حق به شهر و الگوی برنامه‌ریزی مشارکتی (تحلیلی بر تولید اجتماعی فضاهای شهری با تأکید بر مجتمع‌های بزرگ تجاری کلان‌شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22111/j10.22111.2022.6690

چکیده

این پژوهش، با بهره‌گیری از تئوری تولید فضا و حق به شهر هنری لوفور و نیز الگوی برنامه‌ریزی مشارکتی و پرهیز از تفاسیر و تحلیل‌های تقلیل‌گرایانِ؛ در تلاش برای رسیدن به الگوی مطلوب تولید و بازتولید فضاهای شهری با تاکید بر یکی از عظیم‌ترین، سرمایه‌برترین و پر چالش‌ترین فضاهای شهری یعنی مجتمع‌های بزرگ تجاری یا مگامال‌های کلانشهر تهران است. الگویی که بازی گرفتن و مشارکت شهروندان را اصل اساسی خود در سیاست‌گذاری شهری قرار داده و ندای اجتماعی بودن فضا و سازمان‌دهی شدن زندگی افراد را بر مبنای انتزاعاتی چون طرح و نقشه، مؤسسات مالی، نظام‌مهندسی و ... می‌دهد. به بیانی دیگر، در این گفتار نگارندگان، علاوه بر تحلیل مفهوم حق به شهر و ابعاد آن و نیز ارتباط مفهومی آن با جریانِ تولید و بازتولید فضا در شهر، در پی این سؤال است که شهر مطلوب، به‌عنوان عرصه‌ی عمل، برای شهروندان و کنشگران فعال کدام است؟ و فرایند دستیابی به‌حق در این عرصه، چگونه است؟. راهبرد غالب در این پژوهش بر اساس مساله تعریف شده در ذهن پژوهشگر، راهبرد کیفی بوده و روش تحقیق نیز توصیفی- تحلیلی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که حق به شهر لوفور آزادی شهروندان برای مشارکت در استفاده و تولید فضای شهری بوده و بنابراین تولید فضا از طریق کنش اجتماعی را نمی‌توان بدون مشارکت شهروندان در آن تصور کرد. ازاین‌رو هدف بنیادین مشارکت، بازپس‌گیری توان تصمیم‌گیری توسط مردم از نهاد قدرت است و به همین دلیل می‌توان معادلات مشارکت را به‌مثابه معادلات جابجایی قدرت میان نهادها و مردم در نظر گرفت. به بیانی دیگر باید از طریق پیگیری مداوم حق به شهر، در برابر هژمونی تولید فضای سرمایه‌دارانه ایستادگی و راهبردی رهایی‌بخش اتخاذ کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Right to the City and the Pattern of Participatory Planning An Analysis of the Social Production of Urban Spaces with Emphasis on Megamalls of Tehran Metropolis

نویسندگان [English]

  • hassan behnammorshedi 1
  • Safar Gaed Rahmati 2
  • Rocnoldin Eftakhari 3
  • Abolfazl Meshkini 2
1 Tarbiat modares university
چکیده [English]

This research, using the theory of production of space and right to the artistic city of Lefebvre, as well as the model of participatory planning and avoiding the interpretations and analyzes of reductionists; In an effort to achieve the desired pattern of production and reproduction of urban spaces with emphasis on one of the largest, most capital and most challenging urban spaces, namely large commercial complexes or megaliths of the metropolis of Tehran. A model that makes citizen participation and participation as its basic principle in urban policy-making and calls for the sociality of space and the organization of people''s lives based on abstractions such as plans, financial institutions, engineering systems, and so on. In other words, in this speech, in addition to analyzing the concept of the right to the city and its dimensions, as well as its conceptual relationship with the flow of production and reproduction of space in the city, the authors seek the question of the desired city as a field of action for citizens and activists Which is active? And what is the process of achieving the right in this field? The dominant strategy in this research is a qualitative strategy based on the problem defined in the researcher''s mind and the research method is descriptive-analytical. The results of the research indicate that the right to the city of Lefebvre is the freedom of citizens to participate in the use and production of urban space, and therefore

کلیدواژه‌ها [English]

  • Production of Space
  • Right to the City
  • Participatory Planning Model
  • Large Commercial Complexes (Megamall)
  • Tehran Metropolis
- احمدی، سجاد (1398). تبیین فضای انتزاعی بر طرح تفصیلی شیراز. رسالۀ دکتری با راهنمایی دکتر علی موحد، گروه آموزشی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه خوارزمی.
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9ff58090cca47fe97c9d317ae2c8a072
- آخوندی، عباس (1399). شهرفروشی، بی‌توجهی به حکمروایی شهر‌ی. روزنامۀ شرق. دوشنبه 25 اسفند 1399. شمارۀ 3963.
https://www.sharghline.ir/newspaper/content/main/279832/
- اطهاری، کمال (1390). بررسی آراء هنری لوفور: حق به شهر. گزارش نشست گروه جامعه‌شناسی شهر و مطالعات منطقه‌ای.
http://www.isa.org.ir.   
- اطهاری کمال (1394) شهری‌شدن رانت در ایران.
.www.fanni.info/
- پیران، پرویز (1394). حق مشخص به شهر مشخص، نشریه معماری و شهرسازی هفت‌شهر، دورۀ 4. شمارۀ 50-49. صفحات 51-8. http://www.haftshahrjournal.ir/article_20425.html
- جاودانی، علی؛ حسین پروین (1391). مشارکت فضا و مردم یا اتصال امر سیاسی و فضای شهری) نمونۀ موردی: محلة بابالوزیر و میدان‌التحریر قاهره، 1391)، باغ نظر. شمارۀ 24. سال دوازدهم. صفحه  124-109.
http://www.bagh-sj.com/article_11094.html
- حبیبی، سید محسن (1398). شرح جریان‌های فکری معماری و شهرسازی در ایران معاصر با تأکید بر دورۀ زمانی 1383-1357، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی. چاپ پنجم. تعداد صفحه 384.
https://www.gisoom.com/book/1377449/1383-135/
- سالاری، محمد (1398). بازنگری طرح تفصیلی و حق بر شهر، روزنامه دنیای اقتصاد. شمارۀ خبر: ۳۵۴۰۷۳۵.
https://www.donya-e-eqtesad.com/ a/tiny/news-3540735
- صداقت، پرویز (1396). حق به شهر، به‌مثابۀ دالّ فراگیر، نقد اقتصاد سیاسی. صفحات 7-1.
https://pecritique.com/2017/07/29/
- ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهر تهران (1391). معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران، ادارۀ کل شهرسازی و طرح‌های شهری.
https://tka-eng.com/wp-content/uploads/ 2016/05/detailed-design.pdf
- غمامی، مجید (1392). بررسی وضعیت شهرسازی و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای در ایران معاصر، انتشارات افرند. چاپ اول. تعداد صفحات 236. https://www.gisoom.com/book/1955245/
- قادری، محمد (1396). پایین‌بودن سهم مالیات عامل اصلی تراکم‌فروشی و تغییر کاربری در تهران، عیار آنلاین، ۳۰ مرداد ۱۳۹۶.
https://ayaronline.ir/1396/05/249275.html
- کرسول، جان (1396). پویش کیفی و طرح پژوهش، انتخاب از میان پنج رویکرد روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریۀ داده‌بنیاد، قوم‌نگاری و مطالعۀ موردی، ترجمۀ حسن‌دانایی‌فرد و حسین‌ کاظمی،انتشارات صفار. ویرایش سوم. تعداد صفحات 320.
https://www.gisoom.com/book/11345025/
- مارشال، کاترین و راسمن ب. گرچن (1390). روش تحقیق کیفی، ترجمۀ علی پارساییان و محمد اعرابی. تهران. دفتر پژوهش‌های فرهنگی. تعداد صفحات 242. https://www.gisoom.com/book/1743460/
- مدنی‌پور، علی (1381). تهران ظهور یک کلان‌شهر. ترجمۀ حمید زرآزوند. تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری. چاپ اول. تعداد صفحات 384. https://www.gisoom.com/book/1229648/
- وزارت راه و شهرسازی (۱۳۹۴). ویژه‌نامۀ جامعه‌شناسی راه ابریشم، مدیر مسئول و سردبیر: سید قاسم بی‌نیاز، شمارۀ ۲. مرداد و شهریور. تعداد صفحات 68.
http://news.mrud.ir/download?f=2015/11/03/0/18749.pdf&ts=1446647227000
- هاروی، دیوید و اندی مری فیلد (1391). حق به شهر: ریشه‌های شهری بحران‌های مالی، ترجمۀ خسرو کلانتری، تهران. انتشارات مهر ویستا. چاپ اول. تعداد صفحات 112.  https://www.gisoom.com/book/1881770/
- Brenner, Neil & Marcuse, Peter & Mayer, Margit (2011). Cities For People, Not For Profit: Critical Urban Theory and the Right to the City. Routledge.
https://www.routledge.com/Cities-for-People-Not-for-Profit-Critical-Urban-Theory-and-the-Right-to/Brenner-Marcuse-Mayer/p/book/9780415601788
- Butler, Chris (2005). Reading the production of suburbia in post-war australia. Law text culture, Vol. 9, PP.12-33. Available at ssrn. https://ro.uow.edu.au/ltc/vol9/iss1/2/
- De certeau, M. (2006). The practice of everyday life. Berkley: university of california press.
https://monoskop.org/images/2/2a/De_Certeau_Michel_The_Practice_of_Everyday_Life.pdf
- Fenster, T (2005). Identity issues and local governance: women’s everyday life in the city. Social identities. 11:1, PP. 23-39. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504630500100472
- Gottdiener, Mark (1993). A Marx for our time: Henri Lefebvre and the production of space, sociological theory, Vol. 11, No. 1, PP. 129-134.
https://www.jstor.org/stable/201984?seq=1
- Harvey, David (1989). From managerialism to entrepreneurialism: the transformation in urban governance in late capitalism. Geografiska annaler. Series b, human geography, 71(1), 3-17. Doi: 10.2307/490503. https://www.jstor.org/stable/490503
- Harvey,David (2012). Rebel cities: from the right to the city to the urban revolution, publications Verso, PP. 219.
https://www.amazon.com/Rebel-Cities-Right-Urban-Revolution/dp/1781680744
- Lefebver, Henri (1991). The Production of Space, Translated by David Nicholson. Smith, Oxford, Black well, Oxford and Cambridge.
https://www.wiley.com/en-us/The+Production+of+Space-p-9780631181774
- Lefebvre, Henri (2009). State, space, world: Selected essays (N. Brenner & S. Elden, Eds; G. Moore, N. Brenner, & S. Elden, Trans.). Minneapolis: University of Minnesota Press.
https://www.jstor.org/stable/10.5749/j.ctttsrv7
- Lefebvre, Henri., (2003). The urban revolution. (R.Bononno,Trans)University of minnesotaPress.
https://www.jstor.org/stable/10.5749/j.ctt5vkbkv
- Macleod, Gordon & Jones, Martin (2011). Renewing urban politics. Urban studies, 48 (12): 2443-2472. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0042098011415717?journalCode=usja
- Merrifield, Andy (2002).Metromarxism, London: Routledge.
https://www.routledge.com/Metromarxism-A-Marxist-Tale-of-the-City/Merrifield/p/book/9780415933490
- Purcell, Mark (2002). Excavating Lefebver: The Right to the City and its Urban Politics of the Inhabitant,GeoJournal,Vol.58.No.2-3.PP.99-108.
https://link.springer.com/article/10.1023/B:GEJO.0000010829.62237.8f
- Purcell, Mark (2014). Possible Worlds: Henri Lefebvre And The Right To The City.” Journal Of Urban Affairs 36.1: 141-154.
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/juaf.12034
- Smith, Neil (1996). The New Urban Frontier: Gentrification and the Revanchist City, New York: Routledge.
https://www.routledge.com/The-New-Urban-Frontier-Gentrification-and-the-Revanchist-City/Smith/p/book/9780415132558
- Zieleniec, Andrzej (2007). Space and social theory, london: sage publications.
https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/space-and-social-theory/book226343