طراحی مدل توسعۀ کارآفرینی اکوتوریسم روستایی با رویکرد کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، ترویج و آموزش کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه اقتصاد، ترویج و آموزش کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22111/j10.22111.2022.6716

چکیده

امروزه کارآفرینی اکوتوریسم با ایجاد فرصت‌های شغلی مبتنی بر استفاده از منابع محلی به صورت پایدار و تأکید بر توسعه درونی روستا به عنوان راهبردی برای رشد پایدار روستایی مطرح می‌گردد. بنابراین هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی توسعه کارآفرینی اکوتوریسم روستایی در شهرستان دزفول است. این پژوهش از نوع کیفی و از نظر روش اجرا، آمیزه‌ای از تحلیل محتوای کیفی و تکنیک دلفی است. در ابتدا با بهره‌گیری از مبانی نظری و پیشینه تحقیق با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی به استخراج مفاهیم پرداخته شد. سپس با استفاده از تکنیک دلفی و بهره‌گیری از نظرات خبرگان دربارة این شاخص‌ها اجماع حاصل شد. پنل دلفی متشکل از 30 نفر از خبرگان دانشگاهی، سازمانی و محلی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند به شیوه گلوله‌برفی انتخاب شدند. پس از انجام سه راند دلفی، خبرگان بر 87 شاخص در قالب 11 مؤلفه به اتفاق نظر دست یافتند و مدل توسعه کارآفرینی اکوتوریسم روستایی در شهرستان دزفول به تأیید نظری رسید. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب مسئولیت اجتماعی، مسئولیت زیست‌محیطی، رشد و توسعة از طریق اکوتوریسم و نوآوری‌ها و خلاقیت‌های اکوتوریسم، توسعه کارآفرینی اکوتوریسم روستایی را فراهم می‌آورند. همچنین عامل کالبدی ـزیرساختی، عامل اقتصادی، عامل آموزشی و اطلاع‌رسانی، عامل نهادی، عامل زیست‌محیطی، عامل اجتماعی‌ـ فرهنگی و عامل فردی به عنوان مهم ترین عوامل موثر بر توسعه کارآفرینی اکوتوریسم روستایی شناسایی شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing a Model of Rural Ecotourism Entrepreneurship Development with a Qualitative Approach

نویسندگان [English]

  • Soofia Abbasi 1
  • S.Mehdi Mirdamadi 2
  • Maryam Omidi Najaf Abadi 2
  • Seyed Jamal Farajollah Hosseini 2
1 Department of Economics, Extension and Agricultural Education, Science and Research Branch of Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Today, ecotourism entrepreneurship is presented as a strategy for sustainable rural development by creating job opportunities based on the use of local resources in a sustainable way and emphasizing on the internal development of the village. Therefore, the purpose of this study is to design a model for rural ecotourism entrepreneurship development in Dezful township. This research is of qualitative type and in terms of implementation method, it is a mixture of qualitative content analysis and Delphi technique. At first, concepts were extracted using theoretical foundations and research background using qualitative content analysis method. Then, using the Delphi technique and the opinions of experts about these indicators, a consensus was reached. The Delphi panel consisted of 30 academics, organizational, and local experts selected by snowball sampling. After three rounds of Delphi, experts agreed on 87 indicators in the form of 11 components and the rural ecotourism entrepreneurship development model in Dezful township was theoretically approved. The results show that the combination of social responsibility, environmental responsibility, growth and development through ecotourism and ecotourism innovations and creativity provide the development of rural ecotourism entrepreneurship. Also, physical-infrastructural factor, economic factor, educational and information factor, institutional factor, environmental factor, socio-cultural factor and individual factor were identified as the most important factors affecting the development of rural ecotourism entrepreneurship.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Entrepreneurship
  • Ecotourism
  • Rural tourism
  • Delphi technique
- آزادخانی، پاکزاد (1399). نقش آگاهی و شناخت زیست‌محیطی در ایجاد اکوتوریسم پایدار (مطالعۀ موردی: شهرستان ایلام). پایداری، توسعه و محیط زیست. دوره 1. شماره 1. صفحات 98-83.
https://jsde.srbiau.ac.ir/article_8999.html
- آقا محمدی، جواد؛ حسین عبداللهی (1394). تحلیل نقش آموزش در توسعه و ترویج کارآفرینی. فصلنامۀ رهیافت. دوره 25. شماره 59. صفحات 87-75. 
http://rahyaft.nrisp.ac.ir/article_13572.html
- اکبرپور، محمد؛ سمیه عظیمی (1397). نقش کارآفرینی بر توسعۀ گردشگری روستایی (کشاورزی). شهرسازی ایران. دوره 1. شماره 1. صفحات 34-27.  
https://www.shahrsaziiran.com/1397-1-1-article2/
- الوانی، ســید مهدی؛ فروغ رودگرنژاد (1389). مدل توسعۀ کارآفرینی در سازمان‌های کوچک و متوسط. چشم‌انداز مدیریت بازرگانی. دوره 4. شماره 37. صفحات 87-73. 
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=148329
- امیدپور، فردوس؛ عبدالرضا رحمانی فضلی؛ فرهاد عزیزپور (1399). تحلیل عوامل ساختاری مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی مناطق روستایی شهرستان دلفان. اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. دوره 9. شماره 31. صفحات 40-21.  
- https://serd.khu.ac.ir/article-1-3487-fa.html
- بستان، یدالله؛ سیما شافعی؛ احمد فتاحی‌اردکانی؛ رحمان عرفانی‌مقدم (1400). بررسی اثر اعتبارات اعطایی بر تقاضای نیروی کار زیربخش‌های کشاورزی. تحقیقات اقتصاد کشاورزی. جلد 13. شمارۀ 1. صحات 62-45.
http://jae.miau.ac.ir/article_4350.html
- بوجاریان، نوشین؛ کوروش مؤمنی دهقی (1394). شناخت جاذبه‌های گردشگری روستای پامنار شهرستان دزفول در راستای توسعۀ گردشگری پایدار. دومین همایش ملی افق‌های نوین در توانمند‌سازی و توسعۀ پایدار معماری، عمران، گردشگری، انرژی و محیط زیست شهری و روستایی. همدان. صفحات 16-1.
https://civilica.com/doc/408136/
- حسینی‌نیا، غلامحسین؛ هادی فلاحی (1396). عوامل مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی روستایی (نمونۀ مطالعه: مناطق روستایی شهرستان منوجان). پژوهش‌های روستایی. دوره 8. شماره 1. صفحات 37-22.  
https://jrur.ut.ac.ir/article_62136.html
- حلاج، زینب؛ مسعود بیژنی؛ نگین فلاح حقیقی (1399). پیشبرد توسعۀ روستایی از طریق زیست‌بوم کارآفرینی. نشریۀ کارآفرینی در کشاورزی. دوره 7. شماره 3. صفحات 16-1. 
https://jead.gau.ac.ir/article_5511.html
- رحمانی، عبدالله؛ رضا وزیری‌نژاد؛ حسن احمدی‌نیا؛ محسن رضاییان (1399). مبانی روش‌شناختی و کاربردهای روش دلفی: یک مرور روایی. مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. دوره 19. شماره 5. صفحات 538-515. 
http://journal.rums.ac.ir/browse.php?a_id=5107&sid=1&slc_lang=fa
- رضایی، بیژن؛ نادر نادری؛ معین سلیمانی (1399). راهبردهای توسعۀ اکوسیستم کارآفرینی در نواحی روستایی شهرستان کرمانشاه. اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. دوره 9. شماره 31. صفحات 94-67.
https://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-235&slc_lang=fa&sid=1
- رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ مهدی پورطاهری؛ نفیسه فضلی (1393). تحلیل عوامل مؤثر در توسعۀ کارآفرینی در گردشگری روستایی. مجلۀ برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری. دوره 3. شماره 8. صفحات 107-87. 
http://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_664.html
- روزبهانی، عباس؛ حوریه مرادی؛ حامد عباسی (1399). تبیین آثار مؤلفه‌های پیش‌برنده توسعۀ کارآفرینی در مقصدهای گردشگری روستایی (مورد مطالعه: بخش سامن شهرستان ملایر). پژوهش‌های روستایی. دوره 11. شماره 2. صفحات 365-350. 
https://jrur.ut.ac.ir/article_75780.html
- سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ عبدالرضا رکن‌الدین افتخاری (1393). توسعۀ روستایی با تأکید بر کارآفرینی (تعاریف، دیدگاه‌ها و تجربیات). تهران. انتشارات سمت.
- سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ عبدالرضا رکن‌الدین افتخاری؛ مهدی پورطاهری؛ عادل آذر (1393). الگوی توسعة کارآفرینی اکوتوریسم در مناطق روستایی (مطالعة موردی: روددرّه‌های گردشگری استان تهران). پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دوره 46. شماره 2. صفحات 292-273. 
https://jhgr.ut.ac.ir/article_51564.html
- سجاسی قیداری، حمدالله؛ حمید شایان؛ حمیده محمودی (1396). تبیین سیاست‌گذاری‌های زیرساختی در توسعۀ کارآفرینی روستایی. همایش ملی بررسی راهکارهای مدیریت توسعۀ کارآفرینی روستایی در ایران. سبزوار. صفحات 16-1.
https://civilica.com/doc/635828/
- سجاسی قیداری، حمدالله؛ طاهره صادقلو (1392). تبیین چارچوب تئوریک الگوی توسعۀ پایدار کارآفرینی گردشگری درمناطق روستایی.دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، کارآفرینی و توسعۀ اقتصادی. قم. صفحات 12-1.  
https://civilica.com/doc/286162/
- شیرمحمدی، یزدان؛ محمدامین معاونی (1399). طراحی مدل کارآفرینی راهبردی در صنعت گردشگری. گردشگری و توسعه. دوره 9. شماره 3. صفحات 16-1.
http://www.itsairanj.ir/article_110901.html
- عباس‌زاده، یاشار؛ محمدرضا کاباران‌زاد قدیم. (1394). بررسی اثر آموزش کارآفرینی بر شکل‌گیری سرمایۀ انسانی کارآفرینانه. کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی. استانبول. صفحات 6-1.
https://civilica.com/doc/625410
- عباسی اسفنجانی، حسین؛ لطف‌الله فروزنده دهکردی (1394). طراحی مدل جامع تجاری‌سازی تحقیقات دانشگاهی با رویکرد دلفی. فصلنامۀ پژوهشنامۀ بازرگانی. دوره 19. شماره 75. صفحات 170-139.  
http://pajooheshnameh.itsr.ir/article_14214.html
- عباسی، عالم؛ محمد رضوانی (1396). بوم‌گردی روستایی و نقش آن در توسعۀ پایدار گردشگری (مطالعۀ موردی: شهرستان پاوه استان کرمانشاه). کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری، مدیریت شهری و محیط زیست. کرج. صفحات 18-1.
https://civilica.com/doc/711102
- عباسی، محمدجواد؛ ژیلا سجادی؛ علی عبدالهی؛ محمدتقی رضویان (1399). تبیین عوامل مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی گردشگری روستایی در ایران. مطالعات مدیریت گردشگری. دوره 15. شماره 53. صفحات 26-1. 
https://tms.atu.ac.ir/article_12109.html
- فراهانی، حسین؛ سمیرا حاجی حسینی (1392). ارزیابی ظرفیت‌های نواحی روستایی درجهت توسعۀ کارآفرینی و توانمندسازی روستاییان (مطالعۀ موردی: روستاهای بخش شال شهرستان بوئین‌زهرا). پژوهش‌های روستایی. دوره 4. شماره 4. صفحات 748-715. 
https://jrur.ut.ac.ir/article_50417.html
- فروتنی، فرزانه؛ خدیجه همای صالحی (1397). برنامه‌ریزی گردشگری در زمینۀ حیات‌وحش شهرستان دزفول. فضای جغرافیایی. دوره 18. شماره 62. صفحات 44-31. 
http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-1616-fa.html
- قلی‌پور، محمدرضا؛ محمودرضا چراغعلی؛ هادی ثنایی‌پور (1400). طراحی مدل مفهومی توسعۀ کارآفرینی در بخش بوم‌گردی با رویکرد رفاه اجتماعی به روش داده‌بنیاد. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. دوره 13. شماره 2. صفحات 270-253. 
http://geography.journals.iau-garmsar.ac.ir/ article_680450.html
- کردی، رقیه. (1399). رشد باغ‌ویلاهای دزفول، فرصت یا تهدید، خبرگزاری ایرنا،   
https://www.irna.ir/news/84072324/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%B2%D9%81%D9%88%D9%84-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF
- کریمی، سعید (1393). کارآفرینی روستایی: فرصت‌ها و چالش‌ها. نشریۀ کارآفرینی در کشاورزی. دوره 1. شماره 3. صفحات 119-101.  
https://jead.gau.ac.ir/article_2276.html
- کریمی کندزی، ساجده (1399). توسعۀ بوم‏گردی و نقش آن در توسعۀ جاذبه‏‌های بوم‏گردی شهرستان آران و بیدگل. نشریۀ مطالعات اجتماعی گردشگری. دوره 8. شماره 2. صفحات 242-223.  
http://journalitor.ir/Article/13990817250618
- گنجائیان، حمید (1399). پتانسیل‌سنجی توسعۀ اکوتوریسم منطقۀ گَوَندره شهرستان قروه با استفاده از مدل تلفیقی AHP-SWAT. جغرافیا و روابط انسانی. دوره 2. شماره 4. صفحات 69-56. 
https://www.gahr.ir/article_105119.html
- محمدشریفی، مریم؛ باب‌الله حیاتی؛ اسماعیل پیش بهار؛ قادر دشتی (1399). عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی در شهرستان دزفول. تحقیقات اقتصاد کشاورزی. دوره 12. شماره 1. صفحات 44-25. 
http://jae.miau.ac.ir/article_4072.html
- محمدپور، احمد (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش. جلد دوم. تهران. انتشارات جامعه‌شناسان. چاپ دوم.
- محمودزاده، سید مجتبی؛ ساناز ارجمندیان (1396). شناسایی و رتبه‌بندی فرصت‌های کارآفرینانه در گردشگری روستایی (مطالعۀ موردی: روستای آب اسک). مجلۀ برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری. دوره 6. شماره 20. صفحات 149-131. 
http://tourismpd.journals.umz.ac.ir/article_1491.html
- مرادی، حشمت؛ علیرضا پورسعید؛ مرجان واحدی؛  محمدباقر آرایش (1399). طراحی مدل توسعۀ بوم‌گردی روستاهای هدف گردشگری استان کرمانشاه. گردشگری و توسعه. دوره 9. شماره 1. صفحات 46-25. 
http://www.itsairanj.ir/article_105792.html
- ملاشاهی، ملیحه؛ محمود احمدپور؛ سامان ضیایی؛ ابراهیم مرادی (1399). تحلیل فضایی عوامل اقتصادی مؤثر بر تولید محصولات کشاورزی. اقتصاد مقداری. دوره 18. شماره 3. صفحات 187-163.
https://jqe.scu.ac.ir/article_16677.html
- نجفی کانی، علی‌اکبر؛ مهدی حسام؛ حدیثه آشور (1394). سنجش وضعیت توسعۀ کارآفرینی در مناطق روستایی مورد: دهستان استرآباد جنوبی در شهرستان گرگان. فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. دوره 4. شماره 1. صفحات 56-37.
https://serd.khu.ac.ir/article-1-2237-fa.html
- نیک‌رفتار، طیبه؛ زهرا نصرتی‌فر (1396). تحلیل فرصت‌های کارآفرینی در گردشگری روستایی استان البرز. اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. دوره 6. شماره 1. صفحات 58-45.
https://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-113&slc_lang=fa&sid=1
- Aggarwal, A. K. (2013). Performance Appraisal of Rural Entrepreneurship Development Programs, IJMBS, Vol. 3, No. 3, PP. 22-28.
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3183631
- Aggarwal, A. K. (2018). Rural Entrepreneurship Development Ecosystem–An Emerging Paradigm of Rural Socio-Economic Development. Project of Rural Entrepreneurship Development in the State of Haryana, India, 1-16.
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3184127
- Bosworth, G., & Turner, R. (2018). Interrogating the meaning of a rural business through a rural capitals framework. Journal of rural studies, No. 60, PP. 1-10.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S074301671730102X
- Fhlatharta, N. Aoife, M. & Farrell, M. (2017). Unravelling the strands of ‘patriarchy’ in rural innovation: A study of female innovators and their contribution to rural Connemara. Journal of Rural Studies, No. 54, PP. 15-27.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0743016717304394
- Gamede, B. T. and  Uleanya, C (2018). Entrepreneurship: Solution to Unemployment and Development in Rural Communities, Journal of Entrepreneurship Education,Vol.21,No.3,PP.1-12.  
https://www.abacademies.org/articles/Entrepreneurship-solution-to-unemployment-and-development-in-rural-communities-11528-2651-21-3-157.pdf
- Green, S. (1996) Travelling via Delphi: A new route to the accreditation of fieldwork educators. British Journal of Occupational Therapy, Vol. 59, No. 11, PP. 506–10.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/030802269605901105
- Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In N. K.
- Kalantaridis, C., & Bika, Z. (2006). Local embeddedness and rural entrepreneurship: case study evidence from Cumbria, England. Environment and Planning, Vol. 38, No. 8, PP.1561-1579.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1068/a3834
Korsgaard, S., Müller, S., & Tanvig, H. W. (2015). Rural entrepreneurship or entrepreneurship in the rural–between place and space. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, Vol. 21, No. 1, PP. 5-26.
https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/IJEBR-11-2013-0205/full/html
- Lai, Y., & Vonortas, N. S. (2019). Regional entrepreneurial ecosystems in China. Industrial and Corporate Change, Vol. 28, No. 4, PP.875-897.
https://academic.oup.com/icc/articleabstract/28/4/875/5526910?redirectedFrom=fulltext
- López, M. & Cazorla, A. & Del Pilar Panta, M. (2019). Rural Entrepreneurship Strategies: Empirical Experience in the Northern Sub-Plateau of Spain, Sustainability, Vol. 11, No. 5, PP.1-15.
https://www.mdpi.com/2071-1050/11/5/1243
- Lordkipanidze,M.(2002).EnhancingEntrepreneurship in Rural Tourism for Sustainable Regional Development: The Case of Söderslätt Region, Sweden, the International Institute for Industrial Environmental Economics (IIIEE); International miljö Institute.
http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.198.9732&rep=rep1&type=pdf
- Mahmoud, M. Abou-Shouk, M. Fawzy, N. (2020). Exploring the Factors Affecting Entrepreneurship in Tourism Sector, International Journal of Hospitality and Tourism Systems, Vol. 13, No. 2, PP. 1-17. 
http://www.publishingindia.com/ijhts/24/exploring-the-factors-affecting entrepreneurship-in-tourism-sector/870/6019/
- Mack, E., and Mayer, H. (2016). The evolutionary dynamics of entrepreneurial ecosystems. Urban Studies, Vol. 53, No. 10, PP. 2118-2133.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0042098015586547 
- Morrison, C., & Ramsey, E. (2019). Power to the people: Developing networks through rural community energy schemes. Journal of Rural Studies, No.70, PP.169-178.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0743016717304965
- Nga, J.K.H., & Shamuganathan, G. (2010). The influence of personality traits and demographic factors on social entrepreneurship start up intentions. Journal of Business Ethics, Vol. 95, No. 2, PP. 259-282.
https://link.springer.com/article/10.1007/s10551-009-0358-8
- Nwankwo, F. O., & Okeke, C. S. (2017). Rural entrepreneurship and rural development in Nigeria. Africa’s Public Service Delivery and Performance Review, Vol. 5, No. 1, PP. 1-7.
https://apsdpr.org/index.php/apsdpr/article/view/152/159
- Nwokorie, E. C. and Adiukwu, I. K. (2020). Hospitality and Tourism Entrepreneurship: Administrative Barriers in Imo State, Nigeria. International Scientific Journal turizam, Vol. 24, No. 1, PP. 13-32.
https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=1450-66612001013N
- Polbitsyn, S. N. (2019). Russia’s Rural Entrepreneurial Ecosystems. Economy of Region, Vol. 1, No. 1, PP. 298-308. 
https://www.economyofregion.com/current/2019/72/3156/
- Powell, C. (2003). The Delphi technique: myths and realities. J Adv Nurs, Vol. 41, No. 4, PP. 376-82.
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12581103/
- Roundy, P. T., Brockman, B. K., & Bradshaw, M. (2017). The resilience of entrepreneurial ecosystems. Journal of Business Venturing Insights, Vol. 8, No. 11, PP. 99-104.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352673417300641
- Schmidt, R.C. (1994). Managing Delphi surveys using nonparametric statistical techniques, Decision Sciences, Vol. 28, No. 3, PP. 763-8-784.
https://repository.ust.hk/ir/Record/1783.1-26331
- Stam, F.C., and Spigel, B. (2016). Entrepreneurial ecosystems.Working paper,Vol. 16, No. 13, PP. 1-15.
https://econpapers.repec.org/paper/usetkiwps/1613.htm
- Stoica O, Roman A, Rusu VD. (2020).The Nexus between Entrepreneurship and Economic Growth: A Comparative Analysis on Groups of Countries. Sustainability. Vol. 12, No. 3, PP. 1-19, 1186.
https://www.mdpi.com/2071-1050/12/3/1186
- Williams, P. L. & Webb, C. (1994). The Delphi technique: A methodological discussion. Journal of Advanced Nursing, No. 19, PP.180–86.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8138622/