تسهیلگری فرایندهای اجتماع‌محور و نقش آن بر توسعۀ کالبدی محله‌های پیراشهری زابل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا وبرنامه ربزی محیطی، دانشگاه سیستان وبلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

   تسهیلگری اجتماع‌محور سازوکاری برای توسعه ازطریق همیاری مؤثر اجتماع محلی است که زمینه‌های رشد و توانایی افراد جامعه را فراهم می‌آورد و با کاربرد بیشتر در جوامع درحال‌توسعه، یکی از سازوکارهای موجود در کمک به توسعۀ آن‌ها است. با این نگرش، هدف مقالۀ حاضر بررسی نقش فرایندهای اجتماع‌محور بر توسعۀ کالبدی روستاهای ادغام‌شده در پیراشهر زابل است. این تحقیق با توجه به هدف آن از نوع تحقیقات کاربردی توسعه‌ای بوده و با توجه به روش انجام کار، از ماهیتی توصیفی-تحلیلی برخوردار است. روش گردآوری اطلاعات مورد نیاز از نوع اسنادی و پیمایشی است. جامعۀ آماری این تحقیق خانوارهای ساکن در پنج محلۀ حاشیۀ شهر (9244 خانوار) است. سپس با توجه به تعداد خانوارهای موجود در محلات فوق، 369 خانوار، به عنوان حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران در سطح اطمینان ۹۵ درصد به‌دست آمد. درجهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون T تک‌نمونه‌ای و آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) استفاده شد. نتایج بیانگر آن است که بالاترین میانگین در مؤلفۀ کالبدی مربوط به محلۀ رسالت با میانگین 25/3 و کمترین میانگین را محلۀ حسین‌آباد با میانگین 87/2 دارا است و بین پنج محله از بُعد کالبدی تفاوت چندانی وجود ندارد که علت اصلی آن اقدامات مشابهی است که در پنج محلۀ پیراشهری با رایزنی دفاتر تسهیلگری با نهادهای مربوط و نیز همکاری گروه‌های اقدام محلی انجام شده است. از آن جمله می‌توان به رایزنی دفاتر به همراه اعضای گروه‌های اقدام محلی درجهت آسفالت معابر، دیوارنویسی معابر بی‌نام، حل بخشی از مشکلات روشنایی معابر با رایزنی با ادارۀ برق شهرستان زابل، جانمایی مخازن زابل در محلات پیراشهری با مشارکت مردم محلی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Acilitation of Community-Oriented Processes and its Role on the Physical Development of Peri-urban Neighborhoods of Zabol

نویسندگان [English]

  • Azam Bordbar Galavi 1
  • Sirus Ghanbari 2
1 Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Environmental Planning, University of Sistan and Baluchistan, Zahed
2 mmm
چکیده [English]

Community-centered facilitation is one of the existing mechanisms to development in developing societies. the aim of this article is to investigate the role of community-oriented processes on the physical development of integrated villages in Zabol urban peripheral. The type of research is developmental applied research and according to the method, it has a descriptive-analytical nature. The method of collecting the required information is documentary and survey type. The statistical population of this research is households living in five neighborhoods on the outskirts of the city (244.9 households). According to the number of households in the above neighborhoods, the number of (369) households was obtained as a sample size using Cochran's formula at a confidence level of 95%, and to estimate the sample size in each neighborhood, the proportional distribution rule was used in each neighborhood. In general, 26 questionnaires in Islam Abad, 38 questionnaires in Hossein Abad, 76 questionnaires in Resalat, 99 questionnaires in Masoum Abad and 130 questionnaires in North Hirmand neighborhood were selected as samples. One-sample T-test and ANOVA were used to analyze the data. The results show that the highest and lowest average in the physical component is related to Resalat neighborhood (3.25) and the Hossein Abad neighborhood (2.87) respectively and there is no statistically significant difference between the five neighborhoods in terms of physical dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Facilitation
  • Community-oriented
  • Physical development
  • Neighborhoods of urban peripheral of Zabol
بزی، خدارحم (1385). تحلیلی بر روند شهرنشینی و توسعۀ فیزیکی شهر زابل، فصلنامۀ فضای جغرافیایی. شمارۀ 2. دورۀ 1. صفحات 28-5.
https://jshsp.rasht.iau.ir/article_521946_a126defdaa9cf7fdb080486a02dd8a2d.pdf
بزی، خدارحم؛ اکبر کیانی؛ عبدالغنی صفرزائی (1396). ارزیابی راهبرد توانمندسازی حاشیه‌نشینان در بهسازی شهر زابل، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای. سال هفتم. شمارۀ 22. صفحات 148-127.
https://gaij.usb.ac.ir/article_3229_91a2c1e1c962f7dd815654a9e326b18a.pdf
بزی، خدارحم؛ اکبر کیانی؛ عبدالغنی صفرزائی (1395). بررسی علل شکل‌گیری و راهکار مقابله حاشیه‌نشینی شهر زابل با تأکید بر توانمندسازی، فصلنامۀ مطالعات شهری. شمارۀ 21. صفحات 28-17.
 پیوسته­ گر، یعقوب؛ سلیمان محمد دوست، ؛ علی اکبر حیدری؛ عنایت اله رحیمی (1396). ذهنیت سنجی در خصوص عملکرد دفاترتسهیلگری بافت های فرسوده شهری در فرآیند باز آفرینی شهری جامع پایدار( نمونه موردی دفاتر تسهیلگری کلان شهر شیراز)، نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری. سال هشتم. شماره سی. صفحات225-244.
https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2507_250d5835c7e9faec42a3949dc806dbf1.pdf
حاجی علی اکبری، کاوه (1390). مرور تجارب دوساله تسهیلگری سازمان نوسازی شهر تهران در دفترهای محلی نوسازی، نشریه اینترنتی نوسازی. سال دوم. شماره12. صفحات14-1.
https://www.sid.ir/paper/488891/fa
زارع، الهام، مهسا فرامرزی‌اصل؛ الناز عباسی‌پارام (1399). بررسی نقش مشارکت اجتماعات محلی در توسعۀ پایدار اجتماعی شهرها (مطالعۀ موردی: محلۀ سنگلج تهران)، نشریۀ معماری و شهرسازی پایدار. سال هشتم. شمارۀ 1. صفحات 116-101.
https://jsaud.sru.ac.ir/article_1373_7c47981658aa3eee294a055f0969b110.pdf
زنگیشه‌‌ئی، سجاد؛ حجت شیخی؛ فرهاد برونک (1400). تسهیلگری و شکوفایی ظرفیت‌ها و دارایی‌‌های محلی (مطالعۀ موردی: محلۀ جعفر‌آباد)، فصلنامۀ مطالعات مدیریت شهری. سال سیزدهم. شمارۀ 45. صفحات 26-12.
https://ums.srbiau.ac.ir/article_18147_8318963fd5d8f7a92289ebe72ab084e4.pdf
سعیدی‌رضوانی، نوید؛ محمدحسین  انصاری ؛ وحیده توحیدلو (1391). بررسی و ارائۀ راهکارهای توانمندسازی اجتماع‌محور با تأکید بر مشارکت مردمی در ساماندهی و توانمندسازی بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی (نمونۀ موردی شیراز، کرمانشاه و سنندج)، مجلۀ هفت شهر. دورۀ 3. شمارۀ 41 و 42. صفحات 22-6.
http://www.haftshahrjournal.ir/article_20486_307ec525422373da3e575ab208f45009.pdf
شیخی، حجت؛ فرهاد برونک؛ سجاد زنگیشه‌یی (1400). توسعۀ محلی و رویکرد تسهیلگری اجتماع‌محور (محلۀ جعفرآباد)، فصلنامۀ چشم‌انداز شهرهای آینده. دورۀ دوم. شمارۀ اول. پیاپی 5. صفحات 75-61.
عظیمی‌آملی، جلال؛ عبدالرضا رکن‌الدین‌افتخاری (1393). حکمروایی روستایی (مدیریت توسعۀ پایدار)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی. چاپ اول. انتشارات سمت. تهران.
https://samta.samt.ac.ir/product/8972
فرجی‌راد، خدر؛ غلامرضا کاظمیان (1391). توسعۀ محلی و منطقه‌ای از منظر رویکرد نهادی، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
فیروز آبادی، احمد؛ محسن جعفری (1395). مطالعه قابلیت‌های سازمان‌های مردم نهاد بومی دین محور در حل چالش‌های پیش روی توسعه اجتماع محور روستایی، مورد مطالعه: گروه جهادی طلاب عباد، دو فصلنامه علمی پژوهشی الگوی پیشرفت ایرانی اسلامی. سال چهارم. شماره هفتم. صفحات 173-153.
قاسمی‌اردهائی، علی (1385). بررسی علل مهاجرت روستاییان به شهرها در ایران با فراتحلیل پایان‌‌نامه‌‌های تحصیلی (مقطع زمانی 1383-1359)، فصلنامۀ روستا و توسعه. سال 9. شمارۀ 1. صفحات 80-51.
محمدی، علیرضا؛ مجید روستا (1387). توسعۀ اجتماع‌محور: ساز و کاری برای ساماندهی سکونتگاه‌‌های غیررسمی، نشریۀ شهرسازی و معماری هفت شهر. شمارۀ 24-23. صفحات 105-89.
محمدی، کاوه؛ محمدتقی رضویان؛ مظفر صرافی (1392). نقش دفاتر تسهیلگری در سرعت بخشی به شهرسازی مشارکتی در بافت­های فرسوده شهری (مورد پژوهشی منطقه9 شهرداری تهران)، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه­ریزی منطقه‌ای. سال سوم. شماره یازده. صفحات54-43. 
https://www.sid.ir/paper/230533/fa#downloadbottom
نصیری، اسماعیل (1393). چالش‌های فقر شهری و ضرورت رویکرد راهبردهای اجتماع‌محور در سکونتگاه‌های غیررسمی (مطالعۀ موردی: محلۀ بیسیم شهر زنجان)، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، سال نهم. شمارۀ 27. صفحات 168-153.
https://jshsp.rasht.iau.ir/article_519023_79001310bd8e3bde76017e9d55799ae9.pdf
گزارش فرایند راه‌اندازی دفاتر تسهیلگری و توسعۀ محلی (1397). گزارش اول شرکت بین‌المللی نقش کلیک.
https://udrc.ir/images/setadmeli/g50/shora1.pdf
مرادزاده، عبدالباسط؛ محمد قاسمی؛ حبیب‌الله سالارزهی (1399). توانمندسازی اجتماع‌محور با رویکرد ظرفیت‌سازی در مناطق روستاییِ سیستان و بلوچستان: یک مدل داده‌بنیاد، فصلنامۀ توسعۀ محلی (روستایی- شهری). دورۀ یازدهم. شمارۀ 2. صفحات 338-313
https://jrd.ut.ac.ir/article_77193.html
 وطن‌پرست، ابوالفضل؛ زهرا اصفهانی؛ فاطمه خزایلی‌پارسا (1398). رویکرد اجتماع‌محور: راهنمای مداخله‌های محله‌ای ویژۀ تسهیل‌گران و فعالان برنامه‌‌های اجتماع‌محور، ناشر سازمان بهزیستی کشور. ویرایش دوم. تهران.
https://www.behzisti.ir/d/2019/09/16/0/9703.pdf
یوسفی‌سادات، محرم (1393).  راهنمای آموزش مدل توانمندسازی جوامع روستایی الزامات، دستورالعمل‌‌ها و رهنمودهای تخصصی مرکز سلامت محیط کار. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاونت بهداشتی. ناشر پژوهشکدۀ محیط‌زیست. تهران.
 
 
References
Alwaer, H., & Cooper, I (2019). A review of the role of facilitators in community-based, design-led planning and placemaking events. Built Environment, 45(2), 190-211.
Beck, S. J., & DeSutter, K (2020). Special Education Meetings: The Role of the Facilitator in Districts Serving Rural Communities. Rural Special Education Quarterly, 40(1), 33-41.
https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/8756870520972660
Gillam, R. J., Counts, J. M., & Garstka, T. A (2016). Collective impact facilitators: How contextual and procedural factors influence collaboration. Community Development, 47(2), 209-224.
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15575330.2015.1133684
Hogan, C (2002). Understanding Facilitationtheory and principles
Ishom, M., Raharjo, K. M., Avrilianda, D., & Fatihin, M. K (2021, December). The Role of Facilitators in Community Empowerment Based on Learning Community to Improve Vocational Skills. In International Conference on Information Technology and Education (ICITE 2021) (156-159). Atlantis Press.
Dienel, H. Shirazi, M. R. Schröder, S. Schmithals, J (2017). Citizens’ Participation in Urban Planning and Development in Iran Dienel.
Van Horen, B (2004). "Community Upgrading and Institutional Capacity Building to Benefit the Urban Poor in Asia". New Delhi: India, India Habitat Centre.
https://johnheron-archive.co.uk/wp-content/uploads/2020/03/cfh.pdf