باغشهر دریایی و تحلیل چیدمان فضایی سکونتگاه‌‌ها مطالعۀ موردی: بندرعباس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22111/j10.22111.2022.6915

چکیده

اهمیت هویت مکانی سواحل، نه‌تنها پویایی نقش اقتصادی و ارتباطی سواحل را بیش‌از‌پیش روشن ساخته که تعریف‌کننده ایده‌های جدیدی در ساختار شهرهای آینده نیز بشمار می‌آید. مدل‌سازی نحوه چیدمان فضایی مناطق ساحلی جنوب ایران، سازمندی اجتماعی نوظهوری که هویت فضایی متفاوتی با سایر سازمندی‌ها ‌خواهد داشت را نوید می‌دهد و ازجمله ویژگی‌های آن سیال‌بودن ساختار مدیریت آن و تبعیت‌نکردن آن از الگوی سلسله‌مراتبی است. این سازمندی اجتماعی، طبیعت-بنیاد و بوم-بنیاد بوده و خرده‌سیستم‌های اجتماعی درون آن ضمن استقلال هویتی، سهامدار نقش فرامنطقه‌ای ‌آن محسوب می‌شوند. در این پژوهش، مدل‌سازی و کشف روابط چیدمان فضایی چنین سازمندی با اتکاء به قواعد محیطی و نگاه پدیدارشناسی، بسط و مورد بحث قرار می‌گیرد. ازاینرو سکونتگاه جدید که دراینجا "باغشهر دریایی" نام‌گذاری شده، حاصل خروجی چنین ارزیابی است. تحلیل چیدمان فضا با نگاه به فضای ژئودموگرافیک اکوسیستم دریایی حرا در سواحل شمالی خلیج‌فارس و دریای عمان در سطوح چینش فضایی، آرایه و درایه‌ها مفهوم‌سازی، فرموله و مدل‌سازی گردیده و در سه سطح مفهومی، ریاضی و گرافیکی تبیین شده است. فضانمایی با ساختارهای فراکتالی و غیرفراکتالی در جهت نمایه‌سازی عمق و درجه ارتباط بین مؤلفه‌های فضایی بکارگرفته شده و در بخش چینش الگوهای فضایی، آرایه‌های تراکمی، فاصله‌ای، پراکندگی و توزیع، مدنظر بوده و مدل‌های مفهومی با استفاده از داده‌های کمی و ریاضی، به مدل تجربی تبدیل شده است.
نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد:
 تحلیل و ادراک نحو فضای ژئودموگرافیک می‌تواند در آمایش بنیادین سرزمین، هویت‌مندی و کشف روابط موجود بین سازمندی‌ها و توسعه سازمندی‌ها موثر باشد.
 متروپل میناب–بندرعباس می‌تواند به عنوان یک "باغشهر دریایی" مطرح گردد، زیرا خصیصه طبیعی جنگلهای دریایی حرا و خصیصه ارزش فرهنگی آن می‌تواند الگوی سازمندی جدیدی را در شکوفایی تمدن نوین و شکل‌گیری الگوی پیشرفت دریاپایه تحقق بخشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Marine garden city and space syntax analysis of settlements (case study: Bandar Abbas)

نویسندگان [English]

  • Hamed Valipoor 1
  • Mohammad hossain Ramesht 2
  • Masoud Taghvaei 3
1 Ph.D student of geography and urban planning, Islamic Azad University of Isfahan (Khorasgan), Isfahan, Iran
2 Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

The importance of the coastal spatial identity has not only clarified the dynamics of the economic and communication role of the coasts, which also defines new ideas in the structure of future cities. Modeling the spatial syntax of the coastal areas of southern Iran promises an emerging social configuration that will have a different spatial identity from other configurations. This social configuration is nature-based and eco-based and has international role. In this research, modeling and discovering the spatial syntax relationships of such a configuration, relying on environmental rules and phenomenological perspective, are developed and discussed. Therefore, the new settlement named here as a marine garden city, is the result of such assessment. Spatial syntax analysis has been conceptualized, formulated and modeled by looking at the geodemographic space of the mangrove marine ecosystem on the northern shores of the Persian Gulf and the Sea of Oman at the levels of spatial syntax, array and layers, and explained at three levels: conceptual, mathematical and graphical. Spatio-graphs with fractal and non-fractal structures is used to index the depth and degree of relationship between spatial components and in the syntax of spatial patterns, compression, distance, scattering and distribution arrays are considered and Conceptual models have become experimental models using quantitative and mathematical data.
The results of this study show:
Analysis and perception of the geodemographic space can be effective in the fundamental land-use, identity and discovering the existing relationships between the configurations and their development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Configuration
  • Space Syntax
  • Settlement
  • Marine metropolis
  • Marine garden city
داداش‌‌پور، هاشم؛ مجتبی آراسته (1396). واکاوی روابط فضایی در بنادر جنوبی ایران و حوزه‌‌های پسکرانۀ آن؛ ارائۀ یک نظریه زمینه‌‌ای: مطالعۀ موردی مثلث فضایی شیراز، بندرعباس و بوشهر، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 21. شمارۀ 3. صفحات 187-145. https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-4581-fa.html
اداره کل‌مهندسی سواحل و بنادر،سازمان بنادر و دریانوردی (1393). ژئومورفولوژی در مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی ایران، سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان (مطالعات طرح مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی ایران) (ICZM)، جلد دوم. تهران. انتشارات سازمان بنادر و دریانوردی. 168 صفحه. https://iraniczm.pmo.ir/fa/digitallibrary/
مرکز آمار ایران (1395). سرشماری نفوس و مسکن.  https://www.amar.org.ir
محمدیان، عبرت (1396). نسبی‌‌گرایی در ژئومورفولوژی شهری، مطالعۀ موردی منطقۀ شهری اهواز، استاد راهنما: امیر صفاری و محمدحسین رامشت. رسالۀ دکتری ژئومورفولوژی. دانشکدۀ علوم جغرافیایی. دانشگاه خوارزمی تهران. https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/4810e97c1c14d86df52f1b7db87b5943
محمدیان، عبرت؛ امیر صفاری؛ امیر کرم (1398). منطق چیدمان فضایی سکونتگاه‌‌های جلگۀ خوزستان، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری. دورۀ 9. شمارۀ 33. صفحات 160-147. https://gaij.usb.ac.ir/article_5145.html
نعمت‌‌اللهی، فاطمه (1397). مؤلفه‌‌های مکانی دفاع غیر‌‌عامل در سکونت‌‌گزینی، مطالعۀ موردی: سواحل شمالی خلیج‌فارس، استاد راهنما: محمدحسین رامشت. رسالۀ دکتری‌ژئومورفولوژی.دانشکدۀ علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی. دانشگاه اصفهان. http://lib.ui.ac.ir/DL/Search
نعمت‌‌اللهی، فاطمه؛ محمدحسین رامشت (1398). مدل‌سازی و آنالیز چیدمان ژئودموگرافیک در حوضۀ آبریز خلیج‌‌فارس، فصلنامۀ پژوهش‌‌های ژئومورفولوژی کمّی. دورۀ 8. شمارۀ 3. صفحات 63- 34. http://www.geomorphologyjournal.ir/article_102793.html
Batty, M. (2017). Space Syntax and Spatial Interaction:Comparisons,Integrations,Applications.University College London, UK, P.208. https://www.ucl.ac.uk/bartlett/casa/case-studies/2017/feb/casa-working-paper-208
Burt,J.E,Barber, G & Rigby,D.L(2009). Elementary statistics for geographers. Guilford, Newyork.  3rd Edition, P.653. https://www.guilford.com/books/Elementary-Statistics-for-Geographers/Burt-Barber-Rigby/9781572304840
Chang, K. T. (2018). Introduction to geographic information systems. McGraw-Hill Higher Education, Boston. 9th Edition, P.461. https://www.mheducation.com/highered/product/introduction-geographic-information-systems-chang/M9781259929649.html
Hegazi, Y.S., & Fouda, M. (2019). Re-imaging Rosetta historic core through Space Syntax. International Journal of Architectural Research, 13(3), 645-669. https://www.researchgate.net/publication/337168698_Reimaging_Rosetta_historic_core_through_Space_Syntax
Hillier, B. (2007). Space is the machine: a configurational theory of architecture. Space Syntax, University College London, UK. 1ST Edition, P.380. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/3881/
Hillier, B., & Hanson, J. (1984). The Social Logic of Space. Cambridge, Cambridge University Press. 1ST Edition, P.296. https://www.amazon.com/Social-Logic-Space-Bill-Hillier/dp/0521367840
 Kuhn, H. W., &. Kuenne, R. E. (1962). An efficient algorithm for the numerical solution of the Generalized Weber Problem in spatial economics. Journal of Regional Science, 4(2):21-33.  https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1467-9787.1962.tb00902.x
Mitchell, A. (2005). The ESRI Guide to GIS Analysis,Vol. 2. ESRI Press, 1ST Edition, P.252. https://www.amazon.com/ESRI-Guide-GIS-Analysis-Measurements/dp/158948116X
Rashid, M. (2019). Space syntax: a network-based configurational approach to studying urban morphology. IN D’Acci, L. eds., The mathematics of urban morphology, PP. 199–251. Faculty of Architecture, TU-Delft, The Netherlands, Springer Nature Switzerland. https://www.researchgate.net/publication/332871159_Space_Syntax_A_Network_Based_Configurational_Approach_to_Studying_Urban_Morphology
Rogowski, A., & Goyne, J. (2002). Dynamic Systems Modeling and Four Dimensional Geographic Information Systems. In Clarke, K. C., Parks, B. O., Crane, M. P., & Parks, B. O. eds., Geographic Information Systems and Environmental Modeling, PP.122-159.Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. https://www.amazon.com/Geographic-Information-Systems-Environmental-Modeling/dp/0130408174
Van Nes, A (2019). Applied mathematics on urban space. IN D’Acci, L, eds., The Mathematics of Urban Morphology, PP. 253–270. Faculty of Architecture, TU-Delft, The Netherlands, Springer Nature Switzerland. https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid:81146024-03ca-4a60-93c3-f92988897ca8?collection=research
Bafna, S. (2003). Space syntax; a brief introduction to its logic and analytical techniques. Journal of environmental and behavior,35(1).17-29. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0013916502238863
Li, Z., Zhu, C., & Gold, C. (2004). Digital terrain modeling: principles and methodology. CRC press.
Long, Y., Baran, P. K., & Moore, R. (2007). The Role of space syntax in spatial cognition; evidence from urban china. Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium, Istanbul, Turkey. www.spacesyntaxistanbul.itu.edu.tr