ژئومورفولوژی‌شناختی و نگارۀ دهلران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران

2 دانشیار، ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی

3 دانشیار، ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی ، تهران

4 استادیار مدعو،، ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران

10.22111/j10.22111.2022.6713

چکیده

ژئومورفولوژی دانشی برآمده از جغرافیا و انسان از مؤلفه‌های شکل دهنده آن است و نمی‌تواند فارغ از آن تلقی شود. مهمترین ویژگی انسان را باید در شناخت‌شناسی و قابلیت‌های شناختی وی قلمداد کرد. در ژئومورفولوژی‌شناختی، شناخت انسان در قلمرو بیولوژیک آنچنان که در باستان‌شناسی و زیست‌شناسی بر آن تأکید می‌شود نیست بلکه بر مفهوم «انسان» تأکید دارد. خِرد عاطفی انسان از تجربه‌ای که «مکان» در اختیار او قرار می‌دهد به عنوان دستاویزی برای «آغازگاه» سازمندی اجتماعی خود بهره می‌گیرد. بنا به عقیده ورف همانند زبان و فرهنگ مکان، نیز منطق فکری و چهارچوب فهمی ساکنان خود را در مقیاسی خاص شکل می‌دهد. این پژوهش با استفاده از داده‌هایی مانند نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی، مدل ارتفاع رقومی(DEM)، داده‌ها و اطلاعات تپه‌های باستانی و داده‌های شهر و روستاها سعی دارد نظریه تکاملی مارکس و گوردن چایلد در مورد سازمندی‌های اجتماعی را با مطالعه نگاره دهلران رد یا تأیید کند. این پژوهش در دیدگاه تأویلی با روش پدیدارشناسی تحلیل و با روش گرندد تئوری انجام شد. گزاره‌های زیر از نظریه «شناخت‌شناسی مکانی» در نگاره دهلران با روش گردندد تئوری بدست آمده است:
: 1- سازمندهای اجتماعی در ایران از نظریه مارکس و گوردن چایلد پیروی نمی کنند و با هویت مکانی یا تغییر نسبت‌ها در فضا رابطه مستقیمی دارند.
2- سازمندی اجتماعی بر اساس هویت مکانی و خرد عاطفی انسان با یک آغازگاه شکل می‌گیرد.
3- سازمندی‌های روستاشهری، سازمندی روستایی، سازمندی روان و نیمه روان در کنار هم دیده می‌شوند و هیچ یک تکامل یافته دیگری نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cognitive Geomorphology and Dehloran Land–context

نویسندگان [English]

  • Mona Valadi 1
  • Amir Safari 2
  • Amir Karam 3
  • Ebrat Mohamadian 4
1 Kharazmi University
3 karam@khu.ac.ir
چکیده [English]

Geomorphology is a science based on Geography and human and its formative elements, and cannot be considered free from it. One of the most important features of human is epistemology and his cognitive ability. In cognitive - Geomorphology, human cognition in biological domain is not similar to what is emphasized in the Archaeology and Biology but emphasizes the concept of “human”. "emotional wisdom" of human uses the experience provided by "place" as a pretext for the "beginning" of his Social configuration. According to Whorf, place like the language and culture, shapes the intellectual logic and understanding of its inhabitants on a particular scale.
Using data such as topographic and geological maps, digital elevation model (DEM), data from ancient hills, data of city and villages, tries to refute or confirm the evolutionary theory of Marx and Gordon Child on social configurations. The following statements have been obtained from the theory of "cognitive situation" in Dehloran Land–context by using the "Grounded theory" method:
1- Social configurations in Iran do not follow the theory of Marx and Gordon Child and have a direct relationship with Space Identity or changing proportions in space.
2- 2- Social configurations are formed based on Space Identity and human emotional wisdom with a beginning.
3- 3- Rural-urban, rural, mental and semi-mental configurations are seen together and none of them is evolved.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cognitive Geomorphology
  • Dehloran
  • evolution
  • NoumenonologySocial configuration
اصغری، امیررضا (1395) مقیاس‌‌ها و روش‌‌های اندازه‌گیری و تقسیم آب در ایران، پژوهش‌‌نامۀ تاریخ اجتماعی و اقتصادی. پژوهشگاه علوم‌‌انسانی و مطالعات فرهنگی. سال پنجم. شمارۀ دوم. صفحات 16-1.
http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_1992_06280e040702ca7dad8a80e2beda9fe3.pdf
- پاپلی‌‌یزدی، محمدحسین، مجید لباف‌‌خانیکی (1377). واحد تقسیم آب در نظام‌‌های آبیاری سنتی (فنجان)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. دورۀ 13. شمارۀ 3-2 (پیاپی 50-49). صفحات 47-7.
http://ensani.ir/fa/article/233375/
- جوادی، ‌‌رقیه (1391). اندیشه‌‌های فلسفی مارکس، مجلۀ پارسه. شمارۀ 19- 18. صفحات 79-53.
 http://journal.richt.ir/mbp/article-1-444-fa.html
- دارابی، حجت (1397). بازنگری لایه‌‌نگاری تپۀ علی‌‌کش دشت دهلران، پژوهش‌‌های باستان‌‌شناسی ایران. دورۀ 8. شمارۀ پیاپی 16. بهار 1397. صفحات 47-27.
https://nbsh.basu.ac.ir/article_2298_e90525a5b59abf804ed563b25ffa2761.pdf
- رضایی‌‌خواه، احمد (1389). عوامل مؤثر بر مدل توسعۀ فیزیکی شهر دهلران، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی. گروه جغرافیا. پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. استاد راهنما: نفیسه مرصوصی. دانشگاه پیام‌‌ نور.
http://pnuna.ac.ir     
- رامشت، محمدحسین (1380).دریاچه‌‌های دوران چهارم، بستر تبلور و گسترش مدنیت در ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. دوره 16. شماره 1. صفحات 111-90.
http://georesearch.ir/article-1-1032-fa.html
- رامشت، محمدحسین؛ امیر صفاری؛ امیر کرم؛ عبرت محمدیان (1396). نسبی‌‌گرایی در ژئومورفولوژی، پژوهش‌‌‌های جغرافیای طبیعی.مقالۀ2. دورۀ49. شمارۀ 1. بهار 1396. صفحات 20-1.
https://jphgr.ut.ac.ir/article_78487_97ec87dbc82a6f3d4953b1b463b8856c.pdf
- رامشت، محمدحسین (1391). نقشه‌های ژئومورفولوژی (نمادها و مجازها)، انتشارات سمت. صفحات 190-1.
http://samt.ac.ir
- ریویر، کلود (2013). درآمدی بر انسان‌‌شناسی، ترجمه ناصر فکوهی. نشر نی.
http://nashreney.ac.ir
- سلگی، لیلا؛ محمدعلی زنگنه‌اسدی؛ عبرت محمدیان (1398). پدیدارشناسی در ژئومورفولوژی،جغرافیا و توسعه. شمارۀ 54. صفحات 21-1.
https://gdij.usb.ac.ir/article_5832_07a4294a87376dd4ee70dbb98d79228b.pdf
- سلگی، لیلا (1399). پالئوژئومورفولوژی چاله سبزوار و نقش آن در هویت‌آفرینی مدنیت شهری، رساله دکتری. اساتیدراهنما اسدی‌زنگنه و رامشت، دانشگاه حکیم‌سبزواری.
http://www.hsu.ac.ir
- سلگی، لیلا؛ محمدعلی زنگنه‌اسدی؛ عبرت محمدیان (1399). پالئوژئومورفولوژی چاله سبزوار و نقش آن در هویت‌آفرینی مدنیت شهری، مجلۀ ژئومورفولوژی کمّی. دورۀ 9. شمارۀ 1. شمارۀ پیاپی33. صفحات 171-156.
http://www.geomorphologyjournal.ir/article_122206_72ad6436da031510e8d6f8e60597150f.pdf
- شاولی، خدیجه (1387). تاریخ محلی پشتکوه، مجموعه مقالات تاریخ محلی. استاد راهنما مرتضی نورایی.
http://www.localhistory.ir/file/73/poshtkouh.pdf
- شهبازی، عبدالهy (1369). مقدمه‌‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، نشر نی.
http://nashreney.ac.ir
- طلایی، حسن؛علی نوراللهی؛ بهمن فیروزمندی‌شیره‌‌جین (1393). قوم ‌‌باستان‌شناسی کوچ‌‌نشینی و ایل‌‌راه‌‌های غرب زاگرس مرکزی، جامعه‌‌‌شناسی تاریخی. دورۀ 6. شمارۀ 2. پاییز و زمستان. صفحات 194-163.
http://ensani.ir/fa/article/journal-number/38122/
- عظیمی‌‌راد، صمد؛ شهرام روستایی؛ داود مختاری؛ سیداسداله حجازی؛ مجتبی یمانی (1396) دیرینۀ ژئومورفولوژی سکانس‌‌های دریاچه‌‌ای و تأثیرات آن بر مدنیت منطقۀ سیمره، فصلنامۀ کواترنری ایران. دورۀ 3. شمارۀ 2. تابستان 1396. صفحات 105-91.
http://journal.iranqua.ir/article-1-407-fa.html
- علایی‌طالقانی، محمود (1386). ژئومورفولوژی ایران، نشر قومس.
http://ghoomes.ac.ir
- فرج‌‌زاده، منوچهر؛ عزت‌‌اله سلاجقه (1378). ارزیابی بالقوۀ آب‌‌های زیرزمینی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (منطقۀ مورد مطالعه: دشت دهلران)، مدرس. علوم انسانی. شمارۀ 4. زمستان.
http://ensani.ir/fa/article/journal-number/26918/
- فتوحی، صمد (1386). سیستم‌های ژئومرفیک پلایای داراب، رساله دکتری. استاد راهنما محمدحسین رامشت. رشته ژئومورفولوژی.گروه جغرافیای دانشگاه اصفهان. دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی. دانشگاه اصفهان.
http://geo.ui.ac.ir
- قاجار، محمود میرزا (1390). عهد حُسام (سفرنامۀ لرستان و خوزستان سال 1245 ق)، به کوشش ایرج افشار. انتشارات مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
http://mirasmaktoob.ir
- لایارد، سراوستن هنری (1367). سفرنامه لایارد، مترجم مهراب امیری. انتشارات وحید. تهران.
http://avval.ir
- محمدیان، عبرت (1396). نسبی‌گرایی در ژئومورفولوژی شهری نمونه موردی: منطقه شهری اهواز، رساله دکتری.  اساتید راهنما امیر صفاری، محمدحسین رامشت، رشتة ژئومورفولوژی.دانشکده علوم جغرافیایی. دانشگاه خوارزمی.
http://gs.khu.ac.ir
- محمدیان، عبرت؛ امیر صفاری؛ امیر کرم (1398). منطق چیدمان فضایی سکونتگاه‌‌های جلگۀ خوزستان، مجلۀ جغرافیای و آمایش شهری و منطقه‌‌‌ای. سال نهم. دورۀ 58. شمارۀ 33. زمستان. صفحات 160-147.
https://gaij.usb.ac.ir/article_5829_03ddd1712b5f97b81801abba8abbcad9.pdf
- محمودی، فرج‌‌اله (1367). تحول ناهمواری‌‌های ایران در کواترنر، پژوهش‌‌های جغرافیایی. دورۀ 23. شمارۀ پیاپی 1040. صفحات 42- 5.
https://jphgr.ut.ac.ir/article_78487_97ec87dbc82a6f3d4953b1b463b8856c.pdf
- مجیدزاده، یوسف (1368). آغاز شهرنشینی در ایران، انتشارات سمت.
http://samt.ac.ir
- مرادی، حسن (1383). بررسی و ارزیابی بزسازی شهر دهلران، پایان‌نامه، کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمد سلیمانی بهرمانی. دانشگاه خوارزمی.
http://gs.khu.ac.ir
- مرادی، ابراهیم؛ حسن ابراهیم‌‌‌نژاد؛ وحید ناصری(1397). بررسی و شناسایی گونه‌‌های معماری انبار غلات در زندگی نیمه‌کوچ‌‌نشینی کوهپایه‌‌های زاگرس در استان ایلام، مسکن و محیط روستا. شمارۀ 162. تابستان 1397.
 http://jhre.ir/article-1-2043-fa.html
- مرادی‌مقدم، مراد (1396). باغ‌‌های دهلران از افسانه تا واقعیت (دست‌‌‌نوشته‌‌‌‌های نویسنده).
- مسعودیان، ابوالفضل (1391). آب و هوای ایران، انتشارات شریعه توس.
http://chaponashr.ir
- نوجوان، محمدرضا (1396). زاگرس و هویت مکانی، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. دوره 28 . شماره4. صفحات 176- 165.
https://gep.ui.ac.ir/article_22618_a13143060de31a59fe75fa09605ec5e7.pdf 
-Hillier, Bill (2007). Space is the machine, a configurational theory of architecture, this electronic edition published in 2007 by: Space Syntax 4 Huguenot Place, Heneage Street London E1 5LN United Kingdom.
https://citeseerx.ist.psu.edu ›
- Hillier, Bill. Hanson, Julienne (1984). The Social Logic of Space, Published by Press Syndicate
University of Cambridge, 276 pages.
http://www.canbridge.org
-Hole, Frank. Kent, V. Flannery James A. Neely (1969). Prehistory and Human Ecology of The Dehluran Plain an Early Village Sequence from Khuzistan, Iran.
http://www.fulcrum.org
-Hole, Frank. Kent, Dehloran, Encyclopedia Iranica, Vol. VII, Fasc. 2, PP. 221-223 Originally Published: December 15 (1994). Last Updated: November 18, 2011.
https://iranicaonline.org/articles/dehloran
- Kennedy, A. Barbara (1992). Hutton to Horton: views of sequence, progression and equilibrium in geomorphology,Geomorphology 5,Elsevier Science Publishers B.V. PP.231-250.
https://doi.org/10.1016/0169-555X(92)90006-AGet rights and content
- Mortensen, Inge. Demant (1993). Nomads of Luristan, History, Material Culture, and Pastoralism in Western Iran(The Carlsberg Foundation's Nomad Research Project). London: Thames & Hudson.
http://www.pubishersgloal.org
- Sack, D (1992). New wine in old bottles: the historiography of   a paradigm change,Geomorphology, 5, Elsevier Science Publishers B.V. Amsterdam, 
251-263.
https://doi.org/10.1016/0169-555X(92)90007-BGet rights and content