تحلیل فضایی شاخص‌های مؤثر در شکل‌گیری توسعۀ هوشمند روستایی مطالعۀ موردی: شهرستان جوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

هدف از تحقیق حاضر بررسی شاخص‌های موجود توسعه‌ هوشمند روستایی و تحلیل فضایی آنها در روستاهای شهرستان جوین است. روش تحقیق در نوشتار حاضر بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی- تحلیلی است. جمع آوری اطلاعات به روش اسنادی (منابع کتابخانه‌ای، مجله‌های علمی) و میدانی(پرسشنامه) و اطلاعات مورد نیاز در زمینه توسعه هوشمند روستای و شاخص‌های آن با استفاده از پیشینه مطالعاتی، با توجه به شرایط منطقه بومی‌سازی شد. پرسش‌نامه به جهت بررسی وضعیت توسعه هوشمند روستایی در روستاهای نمونه، در قالب طیف پنج گزینه‌ای لیکرت تهیه و در بین روستاییان توزیع و تکمیل شده است. از مجموع 5716 خانوار در نقاط روستایی نمونه، با فرمول کوکران با خطای 065/0 درصد، حجم نمونه 210 خانوار بدست آمد. برای سنجش توسعه هوشمند روستایی با توجه به نوع داده ها از آزمون‌های همبستگی پیرسون، تی تک نمونه‌ای استفاده شد. در ادامه به جهت سطح بندی روستاهای مورد مطالعه به لحاظ دست‌یابی به توسعه هوشمند روستایی از تحلیل رابطه خاکستری(GRA) استفاده شد. در نهایت به جهت بررسی تاثیر شاخص‌های مورد بررسی بر توسعه هوشمند روستایی از روش معادلات ساختاری(Smart PLS) استفاده شد. براساس نتایج آزمون T، شاخص کالبدی و اقتصادی به ترتیب با میانگین های 18/4 و 03/4 به عنوان مهم‌ترین شاخص‌های توسعه هوشمند روستایی در روستاهای مورد مطالعه بوده اند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل رابطه خاکستری، روستای کلاته‌میمری دارای رتبه اول، روستای حاجی‌آباد دارای رتبه دوم هستند و سایر روستاها به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارند. همچنین نتایج معادلات ساختاری(Smart PLS) نشان داد که با توجه به ضریب مسیر 0.913 و مقدار آماره t 65.053 شاخص‌های مورد بررسی در منطقه مورد مطالعه بر توسعه هوشمند روستایی تاثیر مثبت و قوی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Indicators Effective in the Formation of Rural Smart Development (Case Study: Jovein County)

نویسندگان [English]

  • Aliakbar Anabestani 1
  • ROGHAYE KALATEH MIMARI 2
1 Ferdowsi University of Mashhad
2 Geography, Literature and Human Sciences, Ferdowsi Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was to investigate the existing indicators of rural smart development and their spatial analysis in the villages of Jovein. The research method in the present paper is based on the purpose of the applied type and based on the nature of the descriptive-analytical. Data gathering was done by documentary method (library resources, scientific journals) and field (questionnaire) and the information needed in the field of rural smart development and its indicators using the study background, according to the localization conditions. A total of 5716 households were sampled in rural areas of the sample with a Cochran formula with a 0.065 error. The sample size was 210 households. Finally, Smart Pls method was used to investigate the effect of the indices studied on rural smart development. Based on the results of the T test, physical and economic indexes were the most significant indicators of rural smart development in the studied villages, with averages of 18.4 and 4.03 respectively. Based on the results of Gray Relationship Analysis, Kalat Hammandri village has the first rank, Hajiabad village has the second rank, and other villages are in the next rank respectively. Also, the results of structural equations (Smart PLS) showed that with respect to the path coefficient of 0.913 and the statistical value of 65.053 t, the indices studied in the studied area have a positive and strong impact on rural smart development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rural smart development
  • Spatial analysis
  • Structural equations
  • Gray analysis
  • -  بیات، مصطفی؛ زهره ستاری؛ حسن محمدیان‌مصمم؛ محمدرمضان جورنبیان (1395). از پراکنده رویی تا رشد هوشمند: تحلیلی بر الگوی گسترش فضایی سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی: روستاهای آخوند محلّه و سلیمان آباد، ناحیه تنکابن). مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 5 (1)، 65-49.

    http://ensani.ir/fa/article/355567

     

    -    داوری، علی؛ آرش رضازاده (1396). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار Smart PLS، چاپ چهارم. تهران. انتشارات جهاد دانشگاهی.

    https://www.gisoom.com/book/11097132

     

    -  رهنما، محمدرحیم؛ سلمان حیاتی (1392). تحلیل شاخص‌های رشد هوشمند شهری در مشهد. فصلنامۀ مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 1(4). 98-71.

    http://shahr.journals.umz.ac.ir/article_886.html

     

    -  رهنما، محمدرحیم؛ لقمان شاه‌مرادی؛ اکبر حیدری (1393). بررسی اصول و راهکارهای رشد هوشمند شهری در مناطق شهریِ بوکان با استفاده از مدل VICOR، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی. دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد مقدس. 21 و 22 آبان 1393.

    https://www.sid.ir/Fa/Seminar/ViewPaper.aspx?ID=31589

     

    -    سعیدی‌رضوانی؛ نوید؛ مریم خستو (1386). پدیدۀ پراکندگی شهری و تئوری رشد هوشمند. ماهنامۀ شمس، 4(38)، 18-9.

     

    -  طالبی، کامبیز؛ عامر دهقان نجم‌آبادی (1392). تأثیر سرمایه‌های ساختاری سازمان بر تشخیص فرصت‌های کارآفرینانه (مورد مطالعه: شرکت‌های دانش بنیان مستقر در پارک علم و فناوری اقبال شهر یزد)، مجله توسعۀ کارآفرینی. 6 (21). 86-76.

    https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=258823

     

    -  عنابستانی، علی‌اکبر؛ مهدی جوانشیری (1395). تجزیه و تحلیل و تحلیل شاخص‌های توسعۀ روستایی هوشمند (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان بینالود)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. 5(4). 212-187.

    http://ensani.ir/fa/article/402779

     

    -    قربانی، رسول؛ سمیه نوشاد (1387). راهبرد رشد هوشمند در توسعۀ شهری اصول و راهکارها، جغرافیا و توسعه. 6(12). 180-163.

    https://gdij.usb.ac.ir/article_1248.html

     

    -  لاریجانی‌فیروز، مهران (1389). برنامه‌ریزی توسعۀ فضایی با رویکرد توسعۀ پایدارشهری (نمونۀ موردی: شهر بابلسر)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه هنر اصفهان. اصفهان.

    -     Anabestani, A. & Javanshiri, M (2018). Factors Affecting the Formation of Smart Rural Development in Iran. Journal of Rural Development, 37(1), 71-94.

    -     Barca, F., McCann, P., & Rodríguez‐Pose, A. (2012). The case for regional development intervention: place‐based versus place‐neutral approaches. Journal of Regional Science, 52(1), 134-152.

    https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1467-9787.2011.00756.x

     

     

    -     Combes, P. P., & Overman, H. G (2004). The spatial distribution of economic activities in the European Union. Handbook of Regional and Urban Economics, 4, 2845-2909.

     

    -     Downs, A. (2005). Smart growth: why we discuss it more than we do it, Journal of the American Planning Association, 71(4),367-378.

     

    -     Edwards, M. M., & Haines, A (2007). Evaluating smart growth: Implications for small communities. Journal of Planning Education and Research, 27(1), 49-64.

    -     Engle, Nate (2011). Understanding Rural Sprawl: A Look at Osceola County, Michigan. SPNHA Review, 6 (1), 1-14. Retrieved 15 February 2016 from https://scholarworks.gvsu.edu/spnhareview/vol6/iss1/2/

     

    -     European Commission (2010). Europe 2020: A European Strategy for Smart, Sustainable and Inclusive Growth.European Commission, Brussels.

    -     Fornel, C., & Lacker, D (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error: Algebra and statistic. Journal of Marketing Research, 28, 39-50.

    https://www.jstor.org/stable/3151312?seq=1

     

    -     Grant J. L (2012). International encyclopedia of housing and home new urbanism and smart growth movements. Osmania Journal of Social Sciences, 6(1), 12-25.

     

    -     Juergensmeyer, J., & Roberts, T (2013). Land use planning and development regulation law 3d (Hornbook Series). West Academic.

    https://www.amazon.com/Juergensmeyer-Planning-Development-Regulation-Hornbook/dp/B00N4EY5GY

     

    -     Litman, T (2003). Evaluating Criticism of smart growth. Victoria, BC: Victoria Transport Policy Institute. Retrieved 10 February 2016 from www.vtpi.or

     

     

    -     Liu, J., Daily, G. C., Ehrlich, P. R., & Luck, G. W (2003). Effects of household dynamics on resource consumption and biodiversity. Nature, 421(6922), 530-533.

    DOI: 10.1038/nature01359

     

    -     Mann, S. (2009). Institutional causes of urban and rural sprawl in Switzerland. Landuse Policy Journal, 26(4), 919-924.

    -     McCann, P., & Ortega-Argilés, R (2015). Smart specialization, regional growth and applications to European Union cohesion policy. Regional Studies, 49(8), 1291-1302. Retrieved 10 February 2015 from

    http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00343404.2013.799769.

     

    -     Michaud, W (2013). Financing strategies to overcome barriers to smart growth in rural communities, smart growth network: National Conversation on the Future of our Communities. Retrieved 2014, April. 19, fromhttps:

    http:/www.epa.gov/smartgrowth/essential-smart-growth-fixes-communities

     

    -     Naldi, L., Nilsson, P., Westlund, H., & Wixe, S (2015). What is smart rural development? Journal of Rural Studies, 40, 90-101.

    https://www.researchgate.net/publication/279634589_What_is_smart_rural_development

     

    -     Radeloff, V. C., Hammer, R. B., & Stewart, S. I. (2005). Rural and suburban sprawl in the US Midwest from 1940 to 2000 and its relation to forest fragmentation. Conservation Biology, 19(3), 793-805.

    https://www.researchgate.net/publication/229684036_Rural_and_Suburban_Sprawl_in_the_US_Midwest_from_1940_to_2000_and_Its_Relation_to_Forest_Fragmentation

     

    -     Ramachandra, T. V., Chandran, M. D., & Hegde, G (2015). Smart village framework. Technical Report. Sahyadri Envis-Environmental Information System, Indian Institute of Science, 90, 1-42.

     

     

    -     Vanthillo,T, Verhetsel, A (2012). Paradigm change in regional policy: towards smart specialisation? Lessons from Flanders (Belgium). Belgeo 1e2 [online]. Retrieved 12 February 2015 from.

    https://journals.openedition.org/belgeo/7083?lang=en

     

    -     Viswanadham, N. & Kameshwaran, S (2013). "Smart Villages and Cities," World Scientific Book Chapters,in: Ecosystem-Aware Global Supply Chain Management, chapter 10, pages 175-192 World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd.

    https://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8802

     

    -      Waldie, D.J (2000). Do the Voters Really Hate Sprawl? New York Times. March 3rd.

    https://scholar.google.com/citations?user=1CXNnJ4AAAAJ&hl=en

     

    -     Weiler, S., & Theobald, D (2003). Pioneers of rural sprawl in the Rocky Mountain West. The Review of Regional Studies, 33(3), 264-283. www.epa.gov/smartgrowth.

    https://www.researchgate.net/publication/228593223_Pioneers_of_rural_sprawl_in_the_Rocky_Mountain_West

     

     

    -     Xi, F., He, H. S., Clarke, K. C., Hu, Y., Wu, X., Liu, M., & Gao, C. (2012). The potential impacts of sprawl on farmland in Northeast China-Evaluating a new strategy for rural development. Landscape and Urban Planning, 104(1), 34-46.

    file:///C:/Documents%20and%20Settings/Kh.Mir%20Teymuri/My%20Documents/Downloads/The%20potential%20impacts%20of%20sprawl%20on%20farmland%20in%20Northeast

     

    -     Yang, F. (2009), If ‘Smart’ is ‘Sustainable’? An Analysis of Smart Growth Policies and Its Successful Practices, A Thesis Submitted to the Graduate Faculty in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Community and Regional Planning, Iowa State University Ames. IA, USA.

    https://pdfs.semanticscholar.org/29f0/96c1afafbfbb9787e9f2e407224df587c7dd.pdf