ارزیابی مؤلفه‌های ریخت‌شناسی عرصه‌های همگانی امن مطالعۀ موردی: محلۀ دوهزار بندرعباس

اقتداربختیاری, شهلا; زرآبادی, زهرا سادات سعیده; ماجدی, حمید

doi:10.22111/j10.22111.2022.6723

ارزیابی مؤلفه‌های ریخت‌شناسی عرصه‌های همگانی امن مطالعۀ موردی: محلۀ دوهزار بندرعباس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده عمران، هنر و معماری، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده عمران، هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران

³ استاد گروه شهرسازی ، دانشکده هنر ومعماری ،واحد علوم وتحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران، ایران.

10.22111/j10.22111.2022.6723

چکیده

درک رابطه میان ساختارفضایی سکونتگاه های انسانی وزندگی اجتماعی ساکنان، یکی ازچالش های اساسی پژوهشگران شهری است. یکی از مهمترین ساختارهای فضایی شهری، عرصه های همگانی می باشد. عرصه ی همگانی معمولاً برای استفاده آزاد عموم افرادجامعه ایجاد می شود. همه حق دسترسی و استفاده از عرصه ی همگانی را دارند. عرصه های همگانی یک مکان عمومی، جهت تعاملات اجتماعی می باشند. وحیات اجتماعی شهر را به وجود آورده اند، موضوعی که بسیار حائز اهمیت است امنیت وحس امنیت شهروندان در عرصه ها ی همگانی می باشد. بدون شک بدون ایجاد امنیت، عرصه های همگانی کارایی خودرا از دست خواهند داد. روش انجام پژوهش حاضر توصیفی–تحلیلی وبه لحاظ هدف کاربردی است. ابزار کلی مورد استفاده برای گردآوری اطلاعات شامل مطالعات کتابخانه ای و تکمیل پرسشنامه توسط شهروندان محله دوهزار است که این پرسشنامه متناسب با نوع اطلاعات موردنظر و براساس طیف لیکرت طراحی شده است. جامعۀ آماری این تحقیق عبارت اند از شهروندان محله دوهزار(کوی ملت)بندرعباس، نمونۀ آماری تحقیق 376 نفر از ساکنان محله است که با استفاده از فرمول کوکران محاسبه و انتخاب شدند، همچنین روش توزیع پرسشنامه تصادفی ساده است. در تحلیل داده ها از روش تحلیل مسیر و نرم افزار SPSSوAMOS صورت گرفته شده است. نتایج نشان دادکه تاثیرگذارترین مولفه برامنیت، شاخص شبکه حرکت ودسترسی می باشدوکمترین میزان تاثیرگذاری را کیفیت دسترسی دارد. با توجه به یافته های پژوهش پنج رویکرد مقیاس وفرم فضا، شبکه حرکت ودسترسی، آسایش محیطی، کیفیت دسترسی وکیفیت فعالیت ها وکاربری زمین موجب ارتقاء امنیت درعرصه های همگانی می شوند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Assessment of morphological elements of safe public realms (a case study of Dohezar neighborhood of Bandar Abbas)

نویسندگان [English]

shahla eghtedarbakhtiyari ¹
ZahraSadatSaeede Zarabadi ²
Hamid Majedi ³

¹ : PhD Student in Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

² Associate Professor,Faculty of Art and Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

³ : Professor, Faculty of Art and Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Understanding the relationship between human settlement's spatial structure and residents' social life is one of city researchers' major challenges. One of the most important spatial structures of a city is the public realm. Public realms are usually constructed for free usage of general society people. Everyone has the right to access and use public realms. A public place's public realms is a place for social interactions and creates the city's social life, an important factor is the public realm's security and how safe people feel in this space. It is no doubt that public realms would lose their efficiency. The present research's method is descriptive-analytical and has a practical purpose. The general tool for data gathering consists of library studies and questionnaire completion by the citizens of the Dohezar district. This questionnaire was designed proportional to the information type and based on the Likert Scale. This research's statistical population consists of Bandar Abbas Dohezar citizens, and the statistical sample consists of 376 residents that have been computed and chosen by the Cochran formula, and the questionnaire distribution method is simple random sampling. Path analysis method and soft wares SPSS and AMOS were used in data analysis. The results depict that the most influential component on security is the movement and access indicator, and the least influential is access quality. Considering the research results, five approaches of scale and spatial frame, movement and access network, environmental comfort, access quality, and activity and ground control caused security enhancement in the public realm.

کلیدواژه‌ها [English]

Morphology
Public Realms
Urban Security
Path Analysis
Bandar Abbas City

مراجع

- امینی‌حاجی‌باشی، مهسا؛ محمود رضایی؛ علیرضا بندرآباد (1398). بررسی تطبیقی الگوی رایج ریخت‏‌شناسی شهرهای ایران و اروپا در دورۀ مقارن با اسلام (مطالعۀ موردی: شهر ری در ایران و سیه‌نا در ایتالیا).پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دوره 51. شماره 4. صفحات 870-853.

doi:10.22059/jhgr.2017.237388.1007495. https://jhgr.ut.ac.ir/article_64339.html

- برنامۀ آمایش استان هرمزگان (1397). سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان هرمزگان، معاونت پژوهشی و فناوری.

https://hormozgan.mporg.ir/amar/wid/

- بهزادفر، مصطفی؛حمید ماجدی؛ نگار قره‌گزلی (1394). الگوواره‌ای برای مورفولوژی شهری به‌منظور آفرینش عرصۀ عمومی سرزنده (شاد)، همایش ملی معماری شهرسازی عمران و گردشگری توسعۀ پایدار شهری، قزوین.

https://civilica.com/doc/403501

- پورمحمدی، محمدرضا؛ میرستار صدرموسوی؛ سیروس جمالی (1390). واکاوی مکتب‌های مورفولوژی شهری، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. دوره 2. شماره 5. صفحات 15-1.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=157461

- تکلو، سمانه (1395). رابطۀ پیکره‌بندی فضایی محیط و پهنه‌های فعالیتی ناامن (مطالعۀ موردی: محلۀ وردآورد تهران)، نشریۀ هفت‌شهر. دورۀ 4. شمارۀ 53 و 54. صفحات 87-77.

http://www.haftshahrjournal.ir/article_24602.html

- جمالی، سیروس (1394). بررسی جایگاه گونۀ ریخت‌شناسی شهری در طرح‌های توسعۀ کالبدی ایران (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تبریز). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. دوره 5. شماره 19. صفحات 102-85.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=284369

- دانش‌پور، سید عبدالهادی؛ مریم روستا (1391). خوانش ساختار شهر؛ گامی به سوی شکل‌شناسی شهری. معماری و شهرسازی ایران. شماره 4. صفحات 54- 45.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=240824.

- دولتیاریان،کامران؛رسول سورشجانی؛محسن شاطریان (1399). ارزیابی و سنجش شاخص‌های پایداری اجتماعی و نقش آن در رضایت‌مندی ساکنین شهر نورآباد با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری، فصلنامه‌علمی- پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. دوره 11. شماره 42. صفحات 68-55.

http://jupm.miau.ac.ir/article_4145.html?lang=fa.

- ذکاوت، کامران (1392). جایگاه سازمان کالبدی در طراحی شهری، نشریۀ صفه. دوره 23. شماره 1. صفحات90- 65.

https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100190.html.

- شکوری اصل، شیده (1395). شناسایی ویژگی‌های محیطی تأثیرگذار براحساس امنیت بانوان در فضاهای شهری (مطالعۀ موردی: محلات مخصوص و سلامت، منطقۀ11 شهرتهران)،فصلنامۀ‌علمی-پژوهشی‌مطالعات ‌شهری. دوره 6. شماره 21. صفحات 91- 77.

https://urbstudies.uok.ac.ir/article_46004.html

- صالحی، اسماعیل (1390). برنامه‌ریزی و طراحی محیطی‌امنیت درمحیط زیست‌شهری، طرح مطالعاتی سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.

https://www.gisoom.com/book/1756652/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8% D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD% DB%8C-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7% DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C %D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C/

- علی‌پورکوهی، پانته‌آ (1398). ارائۀ الگوی انطباق‌پذیر فرم‌شهری با شرایط اقلیمی، استاد راهنما: زهراسادات سعیده‌زرآبادی، استاد مشاور: حمید ماجدی، پایان‌نامۀ دکترا شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران.

https://faculty.srbiau.ac.ir/z-zarabadi/fa/facultyThesis?page=2&sort=title.

- عامری سیاهویی، حمیدرضا؛ سعید تقوی گودرزی؛ مریم بیرانوندزاده (1390). رویکرد تحلیلی به بافت‌های نامناسب شهری بافت فرسوده شهر بندرعباس، آمایش محیط. دوره 4. شماره 12. صفحات 45-15 .

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=142975

- فلکیان، نرجس؛ حسین صفری؛ علی کاظمی (1400). ریخت‌شناسی معماری معنامحور با استفاده از روش چیدمان فضا (مطالعۀ موردی: مسجد علی اصفهان)، دوره18. شماره 96. صفحات 44-29.

http://geography.journals.iaugarmsar.ac.ir/article_681019_8bd736256856708da6beefe6b6b6e9aa.pdf.

- قرایی، فریبا؛ نفیسه رادجهانبانی؛ نازیلارشیدپور (1389). بررسی و سنجش حس امنیت در مناطق مختلف شهری (نمونۀ موردی: مناطق 2 و 11 تهران). معماری و شهرسازی آرمان شهر دوره 3. شماره 4. صفحات 32- 17.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=154893.

- قره‌گزلی‌بیگی، نگار؛ مصطفی بهزادفر؛ حمید ماجدی (1395).الگوواره‌ای برای مورفولوژی‌شهری در عرصه‌های همگانی پاسخ‌ده، چهارمین کنگرۀ بین‌المللی عمران. معماری و توسعۀ شهری. تهران.

https://civilica.com/doc/619980.

- گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان هرمزگان سال 1396 سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان هرمزگان ،معاونت هماهنگی برنامه و بودجه (1398).

https://hormozgan.mporg.ir/d30f388a-d6c7-4251-aea9-5456ca752ae9/wid/9ba6e472-f2aa-42c5-a7d7-c2f851757ac8/id/a8d9a6ef-df16-48e0-a590-850544915af2/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5% D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%8C%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86% DA%AF%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA% D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%85% D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-1396.

- لطفی، حیدر؛ هانیه جمشیدی (1393). احساس امنیت وریخت‌شناسی شهری (مطالعۀ موردی: پیاده‌روهای شهر گرمسار)، هفتمین کنگرۀ انجمن ژئوپلیتیک ایران (جغرافیای سیاسی شهر). تهران.

https://civilica.com/doc/371312

- ماجدی، حمید؛ فرح حبیب؛ بیتا باقری (1397). بررسی ویژگی‌های مورفولوژیک در شکل‌گیری ساختار شهری تبریز در دورۀ قاجار و دورۀ پهلوی، فصلنامۀ‌ علمی- پژوهشی‌جغرافیا (برنامه‌ریزی‌ منطقه‌ای).دوره 9. شمارۀ 4. صفحات 388-371.

http://www.jgeoqeshm.ir/article_99062.html

- معروفی، سکینه؛ مژگان جعفری شمس‌آباد (1397). مطالعۀ تطبیقی نقش پیکربندی و چیدمان فضایی محله‌های شهری در میزان احساس امنیت ساکنان (نمونۀ موردی: محلات جهان‌شهر و مهرویلا در شهر کرج)، نشریۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. دوره 9. شمارۀ پیاپی 34. صفحات 131-119.

https://www.sid.ir/en/journal/ViewPaper.aspx?id=613956

- مهرابیان، ساهره؛ حسین صفری؛ جمال‌الدین سهیلی (1400). تحلیل ریخت‌شناسی مدرسه دارالفنون با استفاده از تکنیک چیدمان فضا. دوره 5 .شمارۀ 9. صفحات 279 -263.

https://at.journals.ikiu.ac.ir/article_2120.ht

ml.

- مهندسان مشاور توسعه و آمایش البرز (1391). برنامۀ ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و اقدامات توانمندسازی اجتماعات آن‌ها با تأکید بر بهسازی شهری بندرعباس با دیدگاه شهرنگر.

https://www.shahrnegar.com/product/informalsettlement-bandarabbas.

- Alford, R. P (2012). “Broken Windows Theory of International Corruption”, Ohio State Law Journal, 5(73), PP.1253-1282. https://scholarship.law.nd.edu/law_faculty_scholarship/572/.

- Bhargava, Nikita(2014). Women’s perception of Safety in Public Places Dissertation,

- School of Planning and Architetcure, New Delhi,Guided by Ms. Mukta Naik.

http://www.diva-portal.org/smash/get/ diva2:826168/FULLTEXT01.pdf.

- Carmona, Matthew (2019). Public places urban spaces Principles for public space design, planning to do better. Urban Des Inthttps://doi.org/10.1057/s41289-018-0070-3 https://link.springer.com/article/10.1057/s41289-018-0070-3.

- Carmona, M (2010). Public Places, Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design: Routledge.

https://www.routledge.com/Public-Places-Urban-Spaces-The-Dimensions-of-Urban-Design/Carmona/p/book/9781138067783.

- Cinar, Eylem Akman and Cubukcu, Ebru (2012).”The influence of micro scala environmental characteristics on crime and fear “,Social and Behavioral Sciences, Procedia, PP.83-88.

file:///C:/Users/Copy%20Service/Downloads/the-influence-of-micro-scale-environmental-characteristics-on-crime-and-fear.pdf.

- Cozens P, Love T (2015). A Review and Current Status of Crime Prevention through Environmental Design (CPTED). Journal of Planning Literature. 2015; 30(4): PP.393- 412.

doi:10.1177/0885412215595440. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0885412215595440?journalCode=jplb.

- Conzen, M. R (2004). Thinking about urban form: papers on urban morphology, PP1932-1998. Oxford; New York : Peter Lang, 2004.

https://books.google.com/books/about/Thinking_about_Urban_Form.html?id=ykYsc8Uy3LQC.

- Gibson, Victoria (2016). Third Generation CPTED? Rethinking the Basis for Crime Prevention Strategies. Doctoral thesis, Northumbria University. This version was downloaded from Northumbria Research Link:

http://nrl.northumbria.ac.uk/27318/.

- Kropf, K. (2014). Ambiguity in the definition of built formUrban Morphology,18 (1).PP 41-57.

https://www.researchgate.net/publication/289726246_Ambiguity_in_the_definition_of_built_form.

- Kurniawati, Wakhidah (2011). Public Space for Marginal People” ASEAN Conference on Environment-Behaviour Studies, Savoy Homann Bidakara Bandung Hotel, Bandung, Indonesia, PP15-17 June 2011.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042812005198.

- Layne, Michael R (2010). Supporting Intergenerational Interaction:Affordance of Urban Public Space, A dissertation submitted to the Graduate Faculty of North Carolina State University,in partial fulfillment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy. https://repository.lib.ncsu.edu/handle/1840.16/4834?show=full.

- Liewelyn-Davies(Firm,2010). Safer Places:the planning system and crime prevention. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/7784/147627.pdf.

- Oliveira, V (2016). Urban MorphologyAn Introduction to the Study of the Physical Form of Cities Pinho, P. and Oliviera, V. 2009a, Different Approaches to Urban Form, Journal of Urbanism:International research on placemaking and urban sustainability 2(2): PP.103-125.

https://www.researchgate.net/publication/332848938_Urban_Morphology_An_Introduction_to_the_Study_of_the_Physical_Form_of_Cities_Persian_Translation.

- Public Realm Design Guide A guide to creating good streets and spaces Supplementary Planning Document (2017). https://www.stroud.gov.uk/media/1738/chap8_ihca_designguidespa_2008.pdf.

- Scheer,B.C (2016). The epistemology of urban morphology, Urban Morphology,17, PP20.

https://www.researchgate.net/publication/301359638_The_epistemology_of_urban_morphology.

- Shach-Pinsly & Ganor (2014). Security sensitivity index: Evaluating urban vulnerability, Urban Design and Planning • August 2014. DOI: 10.1680/udap.13.00015.

https://www.researchgate.net/publication/271996427.

- Vis, B.N (2018). Cities Made of Boundaries: Mapping Social Life in Urban Form. London, UCL Press.

https://doi.org/10.14324/111.9781787351059. https://www.jstor.org/stable/j.ctv513drk

- Wortley, Richard & Lorraine Mazerolle )2011(. Environmental Criminology and Crime Analysis. Routledge. Taylor and Francis Group. London and Newyork. https://www.routledge.com/Environmental-Criminology-and-Crime-Analysis/Wortley-Townsley/p/book/9781138891135.