تحلیل بسترها و پیامدهای بحران ریزگردها در استان خوزستان (امنیت زیست‌محیطی و توسعه پایدار در جمهوری اسلامی ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی مکانیک، پردیس صنعتی شهدای هویزه، دانشگاه شهیدچمران اهواز

2 گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران

3 گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

امروزه، حکمرانی پایدار دولت‌ها به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست، با تهدید‌های چندلایه و فزاینده‌ای روبه‌ رو است. تغییرات اقلیمی، بحران‌های زیست‌بومی را در بسیاری از کشورها تشدید کرده که به‌طورهم‌زمان، هم ساختارهای امنیت و هم مسیرهای توسعه را تحت تأثیر قرار می‌دهند. استان خوزستان در ایران نیز به‌عنوان کانون برجسته‌ای از ظهور و تداوم این چالش‌ها است. پدیده انتشار ریزگردها در این استان، پیامد درهم‌تنیدگی عوامل اقلیمی، مداخلات ناسازگار انسانی و حکمرانی بخشی و ناپیوسته بر منابع پایه را نشان می‌دهد؛ بحرانی که ابعاد آن از محیط‌زیست فراتر رفته و توازن امنیتی و توسعه‌ای کشور را با پیامدهای راهبردی مواجه ساخته است. با وجود حجم گسترده‌ پژوهش‌های فنی و اقلیمی، فقدان یک چارچوب جامع برای تبیین علل ریشه‌ای، فرآیندهای تداوم‌بخش و پیامدهای چندسطحی این بحران همچنان مشهود است. این پژوهش برمبنای رویکرد کیفی و روش‌شناسی داده‌بنیاد، در پی پاسخ به این پرسش اصلی است: مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌گیری و استمرار بحران ریزگردها در خوزستان کدام‌اند و این چالش چه پیامدهایی برای امنیت زیست بوم و الگوهای توسعه در سطوح محلی و ملی به دنبال دارد؟ داده‌های موردنیاز از طریق تحلیل اسناد سیاستی و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان محیط‌زیست و مدیران محلی گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی منطقه‌ای، مدیریت ناهماهنگ منابع آب و خاک و الگوهای بهره‌برداری ناپایدار، بستر اصلی شکل‌گیری بحران را فراهم کرده‌اند. این عوامل در کنار ناکارآمدی نهادی، تعارض منافع بین‌بخشی و ضعف در دیپلماسی محیط‌زیستی، یک چرخه خودتقویت‌کننده از بحران را ایجاد کرده‌اند. نوآوری اصلی این پژوهش، ارائه یک چارچوب مفهومی تلفیقی است که پیوند سلسله‌مراتبی بین علل، فرآیندها و پیامدها را نمایش داده و امکان بازتعریف منطق حکمرانی را در تمام چرخه بحران فراهم می‌کند. راهبردهای پیشنهادی بر محور هماهنگی سیاستی، تعمیق حکمرانی مشارکتی، فعال‌سازی دیپلماسی محیط‌زیست و تقویت تاب‌آوری جوامع بومی استوار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Contexts and Consequences of the Dust Storm Crisis in Khuzestan Province (Environmental Security and Sustainable Development in the Islamic Republic of Iran’s )

نویسندگان [English]

  • abdolmajid lababpour 1
  • Seyd Zakaria Mahmoudiraja 2
  • Farshad Roomi 3
1 Department of Mechanical Engineering, Shohadaye Hoveizeh Industrial Campus, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
3 Department of Politics, Faculty of Law and Political Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Dasht-e Azadeghan, Iran
چکیده [English]

This research, based on a qualitative approach and data-driven methodology, seeks to answer this main question: what are the most important components of the formation and continuation of the fine dust crisis in Khuzestan Province and what consequences does this challenge have for ecological security and development patterns at local and national levels? The required data were collected through the analysis of policy documents and conducting semi-structured interviews with environmental experts and local managers and were analyzed in three stages of open, axial, and selective coding. The findings show that regional climate changes, uncoordinated management of water and soil resources, and unsustainable exploitation patterns have provided the main groundwork for the formation of the crisis. These factors, alongside institutional inefficiency, inter-sectoral conflict of interests, and weakness in environmental diplomacy, have created a self-reinforcing cycle of crisis. The main innovation of this research is the presentation of an integrated conceptual framework that displays the hierarchical connection between causes, processes, and consequences and provides the possibility for redefining the logic of governance across the entire crisis cycle—from prevention and containment to rehabilitation and stabilization. The proposed strategies are based on the axis of policy coordination, deepening participatory governance, activating environmental diplomacy, and strengthening the resilience of local communities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dust storms
  • Khozestan province
  • institutional conflict
  • participatory governance
  • grounded theory

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 مهر 1404
  • تاریخ دریافت: 18 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 14 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 مهر 1404