بررسی تناسب و قابلیت اراضی با استفاده از روش‌های پارامتریک در راستای دستیابی به توسعۀ پایدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری؛ گروه علوم خاک؛ دانشکده کشاورزی؛ دانشگاه زنجان؛ زنجان

2 استادیار؛ گروه علوم خاک؛ دانشکده کشاورزی؛ دانشگاه زنجان؛ زنجان

3 استادیار، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه

4 دکترای فیزیک خاک، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، استان زنجان

10.22111/gdij.2021.5832

چکیده

امروزه به‌دلیل افزایش جمعیت، برنامه‌ریزی و ارزیابی توان اکولوژیکی اراضی از عوامل توسعۀ پایدار به‌حساب می‌آید. بر این اساس مطالعات ارزیابی تناسب اراضی از مهم‌ترین فرایندها در مدیریت منابع خاکی محسوب می‌شود. هدف از این پژوهش، تعیین کاربری اراضی و اولویت کشت برای محصولات زیتون، هلو و مرکبات است. منطقۀ مطالعاتی، شهرستان خداآفرین (آذربایجان شرقی) با وسعت تقریبی 16500 هکتار است. خاک‌های منطقه دارای رژیم حرارتی ترمیک و رژیم رطوبتی اریدیک هم‌مرز با زریک بوده و در رده‌های اریدی‌سول‌ و انتی‌سول طبقه‌بندی شدند. از‌نظر ژئومورفولوژی اراضی در لندفرم‌های دشت (آبرفتی، سیلابی، دامنه‌ای) و مخروط‌‌افکنه قرار دارند. برای دستیابی به اهداف 11 واحد اراضی (نمایندۀ 11 سری غالب خاک) که ازنظر ویژگی‌های مؤثر در رشد محصولات انتخابی شرایط متفاوتی داشتند، جداسازی شدند. براساس نتایج، اقلیم منطقه برای کشت زیتون و مرکبات نامناسب و برای هلو کاملاً مناسب بوده و مهم‌ترین محدودیت‌های خاکی برای رشد، شیب در دامنه‌ها، سیل‌گیری در سیلاب‌ها، آهک و سنگریزۀ زیاد است. کلاس‌های تناسب برآورد‌شده با روش‌های مختلف فائو نشان داد که ریشه دوم نسبت‌به استوری به‌طور نسبی نتایج مطلوب‌تری نشان می‌دهد. به‌نظر می‌رسد که دلیل این امر در نظرگیری اثرات متقابل ویژگی‌های مؤثر در عملکرد محصولات و استفاده از قانون حداقل لیبیک و قراردادن کمترین ویژگی در خارج رادیکال باشد. تیپ بهره‌وری هلو به‌عنوان مناسب‌ترین محصول با توجه به شرایط اقلیم و ویژگی‌های زمین‌نما و خاک در منطقۀ مطالعاتی معرفی می‌شود و در اولویت کشت قرار دارد. نقشۀ قابلیت تناسب اراضی تهیه‌شده با GIS نیز مؤید این مطلب است؛ بنابراین ارزیابی قابلیت اراضی و مکان‌یابی اراضی مستعد به‌عنوان بخشی از آمایش سرزمین می‌تواند یک استراتژی به‌منظور اخذ تصمیم‌های مناسب در ارزیابی سرزمین، مطالعات زیست‌محیطی و برنامه‌ریزی درجهت حداکثرسازی بهره‌وری در قلمروهای جغرافیایی مختلف برای توسعۀ پایدار باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigate the suitability and capability of lands using parametric methods to achieve sustainable development

نویسندگان [English]

  • Omid ahmadi 1
  • parisa Alamdari 2
  • moslem servati 3
  • torag khoshzaman 4
1 department of soil science , faculty of agriculture, university of Zanjan.
2 soil science department, faculty of agriculture, university of Zanjan, Zanjan, Iran
چکیده [English]

Today, due to Population increase, planning and evaluation of ecological potential of land are considered as factors of sustainable development. The purpose of this study was to determine the land use and priority of cultivation for olive, peach and citrus products. The study region with an approximate area of 16500 hectares is located in the city of Khodaafarin . Geomorphologically, lands are located in plain (Alluvial, Flood, Piedmont) and Alluvial fan. In order to achieve the goals of 11 land units (Represents 11 dominant soil series), which differed in terms of characteristics affecting the growth of selected products, they were isolated. Based on the climate outcomes, the area is nonsuitable for olive and citrus cultivation and it is very suitable for peach, and the most important soil limitations for growth, is slope in the hillside, flood plumbing, lime and coarse fragment. Estimates of suitability classes by various FAO methods showed that the Square root method relative to the Storie is relatively more favorable, because the index of the calculated area with this method has more correlation with the actual production. It seems that the reason for this is to consider the interactions between the effective features of product performance and the use of the Liebig's law of the minimum, and placing the least feature outside of the radical. The Peach utilization type is introduced as the most suitable product considering the climatic conditions and the characteristics of landscape and soil in the study area and it's in the Cultivate priority.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cultivation Priority
  • Geographic Information System
  • FAO
  • Land Use
  • Products Orchard
اصغرزاده، احمد؛ محمد‌جعفر ملکوتی؛ حسین‌علی بهرامی؛ سهیلا ابراهیمی (1383). خاک‌های ایران: تحولات نوین در شناسایی، مدیریت و بهره‌برداری. چاپ اول. انتشارات سنا. 481 صفحه
امیدوار، کمال؛ احمد مزیدی؛ سودابه دوست‌مرادی (1393). امکان‌سنجی اقلیمی کشت کلزا در استان کرمانشاه، جغرافیا و توسعه. دورۀ 12. شمارۀ 35. صفحات 116-97.
ایوبی، شمس‌الله؛ احمد جلالیان (1394). ارزیابی اراضی (کاربری‌های کشاورزی و منابع طبیعی)، ویرایش دوم. چاپ پنجم. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان. 385 صفحه.
باقرزاده، حمیدرضا؛ علی باقرزاده؛ حمید معین‌راد ‌(1391). ارزیابی‌کیفی تناسب اراضی دشت ‌نیشابور برای کشت گندم (Triticumaestivum L.)، ذرت
(Zea mays L.) و پنبه (Gossypium herbaceum L.) با استفاده از GIS، نشریۀ بوم‌شناسی کشاورزی. جلد 4. شمارۀ 1. صفحات 51-41
باقری ‌بداغ‌آبادی، محسن (1390). ارزیابی سرزمین کاربردی‌ و آمایش سرزمین، ویرایش دوم. چاپ دوم. انتشارات پلک. 392 صفحه.
بساطی، حمید (1383). بررسی امکان کاشت و توسعۀ زیتون در استان ایلام و استان‌های همجوار زاگرس میانی. مجلۀ زیتون، نشریۀ علمی تخصصی و کشاورزی. شمارۀ 161. صفحات 54-50.
پاکپور ربطی، احمد، علی‌اصغر جعفرزاده؛ فرزین شهبازی؛ پرویز عماری (1392). ارزیابی اراضی مستعد برای تعدادی از محصولات کشاورزی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در مناطقی از استان آذربایجان غربی، نشریۀ دانش آب و خاک. جلد 23. شمارۀ 1. صفحات 176-165.
رمضانی، بهمن و لادن کاظمی‌راد (1386). شناخت نواحی مستعد کشت گیاه صنعتی آفتابگردان در جلگۀ شرق گیلان، مجلۀ فضای جغرافیایی. سال هفتم. شمارۀ 19. صفحات 142-127.
زینالی، محمد؛ علی‌اصغر جعفرزاده؛ فرزین شهبازی؛ شاهین اوستان (1395). ارزیابی کیفی، کمّی و اقتصادی تناسب اراضی برای گندم، جو، ذرت و آفتابگردان در بخشی از دشت خوی. نشریۀ دانش آب و خاک. جلد 25. شمارۀ 2. صفحات 29- 15.
سلیقه، محمد؛ فرامرز بریمانی؛ مرتضی اسمعیل‌نژاد (1387). پهنه‌بندی اقلیمی استان سیستان و بلوچستان، جغرافیا و توسعه. دورۀ 6. شمارۀ 12. صفحات 116-101
شمس‌السادات، زاهدی (1389). رابطه سیبرنتیک و مدیریت دانش در سازمان. فصلنامۀ مطالعات مدیریت. دورۀ 20. شمارۀ 63. صفحات 25-1.
طالعی، محمد؛ عباس علی‌محمدی؛ اسماعیل عدیلی (1391). ارزیابی تناسب اراضی شهری به روش Fuzzy AHP، سنجش‌از‌دور و GIS ایران. سال چهارم. شمارۀ اول. صفحات 52-35.
فلاحتی، فاطمه؛ بهلول علیجانی؛ منیژه قهرودی تالی؛ محمدجواد براتی (1391). مکان‌یابی اراضی مستعدّ توسعۀ باغ‌های میوه با تأکید بر عناصر و عوامل اقلیمی-کشاورزی با رویکرد GIS & RS (مطالعۀ موردی: گردو- استان تهران)، جغرافیا و پایداری محیط. شمارۀ 2. صفحات 54-43.
قربانی، رسول؛ حسن محمودزاده؛ علی‌اکبر تقی‌پور (1392). تحلیل تناسب اراضی (LAS) برای توسعۀ شهری در محدودۀ شهری تبریز با استفاده از روش تحلیل فرایند سلسله‌مراتبی، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای. شمارۀ 8. صفحات 14-1.
گیوی، جواد (1376). ارزیابی کیفی تناسب اراضی برای نباتات زراعی و باغی، مؤسسۀ تحقیقات خاک و آب. نشریۀ فنی 1015. 100 صفحه.
محمدی، افشین؛ عباس پاشایی‌اول؛ سید احمد مساواتی؛ سهراب صادقی (1386). ارزیابی تناسب کیفی اراضی برای محصولات‌عمدۀ زراعی منطقۀ گنبدکاووس، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی. جلد 14. شمارۀ 5. صفحات 111-99.
مروج، کامران (1396). طبقه‌بندی و تناسب اراضی برای توسعۀ مناطق محروم در چهارچوب اقتصاد مقاومتی (مطالعۀ موردی: شهرستان ریگان، جنوب‌شرق استان کرمان)، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. سال پانزدهم. شمارۀ 48. صفحات 152-133.
مروج، کامران؛ پریسا علمداری؛ محمدامیر دلاور؛ مهدی فتحی (1396). مکان‌یابی برای کاشت گیاهان زراعی
و باغی منتخب در اراضی منطقۀ آبیک استان
قزوین. نشریۀ دانش آب و خاک. جلد 27. شمارۀ 3. صفحات105-93.
مروج، کامران؛ محمد‌امیر دلاور؛ وحیده نجفی (1397). اهمیت استفاده از روش‌های نوین آبیاری در افزایش اشتغال‌زایی ‌و توسعۀ مناطق‌روستایی، فصلنامۀ تحقیقات ‌جغرافیایی. جلد 33. شمارۀ 2. صفحات 190-175.
منتخبی کلجاهی، ویدا؛ علی‌اصغر جعفرزاده؛ فرزین شهبازی (1392). ارزیابی کیفی تناسب اراضی ایستگاه تحقیقاتی کرکج برای چغندرقند، پیاز و گلرنگ با روش‌های محدودیت ساده و پارامتریک ریشه دوم، نشریۀ دانش آب و خاک. جلد 23. شمارۀ 2. صفحات 12-1.
موغلی، مرضیه (1393). امکان‌سنجی کشت زیتون براساس عوامل محیطی با استفاده از GIS در شهرستان بویراحمد، فصلنامۀ جغرافیای طبیعی. سال هفتم.شمارۀ 25. صفحات 54-43.
یزدان‌پناه، حجت‌اله؛ غلامعلی کمالی؛ زهرا حجازی‌زاده؛ پرویز ضیاییان (1385). مکان‌گزینی اراضی مستعد کشت بادام در استان آذربایجان شرقی، مجلۀ جغرافیا و توسعه، دورۀ 4. شمارۀ 8. صفحات 203-193.
Abagyeh, S. O. I., Idoga, S. and Agber, P.I. (2016). Land suitability evaluation for maize (Zea mays) production in selected sites of the Mid-Benue valley, Nigeria, International Journal of Agricultural Policy and Research, 4(3): 46-51.
Anonymous, (2014). World reference base (WRB) for soil resources. International soil classification system for naming soils and creating legends for soil maps, FAO, Rome.
Bagherzadeh, A. and Mansouri Daneshvar, M. R. (2014). Qualitative Land Suitability Evaluation for Wheat and Barley Crops in Khorasan-Razavi Province, Northeast of Iran, Agricultural Research, 3(2): 155–164.
Coyle, C., Creamer, R. E., Schulte, R. P., O'Sullivan, L., Jordan, P. (2016). A functional land management conceptual framework under soil drainage and land use scenarios. Environmental Science & Policy 56: 39-48.
El Baroudy, A. A. (2016). Mapping and evaluating land suitability using a GIS-based model. Catena. 140: 96–104.
Jafarzadeh, A. A., and Abbasi, G. (2006). Qualitative land suitability evaluation for the growth of onion, potato, maize and alfalfa on soils of the Khalatpushan research station. Biologia, Bratislava, 19: 349- 352.
Khidir, S.M. (1986). A statistical approach in the use of parametric systems applied to the FAO framework for land evaluation. [PhD Thesis.] State University Ghent, Belgium.
Mahler, P.J. (1970). Manual of multipurpose land classification. Publ. No. 212. Soil Institute of Iran. Ministry of Agriculture, Tehran. 81p.
Martin, D., and Saha, S. K. (2009). Land evaluation by integrating remote sensing and GIS for cropping system analysis in a watershed. Current science, 96(4), 569-575.
Newhall, F., and Berdanier, C. R. (1996). Calculation of soil moisture regimes from the climatic record. Natural Resources Conversations Service, Soil Survey Investigation Report, No. 46, 13p.
Soil Survey Staff, (2014). Keys to soil taxonomy. 12th ed. Washington (D.C.), United States Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service (NRCS), USDA.
Storie, R. E. (1976). Storie Index Soil Rating. Special publication Div. Agricultural Science. No. 3203, University of California, Berkeley.
Sys, C., Van Ranset, E., Debaveye, J. (1991a). Land evaluation. Part I, Principle in land evaluation and crop production calculation. International Training Center for Post Graduate Soil Scientists, Ghent University, Gent, Belgium.
Sys, C., Van Ranset, E., Debaveye, J., Beernaert, F. (1993). Land evaluation, Part III, Crop requirements. General Administration for Development Cooperation Place, Brussels, Belgium.
Young, A. and Goldsmith, R. F. (1977). Soil survey and land evaluation in developing countries. A case Study in Malawi: the Geographical Journal, 143: 407-438.