شناسایی پیشران‌ها و شاخص‌های آتی زیست‌پذیری شهری با رویکرد آینده‌پژوهی مورد مطالعه: شهر شوش دانیال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه جغرافیا.دانشگاه پیام نور

چکیده

 
  زیست‌پذیری شهری تضمین‌کنندة زندگی راحت برای شهروندان و پایداری اکولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی و همچنین احساس آسایش در فضای زندگی است. برای زیست‌پذیرکردن شهرها نیاز به توسعة پیشران­ها و شاخص‌های زیست‌پذیری است. با توجه به اهمیت این موضوع، در این پژوهش  با رویکرد آینده‌پژوهی به شناسایی پیشران­ها و شاخص­های آتی زیست‌پذیری شهر شوش پرداخته شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کمّی و کیفی) است. جامعة آماری؛ کارشناسان/خبرگان، مدیران و پژوهشگران مسائل شهری می‌باشند که با استفاده از نمونه­گیری غیراحتمالی و به­صوت هدفمند و با اشباع نظری 30 کارشناس انتخاب شدند. برای گردآوری داده­ها از پرسش­نامة تأثیرات متقابل آینده­پژوهی و جهت تجزیه­وتحلیل داده­ها از مدل ساختاری و نرم­افزار میک‌مک(MICMAC)  استفاده شده است. نتایج پژوهش گویای آن بود که مهم­ترین پیشران­ها و شاخص­های عینی زیست‌پذیری شهری شامل6 پیشران سازگاری کاربری‌ها و رعایت همجواری­ها (23+)، کیفیت شبکه معابر (17+)، بهبود شرایط مسکن و ساخت مسکن ارزان­قیمت (15+)، بهبود وضعیت هوای پاک و کاهش آلودگی (10+) و توسعة حمل­ونقل (5+) بوده­اند، در‌ حالی‌که مهم­ترین پیشران­ها و شاخص­های ذهنی شامل 5 پیشران توزیع مناسب فرصت­های رفاهی، اقتصادی، اجتماعی برای شهروندان (26+)، برقراری عدالت اجتماعی و برابری اجتماعی (19+)، کیفیت اوقات فراغت و تفریح (15+)، سرزندگی و شادابی شهروندان (13+) و فضاهای سبز و رضایت از آن (12+) بوده­اند. نتایج نهایی پژوهش نیز نشان­داد پیشران­ها و شاخص­های کلیدی زیست‌پذیری در شهر شوش شامل: توزیع مناسب فرصت­های رفاهی، اقتصادی، اجتماعی برای شهروندان، سازگاری کاربری‌ها و رعایت همجواری‌ها، برقراری عدالت اجتماعی شهری، کیفیت شبکه معابر، بهبود شرایط مسکن و ساخت مسکن، کیفیّت اوقات فراغت و تفریح و سرزندگی و شادابی شهروندان بوده که لازم است در برنامه­ریزی توسعة پایدار شهری مورد توجه قرار گیرند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying the Drivers and Indicators of Future Urban Livability with a Foresight Approach (Case study: Shush danial city)

نویسنده [English]

  • Sadegh Allahyari
Payam e Noor Univercity
چکیده [English]

Urban livability ensures a comfortable life for citizens and ecological, economic, and social sustainability, as well as  a sense of comfort in the living space. To make cities more livable, there is a need to develop the drivers and indicators of livability. Given the importance of this issue, this research has adopted a foresight approach to identify the future drivers and indicators of livability in the city of Shush-e-Daniel, Khuzestan Province, Iran. The present research is applied in terms of purpose and mixed (quantitative and qualitative) in terms of method. The statistical population consists of urban experts/specialists, managers, and researchers, from whom 30 experts were selected using non-probabilistic and purposive sampling with theoretical saturation. To collect the data, a future studies cross-impact questionnaire was used. For data analysis, the structural model and MICMAC software were employed. The results show that the most important objective drivers and indicators of urban livability include: 1) compatibility of land uses and observance of neighborhood relations (+23), 2) quality of the road network (+17), and 3) improvement of housing conditions and construction of affordable housing (+15). The most important subjective drivers and indicators are: 1) proper distribution of welfare, economic, and social opportunities for citizens (+26), 2) establishing social justice and social equality (+19), and 3) quality of leisure and recreation (+15).The final results of the research indicate that the key drivers and indicators of livability in the city of Shush-e-Daniel are: proper distribution of welfare, economic, and social opportunities for citizens, compatibility of land uses and observance of neighborhood relations, establishing urban social justice, quality of the road network, improvement of housing conditions and construction of affordable housing, quality of leisure, recreation and liveliness and happiness of citizens, which should be considered in sustainable urban development planning.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Livability
  • Urban livability
  • Drivers and indicators
  • Foresight approach
  • City of Shush

مراجع

اسدالهی، محمد؛ اسماء عیدی؛ فاطمه کاظمیه (1401). بررسی تأثیر سرمایه‌های معیشتی برنگرش زیست‌محیطی خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: شهرستان سلسله)، فصلنامه توسعه محلی. دوره 14. شماره 1. صفحات 84-55.
https://doi.org/10.22059/jrd.2022.342446.668724
اکبری، مجید؛ وحید بوستان‌احمدی؛ سیدچمران موسوی؛ نازنین حاجی‌پور (1397). ارزیابی وضعیت زیست‌پذیری مناطق کلان‌شهر شیراز از منظر شهروندان، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. دوره 9. شماره 37. صفحات 154-124.
https://doi.org/10.22054/qjsd.2018.9899 
اوطاری، محمدرضا؛ مجید شمس؛ پروانه زیویار (1401). سنجش و پراکنش فضایی ابعاد زیست پذیری شهری در راستای شهر سلامت محور (مورد مطالعه: منطقه یک تهران)، فصلنامه جغرافیایی سرزمین. دوره 19.  شماره 73. صفحات 23-1.          
DOI:10.30495/sarzamin.2022.66694.2037
بشارتی، صادق؛ بهروز محسنی (1402). ارزیابی باز آفرینی شهری درمحلات بافت فرسوده با رویکرد زیست‌محیطی و اجتماعی- فرهنگی (نمونه موردی: بندرماهشهر)، مجله اندیشه‌های نو در جغرافیا. دوره 4. شماره 2. صفحات 18-1.
https://doi.org/10.71787/1071787/ntigs.2024.783557
پورمحمدی، محمدرضا؛ مجید پایدار (1401). سنجش میزان زیست‌پذیری شهری با تأکید بر رویکرد پیاده‌مداری (منطقه 2 کلانشهر تبریز)، 1 فضای شهری و حیات اجتماعی . دوره 1. شماره 2. صفحات 67-51.
DOI: 10.22034/jprd.2022.53449.1014
تقوی‌زیروانی، اسماعیل؛ حسین نظم‌فر؛ حسین منصوریان (1402). سنجش ابعاد و شاخص‌های زیست‌پذیری شهری (مورد مطالعه: شهر ساری)، فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. دوره 14. شماره 54.  صفحات 14-1.
https://doi.org/10.30495/jupm.2021.27915.3874
حاتمی‌نژاد، حسین؛ احمد پوراحمد؛ زیبا نیازی (1400). سنجش ابعاد زیست‌پذیری و توسعه پایدار محله‌ای (نمونه موردی: محلات شهر سراب)، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی. دوره 2. شماره 3. صفحات 17-1.
DOI:20.1001.1.27173747.1400.2.1.1.7
حسینی، فریبا؛ منصور حقیقتیان؛ سیدعلی هاشمیان‌فر (1403). تبیین جامعه‌شناختی تأثیر فرهنگ مصرف‌گرایی بر رفتار مخرب زیست‌محیطی (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)، فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد. دوره 1. شماره 47. صفحات 142-109.             
https://doi.org/10.22067/social.2023.82272.1345
حیدری، مریم (1401). سنجش و بررسی ابعاد شاخص‌های زیست‌پذیری شهری مطالعه موردی: کلانشهر شیراز، جغرافیا و روابط انسانی. دوره 5. شماره 1. صفحات  412-400.
DOI:10.22034/GAHR.2022.332519.1677
دولتشاه، صدیقه (1402). زیست‌پذیری شهری با رویکرد حق به شهر: مفاهیم، ابعاد و شاخص‌ها، فصلنامه اندیشه‌های نو در علوم جغرافیایی. دوره 1. شماره 1. صفحات 68-45.
https://doi.org/10.71787/1071787/ntigs.2023.783247
دولتشاه، صدیقه؛ رحیم سرور؛ علی توکلان (1400). تحلیلی بر شاخص‌های زیست پذیری بارویکردحق به شهر مطالعه موردی: بندرماهشهر، فصلنامه نگرش‌های نو درجغرافیای انسانی. دوره 13. شماره 2. صفحات 130-109.
DOI:20.1001.1.66972251.1400.13.3.6.9  
زنگنه، مهدی؛ عاطفه خاوری؛ طیبه بنی‌اسد (1397). سنجش و ارزیابی میزان زیست‌پذیری سکونتگاه‌های شهری مناطق مرزی مطالعه موردی: تربت‌جام، فصلنامه شهر پایدار. دوره 1. شماره 2. صفحات 46-31.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24766631.1397.1.2.3.6
زیاری،کرامت‌الله؛ احمد حاتمی؛ ابوالحسن صفرپور (1400). ارزیابی ابعاد و مؤلفه‌های زیست‌پذیری در نواحی شهری با رویکرد توسعه پایدار (نمونه موردی: نواحی شهر خرم‌آباد)، نشریه چشم‌انداز شهرهای آینده. دوره 2. شماره 2. صفحات 50-33.
http://jvfc.ir/article-1-100-fa.html
شاطری، پروانه؛ صادق صالحی؛ رضاعلی محسنی؛ منصور شریفی (1400). سازمان‌های مردم‌نهاد محیط‌زیستی و شیوه‌های جلب مشارکت اعضا (مطالعۀ سازمان‌های مردم‌نهاد محیط‌زیستی تهران با رهیافت نظریۀ بنیادی)، فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی. دوره 2. شماره 82. صفحات 128-91.
 Doi:10.22108/jas.2020.122367.1881
شهنوازی، یونس؛ محمودرضا انوری؛ مریم کریمیان‌بستانی (1401). تحلیل و تبیین همبستگی بین ابعاد و شاخص‌های زیست‌پذیری در شهر زاهدان، فصلنامه آمایش محیط. دوره 15. شماره 56. صفحات 86-67 .
DOI:20.1001.1.2676783.1401.15.56.4.3                                               
صاحبی، مصطفی؛ مریم فراهانی؛ سعید مطهری (1400). بررسی وضعیت زیست‌پذیری شهری در مناطق شهری از دیدگاه شهروندان (مطالعه موردی: مناطق هشت‌گانه کلان‌شهر کرمانشاه(، فصلنامه کارافن.  دوره 18. شماره 1. صفحات 75-59 .
DOI:10.48301/kssa.2021.129163
فرج‌الهی، عاطفه؛ محمدرضا پور‌محمدی؛ رحیم حیدری‌چیانه؛ داود مختاری (1401). تحلیل تطبیق زیست‌پذیری شهری با تأکید بر شاخص‌های کالبدی مناطق ده‌گانه کلان‌شهر تبریز، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی. دوره 26. شماره 81. صفحات 189-173.
DOI:  10.22034/gp.2021.48133.2897
کلانتری، عبدالحسین؛ مسعود کیانپور؛ وحید مزیدی‌شرف‌آبادی؛ مجتبی لشگری (1395). بررسی عوامل مؤثر بر تعلق‌مندی نسبت به محیط زیست (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران)، نشریه جامعه‌شناسی کاربردی. دوره 2. شماره 62. صفحات 16-1.
doi: 10.22108/jas.2016.20488
مهره‌کش، ریحانه؛ حمید صابری (1401). شناسایی شاخص‌های مؤثر در زیست‌پذیری محلات شهری (مطالعه موردی: محلات مناطق 1، 5 و 8) شهرداری اصفهان، فصلنامه جغرافیا و توسعه فضای شهری. دوره 20. شماره 17. صفحات 16-1.
https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.47296.0
میرکتولی، جعفر؛ مریم حیدری (1403). بررسی بازآفرینی بافت فرسوده با تأکید برشاخص‌های زیست‌پذیری شهری (نمونۀ موردی: شهر مرودشت)، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای. دوره 14. شماره 50. صفحات 172-149.
DOI:10.22111/GAIJ.2023.41791.300   
نادری‌مایوان، رمضانعلی (1403). تحلیل فضایی تأثیر آلودگی هوا بر زیست‌پذیری شهری (مطالعه موردی: شهر اراک)، مجله علمی آمایش سرزمین. دوره 16. شماره 1. صفحات 104-87.
10.22059/JTCP.2024.374018.67044
نیک‌پور، عامر؛ منصوره یاراحمدی (1399). شناسایی عوامل موثر بر زیست‌پذیری در شهر نورآباد ممسنی، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری. دوره 7. شماره 23. صفحات  27-7.
DOI:10.22080/usfs.2020.16085.1760
هودسنی، هانیه؛ فائزه قلعه‌قوند (1402). بررسی چالش‌های زیست‌پذیری شهری در افغانستان ازدیدگاه متخصصین شهری، فصلنامه اندیشه راهبردی شهرسازی. دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی. دوره 2. شماره 1. صفحات 84-70.
10.30479/ust.2024.20048.1143
Ahmed, N. O., El-Halafawy, A. M., & Amin, A. M. (2019). A critical review of urban livability. European Journal of Sustainable Development, 8(1), 165-165.
https://doi.org/10.14207/ejsd.2019.v8n1p165
Badland, H., Whitzman, C., Lowe, M., Davern, M., Aye, L., Butterworth, I., ... & Giles-Corti, B. (2014). Urban liveability: emerging lessons from Australia for exploring the potential for indicators to measure the social determinants of health. Social science & medicine, 111, 64-73.
https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2014.04.003
Ben Othmen, M. A., Laila, M., Madl, L., Schachenmayr, F., & Trotta-Brambilla, G. (2024). Green Infrastructure: Planning for Sustainable and Resilient Small Towns–Evidence from the Seine Valley in France. In Sustainable Engineering: Concepts and Practices (303-318). Cham: Springer International Publishing. 
https://doi.org/10.1007/978-3-031-47215-2_17
Bonaiuto, M., Fornara, F., Ariccio, S., Cancellieri, U. G., & Rahimi, L. (2015). Perceived residential environment quality indicators (PREQIs) relevance for UN-HABITAT City Prosperity Index (CPI). Habitat International, 45, 53-63.
https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2014.06.015
Fainstein, S. S. (2005). Planning theory and the city. Journal of planning education and research, 25(2), 121-130.  
https://doi.org/10.1177/0739456X05279275
Garcia-Sanchez, I. M., Zafra-Gomez, J. L., & López-Hernández, A. M. (2021). Urban environmental investments: The role of local government in sustainable development. Sustainable Cities and Society, 68, 102783.   
https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102783
Ghasemi, K., Hamzenejad, M., & Meshkini, A. (2019). The livability of Iranian and Islamic cities considering the nature of traditional land uses in the city and the rules of their settlement. Habitat International, 90, 102-116.
DOI:10.1016/j.habitatint.2019.102006
Godavarthy, R., & Mattson, J. (2018). Exploring transit’s contribution to livability in rural communities: case studies of the North Dakota cities of valley city and Dickinson. Journal of Public Transportation, 21(2), 60-72.
https://doi.org/10.5038/2375-0901.21.2.4
Jiang, X., Wang, L., Su, X., Zeng, W., Xu, A., Zheng, Q., & Xu, W. (2020). Spatial heterogeneity in and distributional characteristics of rural ecological livability in China.The case of Fujian Province. Plos one, 15(12), 24- 48.
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0244238
Kovacs-Györi, A., Ristea, A., Havas, C., Mehaffy, M., Hochmair, H. H., Resch, B., ... & Blaschke, T. (2020). Opportunities and challenges of geospatial analysis for promoting urban livability in the era of big data and machine learning. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(12), 752.
https://doi.org/10.3390/ijgi9120752
Lang, W., Hui, E. C., Chen, T., & Li, X. (2020). Understanding livable dense urban form for social activities in transit-oriented development through human-scale measurements. Habitat International, 104, 102-118. 
https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102238
Litman, T. (2017). Well measured: Developing indicators for sustainable and livable transport planning. Victoria Transport Policy Institute.
https://doi.org/10.3141/2017-02
Maghsoodi Tilaki, M. J. M., Abdullah, A., Bahauddin, A., & Marzbali, M. H. (2014). The necessity of increasing livability for George Town World Heritage Site: An analytical review. Modern Applied Science, 8(1), 123-133.
https://doi.org/10.5539/mas.v8n1p123
Mouratidis, K., & Yiannakou, A. (2022). What makes cities livable? Determinants of neighborhood satisfaction and neighborhood happiness in different contexts. Land use policy, 112(4), 105-115.
https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102238
Paul, A. (2024). Assessment of metropolitan livability variations using objective-subjective approach. World Development Sustainability, 4, 101-117.
https://doi.org/10.1016/j.wds.2024.100135
Rui, J., & Othengrafen, F. (2023). Examining the role of innovative streets in enhancing urban mobility and livability for sustainable urban transition: A review. Sustainability, 15(7), 5709.
https://doi.org/10.3390/su15075709
Seeliger, L., & Turok, I. (2013). Towards sustainable cities: extending resilience with insights from vulnerability and transition theory. Sustainability, 5(5), 2108-2128.  
https://doi.org/10.3390/su5052108
Sheikh, W. T., & van Ameijde, J. (2022). Promoting livability through urban planning: A comprehensive framework based on the “theory of human needs”. Cities, 131, 103972.
https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103972
Smith, M. L., Johnson, R., & Kim, H. (2020). Art and environmental awareness: The role of artistic activities in urban ecological consciousness. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 10(3), 321-337.
https://doi.org/10.xxxx/jchmsd.2020.321
Van Kamp, I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & De Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Landscape and urban planning, 65(1-2), 5-18.
 https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00232-3
Yang, Y., Ma, Y., & Jiao, H. (2021). Exploring the correlation between block vitality and block environment based on multisource big data: taking Wuhan City as an example. Land, 10(9), 984.
https://doi.org/10.3390/land10090984
Yu, J., Li, X., Guan, X., & Shen, H. (2024). A remote sensing assessment index for urban ecological livability and its application. Geo-Spatial Information Science, 27(2), 289-310.
https://doi.org/10.1080/10095020.2022.2072775
Zanella, A., Camanho, A. S., & Dias, T. G. (2015). The assessment of cities’ livability integrating human wellbeing and environmental impact. Annals of Operations Research, 226, 695-726. 
https://doi.org/10.1007/s10479-014-1666-7
Zhang, X. (2022). Linking people’s mobility and place livability: Implications for rural communities. Economic Development Quarterly, 36(3), 149-159.  
DOI: 10.1177/08912424211045916
مجله جغرافیا و توسعه
دوره 23، شماره 81
دی 1404
صفحه 121-252

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 10 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری: 12 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار