تاب‌‌آوری معیشتی خانوارهای روستایی با تأکید بر کشاورزی پایدار مورد: دهستان خطبه‌‌سرا، شهرستان تالش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

10.22111/j10.22111.2021.6171

چکیده

اﻣـﺮوزه اﻗﺘﺼﺎد روﺳﺘﺎﻫﺎ ﺑﺎ اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﻮد ﺑـﺎ ﻣﺨـﺎﻃﺮات ﺑـﺴﻴﺎری روﺑـﺮو است. از اینرو، ارتقاء تاب‌آوری و ظرفیت‌سازی جامعه آسیب‌پذیر بعنوان یک اولویت مهم و اساسی برعهده بسیاری از سازمانهای توسعه گذارده شده است. هدف کلی از تحقیق حاضر تبیین رابطه بین کشاورزی پایدار و تاب آوری معیشتی خانوارهای روستایی دهستان خطبه سرا در شهرستان تالش است. پژوهش حاضر براساس هدف، از نوع کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری، مناطق روستایی دهستان خطبه سرا (2244N=) است. حجم نمونه با احتساب معیارهای؛ تعداد جمعیت و موقعیت طبیعی روستا (کوهستانی، دشتی، دامنه‌ای) و با استفاده از فرمول کوکران 328 خانوار بدست آمد. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و پیمایشی است. همچنین به منظور تجزیه و تحلیل داده های گردآوری شده، از روش‌های آماری؛ توصیفی و استنباطی (رگرسیون چند متغیره، همبستگی پیرسون و آزمون t تک نمونه ای) بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان داد، بین کشاورزی پایدار و تاب‌آوری معیشتی خانوارهای روستایی مورد مطالعه ارتباط معناداری وجود دارد؛ بطوریکه، بیشترین تأثیر با 1/75 درصد مربوط به شاخص‌ همبستگی و شبکه‌های اجتماعی می‌باشد. پس از آن، شاخص‌های مشارکت اجتماعی (5/64 درصد)، شرایط محیطی (2/62 درصد)، الگوی کشت و اشتغال (3/59 درصد)، ماشین‌آلات کشاورزی (1/54 درصد) و حمایت و مشوق‌های نهادی (6/50 درصد) به ترتیب بیشترین اثرگذاری را در تاب‌آوری معیشتی خانوارهای روستایی موردمطالعه داشته‌اند. همچنین نتایج همبستگی پیرسون نیز حاکی از رابطه معنادار آماری بین کشاورزی پایدار و امنیت غذایی در منطقه مورد مطالعه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Livelihood resilience of rural households with emphasis on sustainable agriculture (Case study: Khotbe’sara district, Talesh county)

نویسندگان [English]

  • Samira Mahmoodi 1
  • mohsen hasani talesh 2
1 Guilan university
چکیده [English]

Today, the rural economy with its various dimensions is facing many risks and hazard. Therefore, the promotion of the resilience and capacity building of the vulnerable community as an important and fundamental priority has been the responsibility of many development organizations. The general purpose of this study is to explain the relationship between sustainable agriculture and livelihood resilience of rural households in Khotbe’Sara district in Talesh county. This study is applied research and method of research is descriptive-analytical. The statistical society is the rural areas of Khotbe’sara district. The sample size by considering the population and natural location of the rural (mountainous, plain, hillside) and using the Cochran were obtained 328 households. The method of data collection is library and survey. Also, to analyze the collected data were used from descriptive and inferential statistical methods (regression, Pearson correlation and one-sample t-test). The findings show that there is a significant relationship between sustainable agriculture and livelihood resilience of the studied rural households; thus, the highest impact with 75.1% is related to the social solidarity and networks indicator. Then, the indicators of social participation (64.5%), environmental conditions (62.2%), Cultivation pattern and employment (59.5%), agricultural machinery (54.1%) and institutional support and incentives (50.6%) have had the greatest impact on the subsistence resilience of studied rural households. In addition, the results of Pearson correlation indicate a statistically significant relationship between sustainable agriculture and food security in the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Livelihood Resilience
  • Sustainable Agriculture
  • Sustainable Rural Development
  • Khotbe’sara district
-  ایمانی، بهرام؛ علی محمدی‌مشکول (1397). تحلیل رابطۀ مابین سرمایه‌‌های معیشتی و تاب‌‌آوری مناطق روستایی در مناطق خشکسالی (موردمطالعه: روستاهای شهرستان اردبیل)، جغرافیا و مخاطرات محیطی. دورۀ 7. شمارۀ 28. صفحات 163-147.
-  پیشرو، حمداله؛ پروانه عزیزی (1388). توسعۀ کشاورزی پایدار از طریق پایدارسازی درآمدهای کشاورزی، فصلنامۀ علمی پژوهشی جغرافیای انسانی. سال اول. شمارۀ چهارم. صفحات20-1.
-  دربان‌آستانه، علیرضا؛ سیدحسن مطیعی‌لنگرودی؛فرزانه قاسمی (1397). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر معیشت پایدار کشاورزان(موردمطالعه:شهرستان شازند)، فصلنامۀ پژوهش‌‌های روستایی. دورۀ 9. شمارۀ 2. صفحات 337-324.
-  رضایی، محمدرضا (1392). ارزیابی تاب‌‌آوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی، مطالعۀ موردی: زلزلۀ محله‌‌های شهر تهران، دوفصلنامۀ مدیریت بحران. دورۀ 27. شمارۀ 3. صفحات 38-27.
-  رفیعیان، مجتبی؛ محمدرضا رضایی؛ علی عسگری؛ اکبر پرهیزگار؛سیاوش‌شایان(1390). تبیین مفهوم تاب‌‌آوری و شاخص‌‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع‌محور (CBDM)، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی- برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 15. شمارۀ 4. صفحات 41-19.
 
-  رکن‌‌الدین‌افتخاری، عبدالرضا؛ سیدمحمد موسوی؛مهدی پورطاهری؛ منوچهر فرج‌‌زاده (1393). تحلیل نقش تنوع معیشتی در تاب‌‌آوری خانوارهای روستایی در شرایط خشکسالی، مطالعۀ موردی: مناطق در معرض خشکسالی استان‌اصفهان،فصلنامۀ پژوهش‌‌های‌روستایی. دورۀ 5. شمارۀ 3. صفحات 662-639.
-  سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ طاهره صادقلو؛ اسماعیل شکوری‌‌فرد (1395). سنجش سطح دارایی‌‌های معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان تایباد)، مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی روستایی، سال پنجم. شمارۀ 1 (پیاپی 13). صفحات 216-197.
-  شریفی،زینب؛ مهدی نوری‌پور؛مریم شریف‌زاده (1396). تحلیل آسیب‌پذیری خانوارهای روستایی بخش مرکزی شهرستان دنا: کاربرد چارچوب معیشت پایدار، نشریۀ تحلیل فضایی مخاطرات طبیعی. سال چهارم. شمارۀ 2. صفحات 36-19.
-  نوروزی، مرضیه؛ داریوش حیاتی (1394). سازه‌‌های مؤثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه، نشریۀ علوم ترویج و کشاورزی ایران. دورۀ 11. شمارۀ 1. صفحات 144-127.
- Adger, W.N. (2006). Vulnerability. Journal of Global Environmental Change, 16, 268-281.
https://doi:10.1016/j.gloenvcha.2006.02.006.
-   Alam, G.M.M. (2017). Livelihood cycle and vulnerability of rural households to climate change and hazards in Bangladesh. Journal of Environmental Management, 59(5), 777-791. https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00267-017-0826-3.
-   Alam, M.G.M., Alam, K., Mushtaq, A., & Filho, W.L. (2018). How do climate change and associated hazards impact on the resilience of riparian rural communities in Bangladesh? Policy implications for livelihood development. Journal of Environmental Science and Policy, 84, 7-18. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2018.02.012.
-   Ashkenazy, A., Calvao Chebach, T., Knickel, K., Peter, S., Horowitz, B., Offenbach, R.. (2018). Operationalising resilience in farms and rural regions - findings from fourteen case studies. Journal of Rural Studies. 59 (4), 211-221.
-   Barua, A., Katyaini, S., Mili, B., & Gooch, P. (2014). Climate change and poverty: building resilience of rural mountain communities in South Sikkim, Eastern Himalaya, India. Regional Environmental Change, 14, 267-280.
-   Cabezon, E.R., Hunter, L., Tumbarello, P., Washimi, K., & Wu, Y. (2019). Enhancing macroeconomic resilience to natural disasters and climate change in the small states of the pacific. Asian-Pacific Economic Literature, 33(1), 113-130.
-   Cahn, M. (2002). The business of living: Rural micro-enterprise and sustainable livelihoods (Unpublished doctoral dissertation). New Zealand: Massey University, Palmerston North.
-   Cao, J., Li, M., Deo, R.C., Adamowski, J.F., Cerdà, A., Feng, Q., Liu, M., Zhang, J., Zhu, G., Zhang, X., Xu, X., Yang, S., & Gong, Y. (2018). Comparison of social-ecological resilience between two grassland management patterns driven by grassland land contract policy in the Maqu, Qinghai-Tibetan Plateau. Land Use Policy, 74, 88-96.
-   Carney, D. (1999). Livelihood approaches compared: A brief comparison of the livelihoods approaches of DFID, CARE, Oxfam, and UNDP. London: Department for International Development (DFID).
-   Chambers, R., & Conway, G. (1992). Sustainable rural livelihoods: practical concepts for the 21st century.  IDS Discussion Paper 296, Brighton: IDS. UK: Institute of Development Studies. https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/775.
-   Cutter, S. L., Barnes, L., Berry, M., Burton, C., Evans, E., Tate, E., & Webb, J. (2008). A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 18, 598-606.
https://doi:10.1016/j.gloenvcha.2008.07.013.
-   Dahal, R.K., Hasegawa, S., Nonomura, A., Yamanaka, M., Dhakal, S., & Paudyal, P. (2008). Predictive modelling of rainfall-induced landslide hazard in the Lesser Himalaya of Nepal based on weights-of-evidence. Journal of Geomorphology, 102(3-4), 496-510.
-   DFID (2000). Sustainable livelihoods guidance sheets. London: Department for International Development.
-   Erenstein, O., Hellin, J., & Chandna, P. (2007). Livelihoods, poverty and targeting in the Indo-Gangetic Plains: a spatial mapping approach. New Delhi, INDIA: CIMMYT and Rice-Wheat Consortium for the Indo-Gangetic Plains.
-   Fang, Y., Zhu, F., Qiu, X., & Zhao, S. (2018). Effects of natural disasters on livelihood resilience of rural residents in Sichuan. Journal of Habitat international, 76, 19-28.
-   FAO (2014). The state of food and agriculture: Innovation in family farming. Rome, Italy: FAO.
-   Fort, M., Cossart, E., & Arnaud-Fassetta, G. (2010). Hillslope-channel coupling in the Nepal Himalayas and threat to man-made structures: The middle Kali Gandaki valley. Journal of Geomorphology, 124(3-4), 178-199.
-   Ghimire, S.K., Higaki, D., & Bhattarai, T.P. (2013). Estimation of soil erosion rates and eroded sediment in a degraded catchment of the Siwalik Hills, Nepal. Journal of Land, 2(3), 370-391. https://doi.org/10.3390/land2030370.
-   Goulden, M.C., & Conway, D. (2013). Limits to resilience from livelihood diversification and social capital in lake social—ecological systems. Journal of Annals Association of American Geographers, 103(4), 906-924.
-   Herman, A., Lahdesmaki, M., & Siltaoja, M. (2018). Placing resilience in context: in- vestigating the changing experiences of Finnish organic farmers. Journal of Rural Studies, 58, 112-122. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2017.12.029.
-   Islam, R., & Walkerden, G. (2015). How do links between households and NGOs promote disaster resilience and recovery? A case study of linking social networks on the Bangladeshi coast. Natural Hazards, 78, 1707-1727.
-   Jacquet, P.O., Wyart, V., Desantis, A., Hsu, Y.-F., Granjon, L., Sergent, C., & Waszak, F. (2018). Human susceptibility to social influence and its neural correlates are related to perceived vulnerability to extrinsic morbidity risks. Scientific Reports- Nature, 8, 1-18.
-   Jiao, X., Pouliot, M., Walelign, & S.Z. (2017). Livelihood strategies and dynamics in rural Cambodia. Journal of World Development, 97, 266-278.
-   Kayastha, P., Dhital, M.R., & Smedt, F.D. (2013). Application of the analytical hierarchy process (AHP) for landslide susceptibility mapping: a case study from the Tinau watershed, west Nepal. Journal of Computers&Geosciences, 52, 398-408.
-   Knickel, K., Redman, M., Darnhofer, I., Ashkenazy, A., Calvao Chebach, T., Sumane, S., Tisenkopfs, T., Zemeckis, R., Atkociuniene, V., Rivera, M., Strauss, A., Kristensen, L.S., Schiller, S., Koopmans, M.E., & Rogge, E. (2018). Between aspirations and reality: Making farming, food systems and rural areas more resilient, sustainable and equitable. Journal of Rural Studies, 59, 197-210.
-   Kubicek, A., Breckling, B., Hoegh-Guldberg, O., & Reuter, H. (2019). Climate change drives trait-shifts in coral reef communities. Scientific Reports- Nature, 9, 1-10.
-   Li, E., Deng, Q., & Zhou, Y. (Available online 23 January 2019). Livelihood resilience and the generative mechanism of rural households out of poverty: An empirical analysis from Lankao County, Henan Province, China. Journal of Rural Studeis. (In Press).
-   Liu, W., Li, J., & Xu. J. (2020). Effects of disaster-related resettlement on the livelihood resilience of rural households in China. International Journal of Disaster Risk Reduction, 49, 1-10.
-   Liu, Y., & Li, Y. (2017). Revitalize the world's countryside. Nature, 548, 275-277.
https://doi.org/10.1038/548275a.
-   Nielsen, O.J., Rayamajhi, S., Uberhuaga, P., Meilby, H., & Smith-Hall, C. (2013). Quantifying rural livelihood strategies in developing countries using an activity choice approach. Agricultural Economics, 44, 57-71.
-   Ofori, B.Y., Stow, A.J., Baumgartner, J.B., & Beaumont, L.J. (2017). Influence of adaptive capacity on the outcome of climate change vulnerability assessment. Scinces Report- Nature, 7, 1-12.
-   Pelletier, B., Hickey, G.M., Bothi, K.L., & Mude, A. (2016). Linking rural livelihood resilience and food security: an international challenge. Journal of Food Security, 8(3), 469-476.
-   Quandt, A. (2018). Measuring livelihood resilience: the household livelihood resilience approach (HLRA). Journal of World Development, 107, 253-263.
-   Rathi, A. (2020). Is Agrarian Resilience limited to Agriculture? Investigating the “farm” and “non-farm” processes of Agriculture Resilience in the rural. Journal of Rural Studies. (In Press). https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.12.015.
-   Saint Ville, A.S., Hickey, G.M., Locher, U., & Phillip, L.E. (2016). Exploring the role of social capital in influencing knowledge flows and innovation in smallholder farming communities in the Caribbean. Journal of Food Security, 8,239-260.
https://doi.org/ 10.1007/s12571-016-0581-y.
-   Sarker, M.N.I., Wu, M., Alam, G.M., & Shouse, R. (2020). Livelihood resilience of riverine island dwellers in the face of natural disasters: Empirical evidence from Bangladesh. Journal of Land Use Policy, 95, 1-12.
-   Sina, D., Chang-Richards, A.Y., Wilkinson, S., & Potangaroa, R. (2019). A conceptual framework for measuring livelihood resilience: relocation experience from Aceh, Indonesia, Journal of World Development, 117, 253-265.
-   Skerratt, S. (2013). Enhancing the analysis of rural community resilience: evidence from community land ownership. Journal of Rural Studies, 31,36-46.
-   Sudgen, F., Maskey, N., Clement, F., Ramesh, V., Philip, A., & Rai, A. (2014). Agrarian stress and climate change in the Eastern Gangetic Plains: gendered vulnerability in a stratified social formation. Global Environmental Change, 29, 258-269.
-   Sultana, P., Thompson, P.M., & Wesselink, A. (2020). Coping and resilience in riverine Bangladesh. Environ. Hazards, 19, 70-89.
-   Tambo, J.A., & Wünscher, T. (2017). Enhancing resilience to climate shocks through farmer innovation: evidence from northern Ghana. Journal of Regional Environmental Change, 17, 1505-1514.
http://dx.doi.org/10.1007/s10113-017-1113-9.
-   Tanner, T., Lewis, D., Wrathall, D., Bronen, R., Cradock-Henry, N., Huq, S., & Thomalla, F. (2015). Livelihood resilience in the face of climate change. Nature Climate Change, 5, 23-26.
-   Thai, H.A.C. (2018). Livelihood resilience - a case study: Community-based tourism (CBT). In: Livelihood Pathways of Indigenous People in Vietnam’s Central Highlands. Advances in Asian Human-Environmental Research. Springer, Cham.
-   Thulstrup, A.W. (2015). Livelihood resilience and adaptive capacity: tracing changes in household access to capital in central Vietnam. World Development, 74, 352-362.
-   Tonts, M., Plummer, P., & Argent, N. (2014). Path dependence, resilience and the evolution of new rural economies: perspectives from rural Western Australia. Journal of Rural Studies, 36, 362-375.
-   Wilson, G. (2010). Multifunctional 'quality' and rural community resilience. The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers), 35(3), 364-381.
-   Wilson, G.A., Schermer, M., & Stotten, R. (2018). The resilience and vulnerability of remote mountain communities: the case of Vent, Austrian Alps. Land Use Policy, 71, 372-383.
-   Zhang, C., & Fang, Y. (2020). Application of capital-based approach in the measurement of livelihood sustainability: A case study from the Koshi River basin community in Nepal. Journal of Ecological Indicators, 116, 1-13.
-   Zhou, H., Wang, J., Wan, J., & Jia, H. (2010). Resilience to natural hazards: a geographic perspective. Nat Hazards, 53, 21-41.
https://doi.org/ 10.1007/s11069- 009- 9407.