تبیین اثرات توانمندسازی محلّی روستاییان بر پلتفرم‌های گردشگری خلّاق مطالعة موردی: مناطق روستایی شهرستان شاهرود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پسا دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی طبیعی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

توانمندسازی روستایی، مؤثرترین روش برای افزایش بهره­وری و استفادة بهینه از ظرفیت­ها و تواناییهای روستائیان در راستای اهدافِ توسعة پایدار است­. با توجه به اهمیت توانمندسازی روستائیان و اهمیت گردشگری خلّاق، پژوهش حاضر با هدفِ تبیین اثرات توانمندسازی خانوارهای روستایی بر گردشگری خلّاق، در شهرستان شاهرود انجام شده است. جامعۀ آماری تحقیق، روستانشینانِ شهرستان شاهرود براساس سرشماری نفوس و مسکن 1400 می­باشند که براساس فرمول کوکران ازتعداد 13401 خانوار از 7 دهستان، 363 خانوار به‌‌عنوان نمونۀ پژوهش به‌‌دست­آمد. پرسش­نامه به‌‌عنوان ابزار پژوهش، به‌‌صورت نمونه­گیری در اختیار جامعة آماری قرار داده­شد. مقدار آلفای کرونباخ به­دست­آمده برای شاخص­های گردشگری خلّاق برابر 79/0 درصد و برای شاخص‌های توانمند­سازی 78/0 درصد به­دست آمده است. برای تجزیه­وتحلیل داده‌ها از بستة نرم‌افزاری SPSS نسخه 24 و LISREL 8.8 استفاده شد. بر اساس نتایج به­دست­آمده، مؤلفه­های گردشگری خلّاق و توانمندسازی خانوارهای روستایی به­ترتیب با میانگین 093/3  و 77/2 درصد، در حدّ مطلوب و پایین­تر از حد مطلوب ارزیابی شده است و بین مؤلفه­های توانمند­سازی با گردشگری خلّاق روابط علّی با شاخص‌های مطلوبی برازش داشت (RMSEA= 0.079). براساس یافته‌های تحقیق، ارتقای مؤلفه‌های آموزش و آگاهی­بخشی، مهارت و توسعة منابع انسانی، مالی و سرمایه­گذاری، شایستگی و استقلال فردی و نهادگرایی و تشکل­سازی در توسعة شاخص‌های گردشگری خلّاق اثرگذار می­باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explain the effects of rural empowerment on the creative tourism process (Case study: rural areas of Shahroud city

نویسندگان [English]

  • Ahmad Hajarian 1
  • Yousef Ghanbari 2
  • Saeid Movahedi 3
1 Post Ph.D in Geography and Rural Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor of Geography and Rural Planning, University of Isfahan, Iran
3 Associate Professor of Climatology, University of Isfahan, Faculty of Geographical Sciences and Planning
چکیده [English]

Empowering the villagers in the field of rural tourism can bring about a successful transition to rural development as a strategic choice. The aim of this study was to explain the effects of empowerment of rural households on creative tourism in Shahrood. The statistical population of the study is 373 rural households that the questionnaire as a research tool was provided to the statistical population by sampling. The Cronbach's alpha value for creative tourism indicators is 0.80 and for empowerment indicators is 0.75. SPSS software version 24 and LISREL 8.8 were used for data analysis. Based on the obtained results, the components of creative tourism and empowerment of rural households with an average of 3.093 and 2.77, respectively, have been evaluated at the desired level and below the desired level, and the relations between the components of empowerment and creative tourism have been evaluated. Ali fitted with favorable indices (RMSEA = 0.079). According to the research findings, the promotion of education and awareness components, skills and development of human resources, finance and investment, competence and individual independence, and institutionalism and organization are effective in the development of creative tourism indicators.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Creative tourism
  • Empowerment
  • Rural development
  • Rural households
  • Shahroud city
اصغری، صادق؛ عیسی شهرکی؛ مهدی نادریان‌فر (1395). موانع توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی، مددجویان تحت پوشش کمیته امداد در سیستان.  اقتصاد فضا و توسعه روستایی. دوره 5. شماره 15. صفحات 124-103.
اکبرپور، محمد (1395). نقش و عملکرد توانمندسازی روستاییان در کارآفرینی مناطق روستایی (مطالعة موردی: بخش مرکزی شهرستان هشترود)، جغرافیا و پایداری محیط. دوره 6. شماره1. صفحات  66-51.
ابریشمی، حمید؛ رسول بیدرام؛ وحید ماجد؛ الهام بخشایش (1398). امکان­سنجی توسعۀ پایدار روستایی از طریق توسعۀ صنایع خلاق: نمونۀ موردی صنایع­دستی روستاهای منتخب استان اصفهان، فصلنامه روستا و توسعه. دوره 22. شماره 88. صفحات 69-51.
10.30490/RVT.2020.289507.1069                                                                               
بسته‌نگار، مهرنوش (1395). نماد رنگ در برند گردشگری خلاق شهرهای ایران، فصلنامه هنر و تمدن شرق، دوره 4. شماره 11. صفحات  28-21.
پاپ‌زن، عبدالحمید؛ پرستو قبادی؛ کیومرث زرافشانی؛ شهپر گراوندی (1389). مشکلات و محدودیت‌های گردشگری روستایی با استفاده از نظریه بنیانی (مورد: روستای حریر، استان کرمانشاه)، پژوهش‌های روستائی.دوره1. شماره 3. صفحات 52-25.
تاراسی، زهرا؛ حسین کریم‌زاده؛ محسن آقایاری‌هیر (1399). بررسی ارتباط ظرفیت‌سازی و توانمندسازی زنان روستایی مطالعۀ موردی: شهرستان زنجان، نشریه جغرافیا و توسعه. دوره 18. شماره 58. صفحات 224-203.
 doi: 10.22111/gdij.2020.5191
دهشیری، محمدرضا (1394). ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعۀ گردشگری مذهبی در ایران، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،دوره 4. شماره 12. صفحات 92-72.
رحیمی، محمد؛ فاطمه پازند (1395). الگوی گردشگری خلاق شهری در ایران با استفاده از مدل تحلیلی سلسله مراتبی، ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی. دوره 6. شماره 3. صفحات  124-97.
زنگنه شهرکی، سعید؛ باقر فتوحی‌مهربانی؛ محمد پوراکرمی؛ محمدرضا سلیمان‌زاده (1395). تحلیل قابلیت‌ها و جایگاه شهر تهران از نظر تحقق مفهوم شهر خلاق در مقایسه با سایر شهرهای دنیا، جغرافیا و توسعه فضای شهری. دوره 3. شماره 2. صفحات 85-69.
 doi: 10.22067/gusd.v3i2.50492
شجاعی‌فرد، علی (1398). توانمندسازی و ایجاد کارآفرینی روستایی در محیط‌های کسب و کار کوچک (مورد: دهستان آیسین- شهرستان بندرعباس)، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. دوره 9. شماره 36. صفحات 196- 185.
شفیعی‌ثابت، ناصر؛ صدیقه حسینی‌حاصل؛ مهناز رهبری (1398). سنجش مدیریت روستایی، توانمندسازی ذینفعان محلی و تحولات کالبدی سکونتگاه‌های روستایی، مطالعه موردی: استان سمنان، مسکن و محیط روستا. دوره 38. شماره 165. صفحات ‌129-113.
شمس­الدینی، علی؛ صفیه حاضری؛ بهرام زینلی؛ زهرا آربونی (1396). سنجش میزان رضایت‌مندی گردشگران از محصول توریسم با استفاده از مدل HOLSAT (مطالعه موردی: روستای کندوان)، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی. دوره 12. شماره 3. صفحات 679-659.
صالحی‌چگنی، مجتبی؛ مهدی رحیمیان؛ سعید غلامرضایی (1397). واکاوی راه‌کار‌های صندوق‏های اعتباری خرد در توانمندسازی زنان روستایی (مورد مطالعه: استان لرستان)، تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. دوره 49. شماره 4. صفحات 687-675.
doi: 10.22059/ijaedr.2018.251895.668561
صادقلو، طاهره؛ مرضیه سجاسی‌قیداری (1397). تحلیل اثرات پرداخت نقدی یارانه‌ها بر توانمندسازی گروه‌های هدف روستایی (مطالعۀ موردی: روستاییان عضو کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی شهرستان خدابنده)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دوره 50. شماره 1. صفحات 180-163.
 doi: 10.22059/jhgr.2016.59392
عربخانی، اسداله؛ سیدمحمد سیدمیرزایی؛ علیرضا کلدی (1398). تحلیل توانمندسازی زنان روستایی در تولید مصنوعات صنایع دستی، مورد مطالعه دهستان عشق‌آباد شهرستان نیشابور، مطالعات هنر اسلامی. دوره 15. شماره 36. صفحات 393-369.
doi: 10.22034/ias.2020.106461
عینالی، جمشید؛  بهروز محمدی‌یگانه؛حسن قاسملو (1398). نقش گردشگری خلاق در توسعه پایدار مناطق روستایی (مطالعه موردی روستاهای تاریخی- فرهنگی شمال‌غرب کشور)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. دوره 8. شماره 2. صفحات 39-19.
doi: 10.22067/jrrp.v8i2.67441
فاضل‌نیا، غریب؛ صالح هدایتی (1389). راهبردهای مناسب برای توسعه گردشگری دریاچه زریوار، مجله جغرافیا و توسعه. دوره 8. شماره 19. صفحات 170- 145.
. doi: 10.22111/gdij.2010.1113
قادری، اسماعیل؛ سیدمجتبی محمودزاده،؛ سیدعلی حسینی؛ مرضیه فیروزفر (1401). شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های بخش عرضۀ گردشگری خلاق (مورد مطالعه: شهرمشهد به‌عنوان شهرجهانی گوهرسنگ‌ها)، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. دوره 20. شماره 1. صفحات 153-119.
 doi: 10.22067/jgrd.2022.77534.1172
قربانی، مهدی؛ احمد حاج‌علیزاده؛ مسعود حیدروند (1398). تأثیر ابعاد توانمندسازی و نقش میانجیگری خودکارآمدی بر تمایل به راه‌اندازی کسب و کار پایدار روستایی، پژوهش‌های روستائی. دوره 10. شماره 3. صفحات 451- 438.
 doi: 10.22059/jrur.2019.278686.1349
قنبری، یوسف؛ راضیه رحیمی؛ حمید برقی (1400). مدل میزبانی روستاییان در گردشگری خلاق: روستاهای هدف گردشگری استان اصفهان، جغرافیا و برنامه‌ریزی. دوره 25. شماره 75. صفحات 205-193.
 doi: 10.22034/gp.2021.12788
محمدی، علی؛ معصومه محرر؛ محمدصادق باباخانی فرد (1395). ارایه مدل امکان سنجی محصولات گردشگری خلاق در چارچوب کارت امتیازی متوازن. گردشگری و توسعه. دوره 5. شماره 2. صفحات 34- 17.
 doi: 10.22034/jtd.2020.110392
محمدی، مصطفی؛ سیدمحمد میرتقیان‌رودسری (1395). مدل‌سازی محصول خلاق گردشگری: بسط مدل 4پی (افراد، فرآیند، مکان و محصول)، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری. دوره 5. شماره 18. صفحات 201- 179.
میرزا­خانی، کریم (1399). مطالعه جامعه‌شناختی راهکارهای توانمندسازی زنان روستایی و عشایر، رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری. دوره 4. شماره 14. صفحات 15-1.
مهدیان بهنمیری، معصومه؛ مسعود تقوایی (1401). تحلیل پراکنش فضایی برخورداری از ابعاد عملگرا‌های گردشگری خلاق (مطالعه موردی شهرستان‌های استان گلستان)، جغرافیا و برنامه‌ریزی. دوره 26. شماره 82. صفحات  249-227.
 doi: 10.22034/gp.2021.47449.2881
نژادابراهیمی، احد؛ محمدجواد حیدری؛ محمدعلی کی‌نژاد (1400). رتبه‌بندی مناطق شهر زنجان با استفاده از شاخص‌های بومی‌سازی شدۀ شهر خلّاق، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. دوره 13. شماره 3. صفحات 108 -88.
20.1001.1.66972251.1400.13.3.5.8
 
Ali, F., Ryu, K & Hussain, K (2016). Influence of experiences on memories, satisfaction and behavioral, Vol. 12, 5-18.
DOI: 10.108  0/10548408.2015.1038418
Ardhala, A. D., Santoso, E. B., & Sulistyarso, H (2016). Influence factors on the development of creative industry as tourism destination (Case Study: Footwear Village in Mojokerto City). Procedia-Social and Behavioral Sciences, 227, 671-679.
Chen, C. F., & Chou, S. H (2019). Antecedents and consequences of perceived coolness for Generation Y in the context of creative tourism-A case study of the Pier 2 Art Center in Taiwan. Tourism Management, 72, 121-129.
Cherim, S. M, Jola, G. R, Khodadadi, M (2017). Investigating the role of tourism in the social empowerment of women in villages integrated into the city (case study: Shush city, Khuzestan province) Specialized Scientific Quarterly of Tourism Research and Sustainable Development, year First, number one summer 2017
Comunian, R., & England, L (2020). Creative and cultural work without filters: Covid-19 and exposed precarity in the creative economy. Cultural Trends, 29(2), 112-128.
Fahmi, F.Z., Koster, S., & Dijk, J.V (2016). The location of creative industries in a developing country: The case of Indonesia, Cities, 59, 66-79.
Florida, R (2002). The rise of the creative class (Vol. 9). New York: Basic books.
Forney. J´ (2021). Farmers ‘empowerment and learning processes in accountability practices: An assemblage perspective. Journal of Rural Studies. Vol .86. 673-683.
Giampiccoli, A., & Mtapuri, O (2012). Community-based tourism: An exploration of the concept (s) from a political perspective. Tourism Review International, 16(1), 29-43.
Gkartzios, M., & Lowe, P (2019). Revisiting neo-endogenous rural development. The Routledge companion to rural planning, 159-169.
Hung, W. L., Lee, Y. J., & Huang, P. H (2016). Creative experiences, memorability and revisit intention in creative tourism. Current Issues in Tourism, 19(8), 763-770.
DOI: 10.4324/9781315102375-17
Lee, A. H (2012). The Creative Food Economy and Culinary Tourism through Place Branding: Terroir into a Creative and Environmentally Friendly Taste of a Place.
Majokweni, Z. Pilela, M. Joseph J (2021). Gender and Rural Vitality: Empowerment through Women’s Community Groups. Journal of Rural Sociology. Online published. 1-25.
DOI: 10.1111/ruso.12379
Mbaiwaa, J.E. and Stronzab, A (2010). The effects of tourism development on rural livelihoods in the Okavango Delta, Botswana, Journal of Sustainable Tourism, 18(5): 635-656.
DOI: 10.1080/09669581003653500
Mill, R. C. & A. M. Morrison (1992). The Tourism system: an introductory Text, 2nded. Prentice Hall, New Jersey, 1-31.
1130000796399536256
Mohammadi, A., Moharrer, M., & Babakhanifard, M. S (2019). The business model and balanced scorecard in creative tourism: the ultimate strategy boosters. Current Issues in Tourism, 22(17), 2157-2182.
Sarantou, M., Kugapi, O., & Huhmarniemi, M (2021). Context mapping for creative tourism. Annals of Tourism Research, 86, 103064.
Stipanovic, C., & Rudan, E (2014). Development concept and strategy for creative tourism of the Kvarner destination. In Faculty of Tourism and Hospitality Management in Opatija. Biennial International Congress. Tourism & Hospitality Industry (p. 507). University of Rijeka, Faculty of Tourism & Hospitality Management.
Tan, S. K., Kung, S. F., & Luh, D. B (2013). A model of ‘creative experience’in creative tourism. Annals of tourism research, 41, 153-174.
Rossa, David (2019). Participative co-creation of archaeological heritage: Case insights on creative tourism in Alentejo, Portugal, Annals of Tourism Research, www.sciencedirect.com,Volume 79, November 2019, 102790.
Sangchumnong, A (2018). Development of a sustainable tourist destination based on the creative economy:Case study of Klong Kone Mangrove Community,Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences.
Sleuwaegen, L. and Boiardi, P (2014). Creativity and regional innovation: Evidence from EU regions, Research Policy, 43(9): 1508-1522.
Wang, Jia, Huang, Xijia, Gong, Zhiqiang, Cao, Kaiying (2020). Dynamic assessment of tourism carrying capacity and its impacts on tourism economic growth in urban tourism destinations in China, Journal of Destination Marketing & Management 15 ,100383.
Zampetakis, L. A., & Moustakis, V (2006). Linking creativity with entrepreneurial intentions: A structural approach. The International Entrepreneurship and Management Journal, 2, 413-428.
DOI: 10.1007/s11365-006-0006-z
Zhang, Y., & Xie, P. F (2019). Motivational determinates of creative tourism: a case study of Albergue art space in Macau. Current Issues in Tourism, 22 (20), 2538-2549.