بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی آبیاری تحت‌فشار در توسعۀ کشاورزی و نواحی روستایی مطالعۀ موردی: بخش بهاران شهرستان گرگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران

3 دانشیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران

10.22111/gdij.2020.5656

چکیده

کاهش چشمگیر ذخائر آبی در کشور در سال‌های اخیر ضرورت توجه هر چه بیشتر به روش‌های مصرف بهینه آب و اصلاح شیوه‌های آبیاری را می‌طلبد. هدف این پژوهش بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی آبیاری تحت فشار در توسعه کشاورزی و نواحی روستایی بخش بهاران شهرستان گرگان می‌باشد. این تحقیق از نوع کاربردی و از نظر روش توصیفی – تحلیلی و میدانی است که به روش پیمایشی اجرا شده است. جامعه‌ی آماری شامل 2316‌نفر از کشاورزان مدرن و سنتی بخش بهاران شهرستان گرگان بودند که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 330 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند که از این تعداد 200‌نفر از کشاورزان سنتی و 130‌نفر از کشاورزان مدرن به صورت تصادفی ساده مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار اصلی پژوهش، پرسشنامه است که پایایی آن از طریق تکمیل30‌پرسشنامه و ضریب آلفای کرونباخ (73/0) بدست آمده است. داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی در نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای مقایسه و سنجش متغیرها، از آزمون‌های T مستقل، فریدمن و مان‌وایتنی استفاده شد که نتایج حاصل از تحقیق حاکی از آن است که آبیاری مدرن در اکثر مولفه‌های اقتصادی تا سطح اطمینان 99‌درصد اثرگذار بوده و همچنین باعث بهبود شاخص‌های اجتماعی از قبیل کاهش مهاجرت، افزایش انگیزه کشاورزان و ... شده است. شایان ذکر است که در زمینه‌های مولفه‌های اقتصادی و اجتماعی کشاورزان سنتی و مدرن تفاوت معناداری را تا سطح 99‌درصد نشان می-دهند،

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of Economic and Social Impacts of Pressurized Irrigation in Agricultural Development and Rural Areas (Case study: Baharan District of Township)

نویسندگان [English]

  • ali Tajic 1
  • ali akbar najafi kani 2
  • ali reza khaje khoi 3
چکیده [English]

The significant reduction of water reserves in the country in recent years is the necessity of more attention to the methods of optimal water consumption and modification of irrigation practices. The aim of this study was to investigate the economic and social impacts of pressurized irrigation in agricultural development and rural areas of Baharan district of Gorgan City. This is an applied research in terms of descriptive – analytic and field method, which was conducted by survey method. The statistical population consisted of a number of modern and traditional farmers in the Baharan district of Gorgan City who were selected using the Cochran formula of 330 people as sample, from which 200 of the traditional farmers and 130 of modern farmers were randomly studied. The main instrument of this research is a questionnaire whose reliability was obtained through a 30-way questionnaire and Cronbach's alpha coefficient (73.0). The collected data were analyzed using descriptive and inferential statistics in SPSS soft ware. To compare and measure variables, independent T-Test, Friedman and Mann-tests were used, and the results of the research indicate that modern irrigation in most economic components up to 99% confidence level is effective and also improves social indicators such as reduced migration, increased motivation Farmers and...

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pressurized Irrigation
  • traditional irrigation
  • Development
  • Baharan District
-    آزادی، یوسف؛ مسعود یزدان‌‌پناه؛ معصومه فروزانی؛ حسین محمودی (1398). شناسایی سازه‌‌های مؤثر بر رفتارهای سازگاری کشاورزان گندمکار تحت‌شرایط تغییرات آب‌‌وهوایی، موردی: شهرستان کرمانشاه، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. شمارۀ 56. صفحات 56-39.
 
-    اقبالی، مسعود (1380). بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری در اراضی خرده‌مالکی، فصلنامۀ مهندس‌‌‌ مشاور. شمارۀ 34. صفحات 48-44.
 
-    بدیع برزین؛ حسین، محمود هاشمی‌‌تبار؛ مهدی حسینی (1398). اثر روش‌‌های قیمت‌‌گذاری و سهمیه‌‌بندی آب آبیاری بر الگوی کشت و تقاضای آب در دشت سیستان، فصلنامۀ پژوهش آب در کشاورزی. شمارۀ 33. صفحات 478-464.
 
-    برقی، حمید؛ یوسف قنبری؛ رقیه قاسمی (1393). اثرات اجتماعی- اقتصادی به‌کارگیری دو نظام آبیاری (سنتی و نوین) در جامعۀ کشاورزان، مطالعۀ موردی: بخش کهک شهرستان قم، جغرافیا (فصلنامۀ علمی-پژوهشی و بین‌المللی جغرافیای‌ایران).شمارۀ 40. صفحات227-207.
 
 
-    تقوایی، مسعود؛ محمدرضا بسحاق؛ اسماعیل سالاروند (1389). تحلیلی بر عوامل مؤثر بر عدم‌استفاده از سیستم‌های آبیاری تحت‌‌فشار در روستاهای ایران، موردی: مناطق روستایی شهرستان ازنا، مطالعات جغرافیایی مناطق‌‌ خشک. صفحات 23-11.
-    جمالی، جابر؛ حسین انصاری (1398). اثر کیفیت آب و مدیریت آبیاری روی رشد و عملکرد گیاه کینوا، فصلنامۀ پژوهش آب در کشاورزی.شمارۀ 33. صفحات 351-339.
 
-    جلالیان، حمید (1391). تحلیل اثرات نظام‌های آبیاری نوین بر وضعیت بهره‌برداران کشاورزی در شهرستان خدابنده، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. شمارۀ 2. صفحات 64-41.
 
-    خاکی، غلامرضا (1388). روش تحقیق با رویکردی به پایان‌‌نامه‌نویسی، نشر بازتاب. تهران.
-     خلیلیان،صادق؛ سیدحبیب‌‌الله موسوی (1384). ارزیابی آثار ریسکی کاربرد سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار، مطالعۀ موردی: شهرستان شهرکرد، اقتصاد کشاورزی ویژه‌‌‌نامۀ بهره‌‌وری و کارایی. صفحات 129-113.
 
-    ریول، لئوپولد (1375). راهنمای عملی آبیاری، ترجمه: غلامرضا زهتابیان، انتشارات دانشگاه تهران.
-    سیدان، سیدمحسن؛ علی قدمی فیروزآبادی (1385). انتخاب مناسب‌ترین سیستم آبیاری با استفاده از برنامه‌‌ریزی توافقی. مطالعۀ موردی: استان همدان،فصلنامۀ علمی پژوهشی وزارت جهاد کشاورزی. جلد 19. شمارۀ 4. صفحات 183–175.
 
-    شمسایی، ابوالفضل؛ علی فرقانی (1390). بهره‌‌‌برداری تلفیقی از منابع آب سطحی و زیرزمینی در مناطق خشک، مجلۀ تحقیقات آب ایران. دورۀ 7. شمارۀ 2. صفحات 36-26.
-    صداقت، محمود (1382). زمین و منابع آب، انتشارات دانشگاه پیام نور.
 
-    عسکری بزایه، فاطمه؛ حسن افراخته؛ اصغر طهماسبی؛ فرهاد عزیزپور؛ داریوش فتح‌‌‌الله طالقانی (1398)، چرایی تحقق‌‌پذیری ضعیف مدیریت مشارکتی آبیاری در ایران پژوهشی بر مبنای تحلیل ‌‌محتوی، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. شمارۀ 75. صفحات 132-111.
-    علیزاده، امین (1381). بهره‌‌برداری پایداری از منابع آب در کشاورزی، مجموعه مقالات اولین کنگرۀ برنامه‌ریزی و سیاسـت‌گـذاری امور زیربنایی (آب و خاک) در بخش کشاورزی. تهران.
 
-    علیزاده، امین (1382). اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ هفدهم با تجدیدنظر. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
 
-    علیزاده، حمزه‌‌علی؛ عبدالحمید لیاقت؛ تیمور سهرابی (1393). ارزیابی سناریوهای توسعۀ سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار بر منابع آب زیرزمینی با استفاده از مدل‌‌سازی پویایی سیستم، نشریۀ حفاظت منابع آب و خاک. سال سوم. شمارۀ 4. صفحات 16- 1.
 
-    قربانی، رسول؛ پوران کرباسی (1398). گسترش بی‌‌رویه باغداری و چالش مدیریت منابع آبی در حوضه‌‌های بالادستی سدها، موردی: حوضۀ آبریز سد علویان، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. شمارۀ 57.صفحات 232-219.
-     مبین‌‌زاده, زهرا؛ محمدعلی حکیم‌‌زاده؛ حسین ملکی‌‌نژاد؛ احمد فتاحی (۱۳۸۹). بررسی تأثیرات اقتصادی طرح‌‌های آبیاری تحت‌‌فشار در استان یزد، سومین همایش ملی مدیریت شبکه‌‌های آبیاری و زهکشی. اهواز.دانشگاه شهید چمران اهواز.
 
-    نجفی­کانی، علی­اکبر؛ ام­البنین زنگانه (1392). آبیاری تحت­فشار گامی در راستای توسعه روستایی و کشاورزی، فصلنامه برنامه­ریزی مطالعات سکونتگاه­های انسانی. دوره هشتم.  شماره 24. صفحات132-121.
-    ناظمی، امیرحسین؛ محمدامین پرندین؛ علی اشرف صدرالدینی؛ هوشنگ قمرنیا (1398). اثرات آبیاری موجی بر راندمان کاربرد و بهره‌‌وری آب ذرت‌‌دانه‌‌ای در ایستگاه اسلام‌‌آباد غرب، فصلنامۀ پژوهش آب در کشاورزی. شمارۀ 33. صفحات 368-353.
-    مرکز آمار ایران (1395)، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان گلستان، شهرستان گرگان.
 
-     Albrecht, D., and Ladewing, H. (2006). Adoption of irrigation technology. Journal of Extension 34: 9.
-     Alcon, F., Miguel, M. D., and Burton, M. (2011). Duration analysis of adoption of drip irrigation technology in southeastern Spain. Technological Forecasting & Social Change, 78, 991-1001.
 
-     Castellano, E.Anguita, P. Elorrieta, J. Pellitero, M. Rey, C. (2008), Estim Ating A Socially Optimal Water Price Through The Use Of Geographical Information Systems And SOCIAL a ccounting Matrices. Environ Resource Econ, 39, 331-356.
 
 
-     Howitt, R. E. Wallender, W.W. and Weaver, T. (1990), Economic Analysis of Irrigation Technology Selection: The Effect of Declining Performance and Management In: social, Economic And Institutional Less us In THIRD World Irrigation Management, R.K., Sampath and R.A. Young (Eds.). Studies in Water Policy and Management, No. 15, West view Press. San Francisco, 43, 7-464.
 
-     Singh, K., Rasharman, A., Sharama, S. and Upadhyaya, A., 2009. Small holders irrigation- problems and option. Agron sustain 23: 289- 302.
-     Stegium, E. J., (1983). A financial theory of investment behavior. Econometrical VOL 51, 637-645.
-     Xue-yuan, W. (2010). Irrigation water use efficiency of farmers and its determinants: Evidence from a survey in Northwestern China. Agricultural Sciences in China, 9(9), 1326 – 1337
 
-     Yaron, D., Dinar, A. & H. Voet, H., (1992). Innovation on family farms: the Nazareth region. American Tourna Of Agricaultural Economics, 74: 361-370.