلی خاتمی‌‌فیروزآبادی (1390). ارائۀ یک ‌متدولوژی جهت تخصیص ‌تجهیزات و تسهیلات به ‌بنادر با استفاده از ابزارهای تصمیم‌گیری چندمعیاره و شبیه (مطالعۀ موردی: بندر شهید رجایی)، مجلۀ بین‌‌المللی مهندسی و مدیریت صنعتی. 22 (2). صفحات 170-162.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=136385
- مهیرکجوری، محمد؛ علیرضا آذرباد (1395). بررسی و ارزیابی بهره‌برداری زمانی از اسکله‌‌ها به‌منظور تخلیه و بارگیری شناورها در بندر امیرآباد، مجلۀ صنعت حمل ‌و نقل دریایی. 2(4). صفحات 17-10.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=306744
- کاویانی‌‌راد، مراد؛ حسن مالداری (1396). تأثیر موقعیت ژئوپلتیک بر راهبرد ملی (مطالعۀ موردی: جنوب‌شرق ایران)، مجلۀ‌‌ پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی. 49 (4). صفحات  855-841.  
https://dx.doi.org/10.22059/jhgr.2016.58558 
- یاسوری، مجید (1388). بررسی وضعیت نابرابری ‌منطقه‌ای در استان خراسان رضوی، فصلنامۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌‌ای. 7 (12). صفحات 223-201.  
https://dx.doi.org/10.22067/geography.v7i12.8934 
- Albrechts,L,&Coppens, T. (2003). Megacorridors: striking a balance between the space of flows and the space of places. Journal of Transport Geography, 11(3), 215-224. 
https://doi.org/10.1016/S0966-6923(03)00032-2 
- Antunes, C. (2019). European shipbuilding and ship repairs outside Europe: Problems, questions and some hypotheses. International Journal of Maritime History, 31(3), 456-464. 
https://doi.org/10.1177%2F0843871419860691 
- Bichou, K., & Gray, R. (2004). A logistics and supply chain management approach to port performance measurement. Maritime Policy & Management, 31(1), 47-67. 
https://doi.org/10.1080/0308883032000174454
- Bryan, J., Munday, M., Pickernell, D., & Roberts, A. (2006). Assessing the economic significance of port activity: evidence from ABP Operations in industrial South Wales. Maritime Policy & Management, 33(4), 371-386. 
https://doi.org/10.1080/03088830600895600
- Caliskan, A., & Esmer, S. (2019). Does it really worth investing in relationship marketing for a port business?. Case Studies on Transport Policy, 7(2), 375-383. 
https://doi.org/10.1016/j.cstp.2019.02.003 
- Chang, D.Y. (1996). Applications of the Extent Analysis Method on Fuzzy AHP. European Journal of Operational Research, 95(3), 649-655. 
https://doi.org/10.1016/0377-2217(95)00300-2
- Cullinane, K., & Song, D. W. (2002). Port privatization policy and practice. Transport Reviews, 22(1), 55-75. 
https://doi.org/10.1080/01441640110042138
- Dadashpoor, H., & Arasteh, M. (2020). Core-port connectivity: Towards shaping a national hinterland in a West Asia country. Transport Policy, 88, 57-68. 
https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2020.01.015 
- Feng, X., Zhang, Y., Li, Y., & Wang, W. (2013). A location-allocation model for seaport-dry port system optimization. Discrete Dynamics in Nature and Society, 2013, 1-9. 
https://doi.org/10.1155/2013/309585 
- Fujita, M., & Mori, T. (1996). The role of ports in the making of major cities: self-agglomeration and hub-effect. Journal of development Economics, 49(1), 93-120. 
https://doi.org/10.1016/0304-3878(95)00054-2
- Hall, P. V. (2002). The institution of infrastructure and the development of port-regions. Unpublished PhD Thesis. Iowa State University of California at Berkeley. 
https://escholarship.org/uc/item/4h57f9db 
- Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Methods for multiple attribute decision making. In Multiple attribute decision making (pp. 58-191). Springer, Berlin, Heidelberg. 
https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9_3
- Lam, J. S. L., & Notteboom, T. (2014). The greening of ports: a comparison of port management tools used by leading ports in Asia and Europe. Transport Reviews, 34(2), 169-189. https://doi.org/10.1080/01441647.2014.891162 
- Miljkovic, D., Price, G. K., Hauser, R. J., & Algozin, K. A. (2000). The barge and rail freight market for export-bound grain movement from midwest to Mexican Gulf: an econometric analysis. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 36(2), 127-137.
https://doi.org/10.1016/S1366-5545(99)00025-3
- Norcliffe, G., Bassett, K., & Hoare, T. (1996). The emergence of postmodernism on the urban waterfront: geographical perspectives on changing relationships.Journal of Transport Geography, 4(2), 123-134. 
https://doi.org/10.1016/0966-6923(96)00005-1 
- Notteboom, T. E., & Rodrigue, J. P. (2005). Port regionalization: towards a new phase in port development. Maritime Policy & Management, 32(3), 297-313. 
- https://doi.org/10.1080/03088830500139885 
- Ogundana, B. (1972). Oscillating seaport location in Nigeria. Annals of the Association of American Geographers, 62(1), 110-121.
- Puspitasari, S. D., Kawabata, Y., & Yokota, H. (2019, September). Optimization of life-cycle management on port mooring facilities. In Proc. 74th JSCE Annual Meeting, Takamatsu (PP.3-5). http://www.eng.hokudai.ac.jp/e3/alumni/files/abstract/m688.pdf 
- Rodrigue, J. P. (2003). The port authority of New York and New Jersey: Global changes, regional gains and local challenges in port development. Les Cahiers Scientifiques du Transport, 44,55-75. 
https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.543.8241&rep=rep1&type=pdf
- Rodrigue, J. P. (2004). Freight, Gateways And Mega‐Urban Regions: The Logistical Integration Of The Bostwash Corridor1. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 95(2), 147-161. 
https://doi.org/10.1111/j.0040-747X.2004.t01-1-00297.x 
- Rodrigue, J. P., & Notteboom, T. (2009). The terminalization of supply chains: reassessing the role of terminals in port/hinterland logistical relationships. Maritime Policy & Management, 36(2), 165-183. 
https://doi.org/10.1080/03088830902861086 
- Rodrigue, J. P., & Notteboom, T. (2010). Foreland-based regionalization: Integrating intermediate hubs with port hinterlands. Research in Transportation Economics, 27(1), 19-29. 
https://doi.org/10.1016/j.retrec.2009.12.004
- Rodrigue, J. P., & Notteboom, T. (2012). Dry ports in European and North American intermodal rail systems: Two of a kind? Research in Transportation Business & Management, 5, 4-15. https://doi.org/10.1016/j.rtbm.2012.10.003 
- Roso, V., Woxenius, J., Lumsden, K., (2009). The dry port concept: connecting container seaports with the hinterland. Journal of Transport Geography, 17 (5), 338-345. 
https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2008.10.008 
- Sakalayen, Q. M., Chen, P. S. L., & Cahoon, S. (2016). Investigating the strategies for Australian regional ports' involvement in regional development. International Journal of Shipping and Transport Logistics, 8(2), 153-174. https://doi.org/10.1504/IJSTL.2016.075012
- Taaffe, E. J., Morrill, R. L., & Gould, P. R. (1963). Transport expansion in underdeveloped countries: a comparative analysis. Geographical Review, 53(4), 503-529. 
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-349-15506-4_3
- Talley, W. K. (2006). Port performance: an economics perspective. Research in Transportation Economics, 17, 499-516. 
https://doi.org/10.1016/S0739-8859(06)17022-5 
- Tongzon, J. L. (1995). Determinants of port performance&efficiency. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 29(3), 245-252.
https://doi.org/10.1016/0965-8564(94)00032-6 
- Van Klink, H. A., & van Den Berg, G. C. (1998). Gateways and intermodalism. Journal of Transport Geography, 6(1), 1-9. 
https://doi.org/10.1016/S0966-6923(97)00035-5 
- Xu, M., Li, Z., Shi, Y., Zhang, X., & Jiang, S. (2015). Evolution of regional inequality in the global shipping network. Journal of Transport Geography, 44, 1-12. 
https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2015.02.003