تحلیل نقش بازساخت سیاسی فضا در توسعة شهر اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران

4 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.22111/gdij.2024.48951.3655

چکیده

در نظام­های دیوان­سالار و  سیستم­های مدیریتی متمرکز، دولت نقش برجسته­ای در بازساخت سیاسی فضا و توسعه دارد. این نقش در مورد شهرهایی که ارتقای مرتبه می­یابند بیشتر مشهود است. هدف این پژوهش واکاوی تأثیرات ارتقای شهر اردبیل به مرکز استان بر جهات و جوانب مختلف رشد و توسعة  این شهر در سال‌های پس از سال 1372 است. روش پژوهش، تحلیلی- توصیفی  و داده­های مورد تحلیل، اسنادی و آماری است و از منابعی چون سالنامه­های آماری استخراج شده و یا از مراجع معتبر دریافت گردیده­اند. تجزیه­و­تحلیل داده‌ها و اطلاعات، با استفاده از  امکانات محاسباتی، ترسیمی و تحلیلی نرم­افزارهای «SPSS»، «GIS» و به­کارگیری مدل­های آمار توصیفی، انجام شده است. مدل­ «آنتروپی شانون» نیز برای تعیین فرم رشد شهری به­کار رفته است. یافته­ها نشان‌دادند که پس از ارتقای مرتبة شهر اردبیل به مرکز استان، شاخص­های توسعة اجتماعی و فرهنگی مانند: تعداد مراکز مالی، فرهنگی، آموزشی، درمانی، قضایی، تعداد دستگاه­های دولتی، کارمندان دولت و مشاغل بخش خدمات، به­سرعت رشد یافته­اند.  تغییر کاربری­ها به نفع کاربری­های اداری، تجاری، آموزشی و انتظامی  روی دیگری از توسعة شهر متأثر از ارتقای مرتبة آن بوده است. همچنین در یک دورة 15 ساله پس از تبدیل­شدن به مرکز استان، به اندازه تمامی سال­های پیشین بر وسعت شهر اضافه شده و این رشد بیشتر به­صورت پراکنده­رویی بوده است. بر خلاف روال معمول کشور، رشد جمعیتی این شهر پس از سال 1375 نه­تنها ملایم­تر نشده بلکه دوباره افزایش یافته است. برای جلوگیری از پیامدهای منفی بازساخت فضا در ارتباط با ارتقای مرتبة اداری-سیاسی شهرها، اعمال رویه­های شهر هوشمند، واگذاری اختیارات به سطوح مدیریتی پایین و توجه به آمایش ملی و منطقه­ای فضا از جمله پیشنهادهای تحقیق می‌باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Role of Political Re-construction of Space in the Development of Ardebil City, Iran

نویسندگان [English]

  • Seyed Ali Khalili Umaslan Sofla 1
  • Ali Shamaiee 2
  • Habibollah Fasihi 3
  • Mousa Kamanroudi Kojouri 4
1 Ph.D of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In bureaucratic systems the political re-construction of the space and the role of the government in this field play a prominent role in development, and this role is more evident in the case of cities that their political and administrative status are upgraded. This analytical-descriptive research aimed to analyze the effects of upgrading the city of Ardabil from a Township center to a province center in the development of the city since 1993.The data is extracted from sources such as statistical yearbooks or received from the relative offices. We use descriptive statistics models in SPSS software and calculation, drawing and analytical tools of the GIS to analyze the data as well. Shannon's entropy model is also used to determine the form of the city growth. Findings showed that after upgrading the administrative-political status of the city to a province center, the figures of the indicators of social and cultural dimension of development including the number of financial, cultural, educational, medical, and judicial centers, the number of government agencies, government employees and service sector jobs increased rapidly. It also changed urban land using in favor of administrative, commercial, educational and policing activities. Also, the city population increased and it extended physically in a more scattered growth form. To avoid the negative consequences of the re-construction of the space where the administrative-political status of cities enhanced, the research suggests that smart city procedures being implied, more authority to local managers being given, and national and regional re-arrangement plans being taken.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Administrative divisions
  • Political promotion
  • Urban development
  • Ardabil
 
احمدی­ پور، زهرا (1387). کارکرد تقسیمات کشوری در افزایش ضریب امنیت ملی، دهمین کنگره انجمن جغرافیای ایران.
 https://civilica.com/doc/336467/
احمدی­ پور، زهرا؛ حسن جعفرزاده؛ مهدی پورطاهری؛ مهدی کریمی (1389).  بررسی نقش تقسیمات کشوری در توسعة ناحیه­ای (مورد مطالعه: شهرستان­های بوانات و خرم­بید)، فصلنامه ژئوپلیتیک. دوره 12. شماره 1. صفحات 82-60.
https://journal.iag.ir/article_55787_006c8de625f008298697bc11a49cc47f.pdf
اعظمی، هادی؛ علی‌اکبر دبیری (1390). تحلیل نظام تقسیم سیاسی فضا در ایران، فصلنامة ژئوپلیتیک. دوره 8. شماره 2. صفحات 181-147.
 https://journal.iag.ir/article_56919_56e5d2d73679437188203d6671f57c94.pdf
امانپور، سعید؛ محمدرضا پورمحمدی؛ حسن قراری­علی­بابالو (1389). ارزیابی وضعیت کاربری اراضی شهری با تاکید بر اصول توسعة پایدار شهری (نمونه موردی شهر اردبیل)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری. دانشگاه شهید چمران اهواز.
امیریان، سهراب (۱۳۸۵). تحلیل نقش دولت در گسترش و تمرکز شهرنشینی در ایران، دانشگاه تهران. دانشکده جغرافیا. رساله دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری.
بهفروز، فاطمه (1374). بررسی ادراک محیطی و رفتار در قلمرو جغرافیای رفتاری، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 20. صفحات 70-31.
 https://sid.ir/paper/420451/fa
پیله‌ور، علی­اصغر (1387). ارتقاء­یابی مرکزیت ناحیه­ای و تحولات ساختاری-کارکردی شهر(مورد: شهر بجنورد)، رساله دکتری در رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری. دانشگاه تربیت معلم تهران.
پیله­ور، علی­اصغر (1390). بررسی تاثیر تصمیمات سیاسی بر ناپایداری و تحولات ساختاری زمین بر مسکن شهری ناشی از رویکرد سیاسی: مورد بجنورد، جغرافیا و توسعه. شماره 2.
DOI: 10.22111/gdij.2011.549
تانیکس، فرن (1388). فضا، شهر و نظریه­های اجتماعی، ترجمه حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی. تهران. انتشارات دانشگاه تهران.
حافظ‌نیا، محمدرضا (1381). جغرافیای سیاسی ایران، تهران. انتشارات سمت.
حافظ­نیا، محمدرضا؛ مراد کاویانی­راد (1401). اصول کشورداری، تهران. انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حکمت‌نیا، حسن؛ میرنجف موسوی (1385). کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، یزد. انتشارات علم نوین.
خلیل­آبادی، حسن (1390). ژئوپلیتیک شهری، تهران. نشر پژوهشی نوآوران شریف.
درگاه دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل (1398). فهرست رشته­های دانشگاه. بازیابی در تاریخ 3/11/98 از:
درگاه دانشگاه محقق اردبیلی (1398). فهرست رشته­های دانشگاه. بازیابی  در تاریخ 3/11/98 از:
رفیعیان، مجتبی؛  سیدعلی حسین­پور (1391). نظریه شهر، فضا و مدیریت شهری تهران، تهران. انتشارات طحان.
رهنمایی، محمدتقی (1388). دولت و شهرنشینی در ایران (مبانی و اصول کلی نظریه توسعه شهر و شهرنشینی در ایران)، جغرافیا و برنامه­یزی منطقه­ای. پیش شماره. صفحات 165-143.
SID. https://sid.ir/paper/465464/fa
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی اردبیل (1391). طرح آمایش استان اردبیل.
شعرا، مصطفی؛ محمدجواد فاطمی؛ اسلام بکتاش؛ میثم آشوری (1402). تحلیل نقش ارتباطات سیاسی در فرآیند خط مشی‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های دولتی ایران، سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت. تجارت جهانی، اقتصاد، دارایی و علوم اجتماعی.
https:// civilica.com/doc/1835249
شکویی، حسین (1379). اندیشه‌های نو در فلسفه جغرافیا، (جلد اول). تهران. انتشارات گیتاشناسی. چاپ چهارم.
شمسایی، امین­اله؛ خدیجه بوذرجمهری؛ مریم قاسمی؛حمید شایان؛ سیّد هادی زرقانی (1401). بررسی و تحلیل اثرات تقسیمات سیاسی بر پایداری اقتصادی و اجتماعی سکونتگاه‌های روستایی(مورد مطالعه: شهرستان فیروز­کوه)،  جغرافیا و توسعه ناحیه­ای. دورة 20. شماره 1. صفحات 84-59.
doi: 10.22067/jgrd.2021.50375.084-59.
شهرداری اردبیل (1398). اطلاعات جغرافیایی شهر اردبیل. دریافت شده از درگاه شهرداری اردبیل به نشانی
www.Ardebil.ir
صفری، بابا (1370). اردبیل در گذرگاه تاریخ. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
عالمی، باقر؛ حمید جلالیان؛ فرهاد عزیزپور (1400). اثربخشی ارتقاء واحدهای سیاسی سرزمین بر توسعه سکونتگاههای روستایی (مورد مطالعه: تبدیل بخش سیروان به شهرستان در استان ایلام)، مهندسی جغرافیایی سرزمین. دورة 5. شمارة 2. صفحات 326-313.
https://dorl.net/dor/20.1001.1.25381490.1400.5.10.8.6
علی‌اکبری، اسماعیل؛ محمد فرجی‌دارالبخانی (۱۳۸۵). شهرهای اداری- سیاسی و ناپایدار شهری، مورد سرآبله، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای. شماره ۶.
عزیزی، سعید؛ رسول افضلی (1401). آسیب شناسی سازماندهی سیاسی فضا در ایران از منظر رهیافت ساختار-کارگزار، آمایش سیاسی فضا. دورة 4. شمارة 3. صفحات 191-174.
https://sid.ir/paper/987211/fa
عزیزی، محمدمهدی؛ سیما یاراحمدی (1393). تاثیر تقسیمات کشوری جدید بر پراکنده­رویی شهر بجنورد، نشریه هنرهای زیبا. معماری و شهرسازی. دورة 10. شمارة 2. صفحات 116-103.
https://doi.org/10.22059/jfaup.2014.55396
غزنوی، محمدحسین (1402). بررسی روند وقوع انقلاب مشروطیت و زمینه‌های شکست آن، سیزدهمین کنفرانس بین­المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی. تهران. صفحات 5142- 5137.
https://civilica.com/doc/1773988
قائدرحمتی، صفر؛ حسن بهنام­مرشدی (1395). تحلیل مدیریت سیاسی فضا در شهرهای جدید ایران و ارائه برنامه‌های راهبردی، مجلّة پژوهش‌های جغرافیای سیاسی. دورة 1. شمارة 4.  صفحات 126-116.
DOI: 10.22067/pg.v1i4.61501
کامران، حسن؛ عباس احمدی؛ حسین بقایی­نیا؛ زهرا  انصاری (1396). تاثیر ایدئولوژی سیاسی بر ارتقاء سطح فضای جغرافیایی (مطالعه موردی: قم)، فصلنامه جغرافیا. سال پانزدهم. شمارة پیاپی 53. صفحات 287-263.
https://sid.ir/paper/150383/fa
لشکری‌تفرشی، احسان (1400). مقتضیات شناختی رابطة سیاست و فضای جغرافیایی در چارچوب ساختارگرایی با تأکید بر آرای هگل، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال دوازدهم. شمارة پیاپی 46. صفحات 16-1.
https://jargs.hsu.ac.ir/article_161552_f15ac397b22c3d277f08282ad6eb3804.pdf
SID. https://sid.ir/paper/150383/fa
لشکری تفرشی، احسان؛ محمدرضا رضایی؛ گلشن کاویان­پور (1396). تبیین نظری کارکردهای قدرت سیاسی در فضای شهری، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. دورة 32. شمارة 2. صفحات 68-53.
http://georesearch.ir/article-1-220-fa.html
مرکز آمار ایران (1387). جمعیت شهرهای ایران در سرشماری­های 1335 تا 1385
مرکز آمار ایران (1372). آمارنامة استان اردبیل.
مرکز آمار ایران (1396). آمارنامه استان اردبیل .
مرکز آمار ایران (1395). آمارنامه استان اردبیل.
مرکز آمار ایران (1395). شیپ فایل بلوک­های آماری سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395 شهر اردبیل
DOI: 10.22034/AAUD.2020.208096. 2037  .
ولی­زاده، رضا؛ سمیهصادقی؛ علی پناهی (1402). عوامل تأثیرگذار بر تحولات ساختار فضایی-کالبدی کلان‌شهرها (مطالعه موردی: کلانشهر تبریز)، جغرافیا (نشریه انجمن جغرافیای ایران).  سال بیست‌و‌یکم. شمارة پیاپی 77. صفحات 87-71.
Bobek, H (1958). Tehran, In: schlernschriften 190 (H. Kinzl - FestSchrift). Innsbruck, S. 5-24.
doi.org/10.1016/j.polgeo.2022.102644
Byun, P., Esparza, A (2005) A revisionist model of suburbaniza-tion and sprawl the role of political fragmentation, growth control, and spillovers. Journal of Planning Education and Research, 24:252- 264.
http://dx.doi.org/10.1177/0739456X04272252.
Carruthers, J., Ulfarsson, F (2002) Fragmentation and Sprawl: Evidence from interregional analysis. Growth and Change Vol. 33. 312-340.
http://dx.doi.org/10.1111/1468-2257.00193
Gao, M., Gu, Q., He, Sh (2022). Place-based policies, administrative hierarchy, and city growth: Evidence from China, Economic Modelling, Vol, 115.
doi.org/10.1016/j.econmod.2022.105952.
Kolbe, L (2004). Helsinki: from provincial to national center twentieth century capital cities. Routledge Press, London and New York.
Lovering, J (1989). The restructuring debate, in: New Model in Geography. Unwin Hyman.
Penpecioğlu, M (2018). The political construction of urban development projects: the case of Izmir. Ph.D thesis summited to the graduate Social Sciences of Middle East Technical University, Department of Urban Policy Planning and Local Governments, Supervisor: Assoc. Prof. Dr. H. Çağatay Keskinok.
Przybyła, K., Kachniarz, M., Kulczyk-Dynowska, A., & Ramsey, D (2019). The impact of changes in administrative status on the tourist functions of cities: a case study from Poland. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 32(1), 578-603.
Sonne, W (2004). Berlin capital under changing political systems planning twentieth century capital cities. Rutledge Press, London and New York, 196-212.
Wilk, W (2018). The effect of changes in administrative division on the economic position of the largest cities in Poland ,Warszawa,Miscellanea Geographica, l11(1): 241-245.