پیوند مهاجرت جمعیت و نقش‌یابی بخش‌های اقتصادی در استان‌های ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

جریان‌های مهاجرت جمعیت، نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه و تحولات اقتصادی ایفا می‌کنند. در شرایطی که مناطق با وجود ظرفیت‌های بالا در بخش‌های اقتصادی، با روند مداوم کاهش جمعیت مواجه­شوند، به‌تدریج نقش‌ها و مزیت‌های اقتصادی خود را از دست خواهند داد. در مقابل، تمرکز بالایی از مهاجرت در هر منطقه‌ای، موجب تضعیف زیرساخت‌ها و فشار بر منابع آب و محیط‌زیست خواهدشد. پژوهش، با رویکرد تحلیل شبکه‌، پیوند میان جریان‌های مهاجرت جمعیت و نقش‌یابی بخش‌های اقتصادی در استان‌های کشورمان را بررسی­کرد. پژوهش کمّی و از نوع تحقیقات کاربردی بود. در این پژوهش داده‌های ارزش‌افزودة 6 رسته فعالیت اقتصادی، براساس قیمت استانی واقعی و پس از آن به­صورت سرانه، مبنای تجزیه­وتحلیل قرارگرفت. همچنین اطلاعات مهاجرت جمعیت نیز در قالب ماتریس زوجی دو به ­دو در «Gephi» انجام­شد. به‌منظور تحلیل‌های فضایی و آماری، از «ArcGIS» و «SPSS» بهره گرفته شد. یافته‌های پژوهش نشان­می‌دهد که استان‌های مرکزی و شرقی در کشورمان، به‌ویژه استان‌های تهران، البرز، اصفهان و خراسان رضوی، مهم‌ترین کانون‌های مهاجرپذیری جمعیت هستند. رابطة میان مرکزیت ورودی جمعیت با رشد اقتصادی فعالیت‌های بخش خدمات مالی، کسب‌وکار و خدمات عمومی مثبت و قابل­توجه است. این بخش‌های اقتصادی، بیشترین مقدار تأثیر را در شکل‌دهی به جریان‌های جمعیتی دارند؛ در مقابل، فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با کشاورزی، صنعت و معدن تأثیر معکوس بر روند مهاجرت جمعیت دارند. در تداوم و اثربخشی این اثرات، می‌توان به تغییر یا تضعیف نقش‌ اقتصادی استان‌های کشورمان از بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن به بخش‌های خدمات رسید. این موضوع می‌تواند توانمندی‌ها و ظرفیت‌های این مناطق را تحت‌تأثیر قراردهد؛ لذا طراحی سیاست‌های فضایی منسجم، مستلزم درک پیوند‌های دوسویه و تقویت زیرساخت‌های توسعه‌ در استان‌های کشورمان است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Link Between Population Migration and the Role of Economic Sectors in Iranian Provinces

نویسندگان [English]

  • Saeid Nasire Zare 1
  • Vahid Riahi 2
  • Fatemeh Pouyakhah 3
1 Ph. D Student of Geography and Rural Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Ph. D Student of Geography and Rural Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Population migration plays a decisive role in economic development and transformation. In situations where regions with high capacities in economic sectors face a continuous population decline, they will gradually lose their economic roles and advantages. In contrast, a high concentration of migration in any region will weaken infrastructure and put pressure on water resources and the environment. The research was quantitative and applied research. Population migration information was also conducted in the form of a two-by-two paired matrix in Gephi. ArcGIS and SPSS were also used for spatial and statistical analyses. The research findings show that the central provinces in our country, especially the provinces of Tehran, Alborz, Isfahan, and Khorasan Razavi, are the most important centers of population migration. The relationship between the centrality of population input and economic growth in the activities of the financial services, business, and public services sectors is positive and significant. These economic sectors have the greatest impact on shaping population flows. In contrast, economic activities related to agriculture, industry, and mining have a negative impact on the population migration process. In the continuation and effectiveness of these effects, it is possible to change or weaken the economic role of the provinces of our country from the agricultural, industrial, and mining sectors to the service sectors. This can affect the capabilities and capacities of these regions. Therefore, designing coherent spatial policies requires understanding the two-way links and strengthening the development infrastructure in the provinces of our country.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Population
  • Immigration
  • Economic Growth
  • Economic Role

مراجع

 
آقایاری هیر، محسن؛ هادی حکیمی (1396). تحلیل شبکه مهاجرت‌های بین استانی در ایران (90-1385)، مجله تحقیقات کاربردی در علوم جغرافیایی. دوره 17. شماره 45. صفحات 206- 185.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22287736.1396.17.45.8.6
حسینی، قربان (1401). واکاوی مهاجرت‌های بین استانی در ایران طی دوره زمانی 1395- 1385، مجله مطالعات جمعیتی. دوره 8. شماره 2. پیاپی 16. صفحات 228- 185.
https://doi.org/10.22034/jips.2024.481462.1243
زنجانی، حبیب‌الله (1380). مهاجرت، تهران. انتشارات سمت.
صادقی، رسول؛ محسن شکریانی (1395). تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی- بین شهرستانی در ایران،  مجله توسعه محلی (روستایی- شهری). دوره 8. شماره 2 پیاپی 15. صفحات 270- 245.
 https://doi.org/10.22059/jrd.2016.63067
صادقی، رسول (1401). بیکاری، توسعۀ نابرابر منطقه‌ای و الگوهای فضایی مهاجرت داخلی در ایران، مجله پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی. شماره 3. پیاپی 2. صفحات: 65- 41.
 https://risi.ihss.ac.ir/Article/38107
عسگری‌ندوشن، عباس؛ لشکری، احسان؛ سمیه فرامرزیان (1396). رابطه شاخص‌های توسعه و مهاجرپذیری شهرستان‌ها در ایران، مجله تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری. دوره 8. شماره 1. صفحات 152- 127.
https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99237.html
فخرایی، سیروس؛ مسعود عبدی (1390). بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت روستائیان به شهرستان میاندواب در سال 1389، مطالعات جامعه‌شناسی. دوره 4. شماره 13. صفحات 46- 33.
https://sanad.iau.ir/Journal/jss/Article/957671
قاسمی اردهایی، علی؛ محمودیان، حسین؛ رضا نوبخت (1396). تحلیل علل مهاجرت‌های داخلی ایران در سرشماری‌های 1385 و 1390، مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. دوره 6. شماره 3. صفحات 390- 372.
https://doi.org/10.22059/jisr.2017.141758.317
 
محمودیان، حسین؛ محمود مشفق (1387). بررسی تغییرات ساختار مکانی مهاجرت‌های بین منطقه‌ای در ایران طی دوره 1385-1355، مجله انجمن جمعیت‌شناسی ایران. دوره 3. شماره 6. صفحات 117- 89.
https://www.jpaiassoc.ir/article_722601.html
 
ناصحی، محمد (1392). بررسی تأثیر مهاجرت بر تغییر و تحول ارزش‌های فرهنگی و سیاسی مهاجران مطالعه موردی: شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده حقق و علوم سیاسی. دانشگاه علامه طباطبایی.
نصیری زارع، سعید؛ ریاحی، وحید (1401). پهنه‌بندی فضایی ضریب محرومیت (شهری- روستایی) در استان‌های کشور، مجله مهندسی جغرافیایی سرزمین. دوره 6. شماره 2. صفحات 259- 247.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25381490.1401.6.12.6.5
ولیقلی‌زاده، علی (1398). تبیین نقش‌آفرینی جغرافیایی- سیاسی مهاجرت در ایران، مجله جغرافیا و توسعه. دوره 17. شماره 56. صفحات 180- 159.
 https://doi.org/10.22111/gdij.2019.4901.
Alesina, A., & Tabellini, M. (2024). The political effects of immigration: Culture or economics? Journal of Economic Literature, 62(1), 5-46.
https://doi.org/doi: 10.1257/jel.20221643.
Arbona, C., Olvera, N., Rodriguez, N., Hagan, J., Linares, A., & Wiesner, M. (2010). Acculturative stress among documented and undocumented Latino immigrants in the United States. Hispanic Journal of Behavioral Sciences, 32(3), 362-384.
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0739986310373210.
Bell, M., Bernard, A., Charles-Edwards, E., & Zhu, Y. (2020). Internal migration in the countries of Asia. Springer.
link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-030-44010-7.pdf.
Bircan, T., Purkayastha, D., Ahmad-Yar, A. W., Lotter, K., Iakono, C. Dello, Göler, D., Stanek, M., & Yilmaz, S. (2020). Review of Migration Theories and the Quality and Compatibility of Migration data on the National and International Level. 1-104.
https://www.researchgate.net/profile/Giacomo-Solano/publication/343398789.
Blaauw, D., Pretorius, A., & Schenck, R. (2016). Day labourers and the role of foreign migrants: For better or for worse. Econ 3x3, 1-6.
https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/51906802/Econ_3x3__Blaauw_et_al_2016_Day_labourers.
Borjas, G. J. (2019). Immigration and economic growth. 1-51.
https://doi.org/DOI 10.3386/w25836.
Boyle, P., Halfacree, K., & Robinson, V. (2014). Exploring contemporary migration. Routledge. https://doi.org/https://doi.org/10.4324/9781315843100.
Charney, A. H. (1993). Migration and the public sector: a survey. Regional Studies, 27(4), 313-326.
https://doi.org/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00343409312331347585.
De Haas, H. (2010). Migration and development: A theoretical perspective. International Migration Review, 44(1), 227-264.
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111/j.1747-7379.2009.00804.x
De Haas, H. (2009). International migration and regional development in Morocco: A review. Journal of Ethnic and Migration Studies, 35(10), 1571-1593.
https://doi.org/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13691830903165808.
De Haas, H., Castles, S., & Miller, M. J. (2019). The age of migration: International population movements in the modern world. Bloomsbury Publishing.
https://www.researchgate.net/profile/Gabriella-Thomazy/publication/357053471.
De Jong, G. F. (2000). Expectations, gender, and norms in migration decision-making. Population Studies, 54(3), 307-319.
https://doi.org/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/713779089.
De Jong, G. F., & Gardner, R. W. (2013). Migration decision making: multidisciplinary approaches to microlevel studies in developed and developing countries. Elsevier.
ISBN 0-08-026305-4
Fujita, M., Krugman, P. R., & Venables, A. (2001). The spatial economy: Cities, regions, and international trade. MIT press.
ISBN 0-262-56147-6
Guarnaccia, P. J., & Lopez, S. (1998). The mental health and adjustment of immigrant and refugee children. Child and Adolescent Psychiatric Clinics, 7(3), 537-553.
 https://www.childpsych.theclinics.com/article/S1056-4993(18)30228-1/abstract.
Haug, S. (2008). Migration networks and migration decision-making. Journal of Ethnic and Migration Studies, 34(4), 585-605.
https://doi.org/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13691830801961605.
Kerr, S. P., & Kerr, W. R. (2011). Economic impacts of immigration: A survey. 1-48.
https://doi.org/DOI 10.3386/w16736.
King, R. (2013). Theories and typologies of migration: An overview and a primer.
https://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:1901265.
Leidy, M. S., Guerra, N. G., & Toro, R. I. (2010). Positive parenting, family cohesion, and child social competence among immigrant Latino families. Journal of Family Psychology, 24(3), 252.
https://psycnet.apa.org/fulltext/2010-11932-004.html.
Lo, C. P., & Yeung, A. K. W. (2006). Concepts and Techniques of Geographic Information Systems (Ph Series in Geographic Information Science). Prentice-Hall, Inc.
https://doi.org/https://dl.acm.org/doi/abs/10.5555/1199499.
Longhi, S., Nijkamp, P., & Poot, J. (2009). Regional economic impacts of immigration: a review. 1-46.
https://doi.org/https://hdl.handle.net/10419/87017.
Simpson, N. B. (2022). Demographic and economic determinants of migration. IZA World of Labor, 1-11.
https://doi.org/http://dx.doi.org/10.15185/izawol.373.v2.
Sriskandarajah, D. (2005). Migration and Development Options for managing mutual impacts. World, 75(81.5), 98-99.
https://www.iom.int/resources/migration-and-development-dhananjayan-sriskandarajah.
Sugden, F., Nigussie, L., Debevec, L., & Nijbroek, R. (2022). Migration, environmental change and agrarian transition in upland regions: Learning from Ethiopia, Kenya and Nepal. The Journal of Peasant Studies, 49(5), 1101-1131.
https://doi.org/https://doi.org/10.1080/03066150.2021.1894552.
Sunge, R., & Mudzingiri, C. (2023). A systematic literature review on migration and remittances in mountainous regions: key takeaways for phuthaditjhaba, free state, South Africa. Sustainability, 15(19), 14621.
https://doi.org/https://doi.org/10.3390/su151914621.
Vidal, E. M., & Laczko, F. (2022). Migration and the SDGs: Measuring Progress: an Edited Volume. International Organization for Migration.
https://doi.org/https://publications.iom.int/es/node/4271.
Wasserman, S., & Faust, K. (1994). Social network analysis: Methods and applications.
ISBN 0-251-38707-8
Zebedee, C. B., Simpson, N., & Zavodny, M. (2020). The economics of immigration. Routledge.
https://doi.org/https://doi.org/10.4324/9781003003236.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 22 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 26 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 29 مهر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار