تبیین تولید فضای شهری بر مبنای تجربه زیسته ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 استاد بازنشسته گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

3 دانش آموخته دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

چکیده

فضاهای شهری در ایران همواره در طول تاریخ در معرض تغییر و تحولات بوده‌اند که منشأ مهم این تغییرات، اندیشه‌های حاکم بر چگونگی تولید فضا در شهرها بوده است. در میان تمامی اندیشه‌ها، اندیشه سیاسی در قالب انواع گفتمان تأثیر بسیاری در تولید فضای شهرها در طی دوران‌های متعدد و متوالی تاریخی داشته است. تحلیل مؤلفه‌های موجود در هر کدام از اندیشه‌های حاکم بر تولید فضاهای شهری در طول تاریخ ایران محور پژوهش پیش‌رو است. تقسیم‌بندی دوره‌های تاریخی در این نوشته در سه گروه باستان، میانه (اسلامی) و جدید قرار می‌گیرد. این پژوهش از حیث پارادایم و فلسفه فکری در گروه پژوهش‌های انتقادی قرار می‌گیرد که خوانش تاریخ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شهر بر مبنای رویکرد رئالیسم انتقادی انجام شده است. رویکرد در این مقاله، از نوع ترکیبی است و استراتژی آن در گروه استراتژی‌های کیفی قرار می‌گیرد که در آن از تکنیک تحلیل محتوا استفاده شده است. ابزار جمع‌آوری داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی متون، آثار، اسناد و مدارک و مصاحبه عمیق اکتشافی با متخصصان عرصه مطالعات شهری انجام شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها، از مدل‌های آمار کیفی برای خلاصه‌سازی و دسته‌بندی استفاده شده است. برای همین منظور از مدل دیمتل و تحلیل ساختاری- تفسیری (IMS) و تجزیه و تحلیل میک مک (MICMAC) جهت شناخت ارتباط علّت و معلولی بین مؤلفه‌های دخیل در تولید فضا در دوران‌های مختلف تاریخی شهرهای ایرانی استفاده شده است. علاوه‌بر این برای تحلیل محتوای اسناد، کتب، مقالات و اطلاعات تاریخی از نرم‌افزار تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی (MAXQDA) استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد مؤلفه‌های ساختار سیاسی و اعتقادگرایی ساختاری از جمله مؤلفه‌های مهم و تأثیرگذاری هستند که در همه دوران‌های تاریخی بر تولید فضای شهری در ایران سایه انداخته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the production of urban space based on Iran living experience

نویسندگان [English]

  • jamileh tavakolinia 1
  • mozaffar sarrafi 2
  • fereshteh dastvareh 3
1
2
3
چکیده [English]

Urban spaces in Iran have always been subject to change and transformation throughout history, and the important source of these changes has been the ideas governing the production of space in cities. Among all the ideas, political thought in the form of various discourses has had a great impact on the production of urban space during numerous and successive historical periods. The analysis of the components present in each of the ideas governing the production of urban spaces throughout Iranian history is the focus of the present research. The division of historical periods in this article is placed into three groups: ancient, (Islamic), and modern. In terms of paradigm and intellectual philosophy, this research is placed in the group of critical research, in which the reading of the political, social, and economic history of the city is based on the approach of critical realism. The approach in this article is of a mixed type and its strategy is placed in the group of qualitative strategies in which the content analysis technique has been used. The data collection tool was library studies and the review of texts, works, documents and evidence, and in-depth exploratory interviews with experts in the field of urban studies. Qualitative statistical models were used to summarize and categorize the data. For this purpose, the DEMATEL model, interpretive structural analysis (IMS), and MICMAC analysis were used to identify the cause-and-effect relationship between the components involved in the production of space in different historical periods of Iranian cities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • شهر
  • تولید فضا
  • اندیشه سیاسی
  • تجربه زیسته
  • ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 05 آبان 1404
  • تاریخ دریافت: 20 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 14 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 20 مهر 1404