نوآوری های نظری درتحلیل ژئومورفولوژی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 پژوهشگر پسا‌دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

  ازسال 1378  که اولین کتاب "ژئومورفولوژی ایران" نگاشته شد تا سال 1403 بالغ برهفت کتاب با همین عنوان منتشرشده است و بررسی سرفصل‌ها و مطالب آن­ها، نشان از نوعی تحول در فهم ژئومورفولوژی ایران دارد؛ اگرچه مؤلفان به­شدت متأثر از مبانی زمین­شناسی ایران بوده‌اند. همین سیاق در مقالاتی که در زمینة ژئومورفولوژی ایران نگاشته شده، جریان دارد و البته تکوینی قابل تقدیر در کمّی­شدن مطالب دیده می‌شود. ازسال 1390 به بعد، کلیدواژگان جدیدی در ادبیّات ژئومورفولوژی ایران همچون؛ هویت مکانی، الگوی زیست جمعی، اقلیم اختری، دستگاه جغرافیایی ایران، ترامتنیت در ژئومورفولوژی، ژئودوالیتی و سازمندی‌های اجتماعی وارد شده است که از تغییر نگرش ژئومورفولوژیست‌های جوان ایرانی  و گرایش آن‌ها به تبیین ارتباط چشم‌اندازهای ژئومورفولوژی با انسان‌های ساکن در این سرزمین حکایت دارد. نکتة قابل‌تأمل دیگر این ایده‌ها آن است که این واژگان ترجمه‌شدة ژئومورفولوژیست‌های دیگر کشورها نیست  و به عبارتی محصول فکری خود این محققان است. این مقاله حاصل تحقیقی در مورد ‌اندیشه‌ها و نوآوری‌های نظری در ژئومورفولوژی ایران است که با استناد به­روش فراتحلیل، نظریه‌ها و ایده‌های جدید ژئومورفولوژیست‌های ایران واکاوی شده و نتایج حاصل از آن نشان­می‌دهد که؛ ادبیات ژئومورفولوژی جدید ایران، تغییر و گرایش پدیدارشناسانه به خود گرفته است. ژئومورفولوژی جدید ایران از کمند تکرار مباحث زمین‌شناسی، خود را رهانیده و مقولات جدیدی را مطرح می‌سازد که  ادبیات ژئومورفولوژی کلاسیک، کمتر شاهد آن است  و بالاخره این­که آن­چه در این نوشته‌ها دیده می‌شود، محصول تعمّق و دریافت‌های جدید محققان جوان ایرانی است و کمتر صبغة ترجمه دارد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Theoretical innovation in Iran geomorphological analysis

نویسندگان [English]

  • Haydar Abbas Mohsen Al-Jaafari 1
  • Mohammad Hossain Ramesht 2
  • Mojgan Entezari 3
  • hamideh gholam heidari 4
1 PhD Student, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Associate Professor Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
4 Postdoctoral researcher, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

 
Since 1999, when the first book titled "Geomorphology of Iran" was written, up until 2024, a total of seven books with the same title have been published. An examination of their chapters and contents reveals a certain evolution in the understanding of Iran's geomorphology, although the authors have been heavily influenced by the foundations of Iranian geology. This trend is also evident in articles on the geomorphology of Iran, where a commendable shift toward quantitative analysis can be observed. Since 2011, new keywords have emerged in the literature on Iranian geomorphology, such as "spatial identity," "collective living patterns," "stellar climate," "Iran's geographical system," "intertextuality in geomorphology," "geoduality," and "social structuring." These terms reflect a change in the outlook of young Iranian geomorphologists and their inclination to explain the relationship between geomorphological landscapes and the inhabitants of this land. Another notable point is that these ideas are not translations of foreign geomorphologists’ works but rather the intellectual product of Iranian researchers themselves. This paper is the result of research on the theoretical innovations and ideas in Iranian geomorphology. Through a meta-analysis approach, it examines the new theories and ideas of Iranian geomorphologists. The results of this research indicate that the literature on new Iranian geomorphology has shifted towards a phenomenological perspective. New Iranian geomorphology has freed itself from the repetition of geological discussions, proposing new topics that are rarely seen in classical geomorphological literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian geomorphology
  • meta-analysis
  • social structuring
  • collective living patterns
  • spatial identity
 
انتظاری، مژگان (1393). اقلیم اختری (ایده‌ای درحوزه دانش ژئومورفولوژی ایران)، جغرافیا و برنامه‌‌ریزی محیطی. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. دوره 25. شماره 1. پیاپی 53. صفحات 10-1.
احمدی، حسن (1391). ژئوموفورفولوژی کاربردی، دوره دو جلدی. نشر دانشگاه تهران.
المدرسی، سیدعلی؛ کالین تورن؛ لیلا گرجی؛ زهرا ایزدی (1390). رفتار ارگودیک چشم‌اندازهای ژئومورفیک، فضای جغرافیایی. دوره 11. شماره 34. صفحات 258-232 .
امینی، مصطفی؛ منیژه قهرودی‌تالی؛ هوشنگ سرور (1395). سیر تکوینی نظریه‌های ژئومورفولوژی، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. دوره 27. شماره 4. صفحات 116-93.
باباجمالی، فرهاد (1393). آلومتری تولید یخ و هویت مکانی زیستگاه‌های ایران مرکزی (ایده‌ای در حوزه دانش ژئومورفولوژی ایران)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. صفحات 24-11.
پورخسروانی، محسن (1393). نظریه ژئو دوالیتی (ایده‌ای در حوزه دانش ژئومورفولوژی)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. صفحات 36-25.
جداری‌عیوضی، جمشید (1387). ژئومورفولوژی ایران (رشته جغرافیا)،  دانشگاه پیام نور. چاپ اول. صفحه 110.
خسروی، قاسم؛ محمدرضا ثروتی (1392). گسل‌ها و نقش آنها در شکل‌گیری هردینگ سیستم‌ها در ایران مرکزی، پایان‌نامه دکترا. وزارت علوم. تحقیقات و فناوری. دانشگاه اصفهان. دانشکده جغرافیا .
راهدان‌فرد، محمد؛ محمدحسین رامشت (1400). دستگاه جغرافیایی (نمونه موردی: ایران)، پایان‌نامه دکترا. دانشگاه اصفهان.
رامشت، محمدحسین؛  باباجمالی (1398). ژئومورفولوژی تحلیلی ایران، انتشارات سمت. چاپ اول. صفحه 292.
https://sid.ir/paper/423508/fa
زمردیان، محمد جعفر (1388). ژئومورفولوژی ایران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. (دوره دو جلدی).
سولگی، لیلا؛ محمدعلی زنگنه‌اسدی؛ عبرت محمدیان (1398). پدیدارشناسی در ژئومورفولوژی، جغرافیا و توسعه. شماره 54. بهار 1398. صفحات 14-1.
 
سادات‌شاه‌زیدی، سمیه (1393). نقد نظریه کینگ و چالش‌های تجربی آن (نقدی درحوزه دانش ژئومورفولوژی)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. دوره 25. شماره 1. پیاپی 53. صفحات 78-65.
شاه‌آبادی، محمدرضا (1389). اندیشه، شناخت به لحاظ فلسفی، رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی. پاییز 1389. شماره 78. صفحات 4 و 5.
صمدزاده، رسول (1398). ژئومورفولوژی ایران، انتشارات سمت. چاپ اول. صفحه 488.
علایی‌طالقانی، محمود (1390). ژئومورفولوژی ایران، نشر قومس. چاپ اول. صفحه 360.
گلی‌مختاری، لیلا؛ محمدحسین رامشت (1391). آلومتری در ژئومورفولوژی، رساله دکترا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی. دانشگاه اصفهان.
مقیمی، ابراهیم (1389). ژئومورفولوژی ایران، موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران. چاپ اول. صفحه 402.
محمودی، فرج‌الله (1367). تحول ناهمواری‌های ایران در کواترنر، پژوهش‌های جغرافیایی. دوره 23. پیاپی 1040. صفحه 43.
محمودی، طیبه (1393). هویت آیینه‌ای هسته مدنی ایران (ایده‌ای در حوزه دانش جغرافیا)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. دوره 25. شماره 1. صفحات 90-79.
نگارش، حسین؛ محمود خسروی (1378). کلیات ژئومورفولوژی ایران،  دانشگاه سیستان و بلوچستان. چاپ اول. صفحه 260.
نبوی، محمدحسن (1356). دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، نشر سازمان زمین‌شناسی ایران. چاپ اول. صفحه 109.
یمانی، مجتبی (1393). سیکلون حرارتی لوت و تاثیر آن در لندفرم‌های بادی (ایده‌ای درحوزه دانش ژئومورفولوژی ایران)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. دوره 25. شماره 1. صفحات 140-121.
Bobek, H (1958). Forschungen in Persien . Mitt. d. Österr. Geogr. Ges. Bd, 101.
Gilbert, Grove Karl (1877). Report on the Geology of the Henry Mountains. Government Printing Office, Washington, DC, 160 pp.
Glass, G. V (1976). Primary, secondary, and meta-analysis of research. Educational researcher, 5(10), 3-8.
Hillier, B., Hanson, J (1984). The Social Logic of Space, Cambridge, Cambridge University Press.
Heyvaert, V. M. A., & Baeteman, C (2007). Holocene sedimentary evolution and palaeocoastlines of the Lower Khuzestan plain (southwest Iran). Marine Geology, 242(1-3). 83-108.
Johnson, D (1931). Planes of lateral corrasion, Science 73, 174-177.
Lambeck, K (1996). Shoreline reconstructions for the Persian Gulf since the last glacial maximum. Earth and Planetary Science Letters, 142(1-2), 43-57.
King, L. C (1949). The pediment landform: some current problems, Geol. Mag., 86, 245-250.
Lague D.,Alain Crave, and Philipe Davy (2003). Laboratory experiments simulating the geomorphic response to tectonic uplift, Journal of Geophysical Research, Vol. 108, No. B1.
Oberlander Theodor T.M (1965). The zagros stream; ( syracuse university press).
Viswesvaran, C., & Sanchez, J. I (1998). Moderator search in meta-analysis: A review and cautionary note on existing approaches. Educational and Psychological Measurement, 58(1), 77-87.