ارزیابی مراحل مدیریت بحران وقوع سیلاب در شهر ایلام از منظر گروه‌های ذی‌نفع شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

یکی از مواردی که از آن به عنوان چالش پنهان یاد می‌شود، پیشامد سیلاب به عنوان یک مخاطره روز افزون است. اگرچه سیاست‏گذاری اثربخش، فراهم آوردن امکانات و منابع لازم، صورت‏بندی پیش‏بینی‏های مناسب، تهیه سناریوهای مناسب و عملیاتی سازی اقدامات برنامه‏ریزی شده در مراحل پیش، حین و پس از وقوع بحران، در زمره وظایف اصلی نهادهای دولتی است، اما شیوه انجام این وظایف در سطوح مدیریت سیاسی متفاوت است. در این پژوهش ضمن ظرفیت‌سنجی مراحل مدیریت بحران وقوع سیلاب در شهر ایلام از نگاه گروه‌های هدف این موضوع بررسی می شود. رویکرد پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ روش‌شناختی آمیخته است. مطالعه مبانی و استخراج شاخص‌های مطالعاتی به روش کتابخانه‌ای و در بخش میدانی مبتنی بر روش پیمایش گروه‌های هدف و بهره‌گیری از ابزار پرسشنامه و مصاحبه بوده است. در فرآیند کار از آزمون‌های t تک نمونه‌ای و تحلیل عاملی بهره گرفته شده است. مطابق رویکردهای نظری مراحل مدیریت بحران و با اندازه‌گیری نحوه واکنش به آن، 45 متغیر مستخرج از مبانی، در قالب پرسشنامه لیکرت به صورت گلوله برفی در اختیار 73 نفر از خبرگان، کارشناسان، مدیران، اعضای انجمن‌ها و نهادهای ذیربط شهری قرارگرفت. با ارزیابی متغیرهای با وضعیت نامطلوب درمیان متغیرهای مورد سنجش مدیریت بحران سیل براساس آزمون تی‌تک‌نمونه‌ای متغیرهای چند پارچگی مدیریت و آسیب‌پذیری، دارای ارتباط مستقیمی با یکدیگر بوده و عدم مدیریت کالبدی و فقدان اجرایی ساختن بازآفرینی پایدار بافت‌های فرسوده شهری به عنوان عوامل نامطلوب با میانگین پایین نظری تشخص داده شدند. در بخش نهایی با تلخیض 28 شاخص در ۴ عامل اصلی،‌رویکردهای موجود در قبل وضعیت بحران شهر استتخراج شدند. شواهد موجود نشان می‌دهد که عملکرد، حوزه اختیارات، و بینش راهبردی سازمان‌های مدیریت بحران شهر پاسخگوی مقابله احتمالی با بحران سیل را نخواهند بود.شواهد موجود نشان می‌دهد که عملکرد، حوزه اختیارات، و بینش راهبردی سازمان‌های مدیریت بحران شهر پاسخگوی مقابله احتمالی

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Capacity Assessment of Flood Crisis Management Stages in Ilam City from the Perspective of Target Groups

نویسندگان [English]

  • Qobad Tahmasebi 1
  • Alireza Mohammadi 2
1 Ph. D Student, Geography and Urban Planning Department, Faculty of Human Science’s, University of University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده [English]

One of the so-called hidden challenges is the occurrence of floods as an increasing risk. However, effective policy-making, providing the necessary facilities and resources, formulating appropriate forecasts, preparing appropriate scenarios and implementing planned actions in the pre-crisis, post-crisis and post-crisis stages are among the main tasks of institutions. It is governmental, but the way these tasks are performed varies at the levels of political management. In this research, while assessing the capacity of crisis management stages of flood occurrence in Ilam city, this issue is examined from the perspective of the target groups. The research approach is applied in terms of purpose and methodologically. The study of the basics and extraction of study indicators by the library method and in the field section was based on the survey method of the target groups and the use of questionnaires and interviews. In the work process, one-sample t-tests and factor analysis have been used. According to the theoretical approaches of crisis management and by measuring how to react to it, 45 variables extracted from the basics were provided to 73 experts, experts, managers, members of associations and relevant urban institutions in the form of a Likert questionnaire in the form of a snowball questionnaire. Evaluating the variables with unfavorable status among the variables measured by flood crisis management based on the sample test of multivariate variables of management and vulnerability, are directly related to each other and lack of physical management and lack of sustainable regeneration of worn urban structures as undesirable

کلیدواژه‌ها [English]

  • Crisis management
  • urban flood
  • Urban Management Integrity
  • Target Groups
  • Ilam City
 
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ مرتضی اسمعیل‌نژاد (1396). پناهندگان اقلیمی چالش آیندۀ تحولات منطقه‌ای (مطالعۀ موردی: خراسان جنوبی). فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، دورۀ 15. شمارۀ 48. صفحات 18-1.  https://dx.doi.org/10.22111/GDIJ.2017.3347
اسدی‌مهماندوستی، الهام؛ جهانبخش دانشیان؛ محمد فرید محمدپناه (1398). بررسی ویژگی‌های ‌‌‌رسوبی- دیاژنزی و ژئوشیمیایی سازند ایلام در شمال ‌غرب‌ آبدانان، کبیرکوه، پژوهش‌های‌ چینه‌نگاری ‌و ‌‌‌رسوب‌شناسی. 35(4). صفحات 104-77. https://dx.doi.org/10.22108/JSSR.2019.118968.1117
انصاری‌لاری، احمد؛ اسماعیل نجفی؛ سیده‌فاطمه نوربخش (1390). قابلیت‌ها و محدودیت‌های ژئومورفولوژیک توسعۀ فیزیکی شهر ایلام،‌ آمایش محیط. دورۀ ۴. شمارۀ ۱۶. صفحات 16-1. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=156745
اسماعیلی، رضا؛ محمدمهدی حسین‌زاده؛ رضا اقبالی (1392). اثرات برداشت شن و ماسه بر ویژگی‌های ژئومورفیک رودخانۀ لاویج؛ استان مازندران. جغرافیا و مخاطرات‌محیطی.2(2).صفحات322-298. https://dx.doi.org/10.22067/geo.v0i0.19935
هاشمی‌پطرودی،سیدحمید؛ احمدجعفرنژاد چقوشی؛ محمدرضا صادقی‌مقدّم؛ حسین صفری (1396). چالش‌های حاکمیت شبکۀ مدیریت بحران (مطالعۀ موردی: شهر تهران)، نشریۀ مدیریت دولتی. دورۀ 9. شمارۀ3.صفحات402-379. https://dx.doi.org/10.22059/jipa.2018.247866.2151
پورموسوی، موسی؛ محمدرضا اقبال؛ جلال خوشخوان (1394).بررسی‌میزان تحقق‌پذیری شاخص‌های مدیریت بحران در طرح تفصیلی (مورد مطالعه: منطقۀ 20 شهرداری تهران)، نشریۀ تحلیل فضایی مخاطرات محیطی. دورۀ دوم. شمارۀ 2. صفحات 31- 17.
تقوایی، مسعود؛ فهیمه سلیمانی (1390). مدیریت بحران شهرها با تأکید بر سیل،فصلنامۀ علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر. 20 (79). 73-66. http://www.sepehr.org/article_26337.html
خداقلی، مرتضی؛ راضیه صبوحی (1392). پهنه‌بندی اقلیمی با تأکید بر متغیّرهای باد در استان‌های ایلام، خوزستان و بوشهر. مهندسی و مدیریت آبخیز. 5 (4). صفحات298-289. https://dx.doi.org/10.22092/ijwmse.2014.101883
دفتر مطالعات برنامه‏ریزی شهر تهران (1371). مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‏المللی بلایای طبیعی در مناطق شهری، بخش دوم. تهران. صفحات 402-401.
سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ طاهره صادقلو؛ اسلام رئیسی (1393). سنجش سطح دانش مدیریت بحران مدیران محلی روستایی با تأکید بر زلزله (مطالعۀ موردی: دهستان‌گشت، شهرستان سراوان)،پژوهش‌های‌روستایی. دورۀ 5. شمارۀ 3. صفحات 564-541. https://dx.doi.org/10.22059/jrur.2014.53180
عزیزپور، ملکه؛ علی زنگی‌آبادی؛ زهرا اسماعیلیان (1390). اولویت‌بندی عوامل مؤثر در مدیریت بحران شهری دربرابر بلایای‌طبیعی (مطالعۀ موردی: سازمان‌های مرتبط با بحران شهر اصفهان)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. دورۀ 22. شمارۀ3.صفحات124-107. https://gep.ui.ac.ir/article_18509.html
قهرودی‌تالی،منیژه؛ آنیتا مجیدی هروی؛ اسماعیل عبدلی (1395). آسیب‌پذیری ناشی از سیلاب شهری (مطالعۀ موردی: تهران، درکه تا کن)، جغرافیا و مخاطرات محیطی. 5(1).صفحات36-21. https://dx.doi.org/10.22067/geo.v5i1.49976
مرکز آمار ایران (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن، نتایج تفصیلی سرشماری استان ایلام، مطالعات جمعیتی به تفکیک شهرستان، شهرستان ایلام،شهر ایلام. https://www.amar.org.ir
مظلومی، نادر (1379). مدیریت بحران: رهیافتی استراتژیک، فصلنامۀ مطالعات مدیریت. دورۀ 7. شمارۀ 26. صفحات82-65. https://jmsd.atu.ac.ir/article_4929.html
نسیمی، زهرا؛ سیدهادی زرقانی؛ امیدعلی خوارزمی (1398). تحلیل میزان خطر و احتمال وقوع حملات بیوتروریستی در زیرساخت آب شهری. فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای. 9 (33). صفحات 146- 125. https://dorl.net/dor/20.1001.1.23452277.1398.9.33.7.0
وردی‌نژاد،فریدون؛  سهیلا بهرامی رشتیانی (1388). مدیریت بحران و رسانه‌ها، تهران: سمت. 
American Management Association (AMA). 2003. AMA Survey: Crisis management and Security issues, AMA. publication. http://www.amanet.org/research/index.htm.
Bildan, L. (2003). Disaster management in southeast Asia:an overview. Asian Disaster Preparedness Center.https://books.google.com/books/about/DisasterManagement_in_Southeast_Asia.html?id=-aF8rgEACAAJ. 
Brent, W. Ritchie. (2004). Chaos, crises and disasters: a strategic approach to crisis management in the tourism industry. Tourism management, 25(6), 669-683. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2003.09.004.
Cai, Heng., Lam, Nina S.N., Qiang, Yi., Zou, Lei, Correll, Rachel M., Mihunov, Volodymyr, (2018), A Synthesis of Disaster Resilience Measurement Methods and Indices, International Journal of Disaster Risk Reduction, No.6, Vol.31, PP.844-855. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2018.07.015.
Chandrashekar, H., Lokesh, K. V., Sameena, M., & Ranganna, G. (2015). GIS–based morphometric analysis of two reservoir catchments of Arkavati River, Ramanagaram District,Karnataka.Aquatic Procedia,4,1345-1353. https://doi.org/10.1016/j.aqpro.2015.02.175
Cherqui,F.,Belmeziti, A., Granger, D., Sourdril, A& Le Gauffre, P. (2015). Assessing urban potential flooding risk and identifying effective risk-reduction measures. Science of the Total Environment, 514, 418-425. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2015.02.027
Cloke, H. L., & Pappenberger, F (2009). Ensemble flood forecasting: A review. Journal of hydrology, 375 (3-4), 613-626. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2009.06.005
Das, S. (2019). Geospatial mapping of flood susceptibility and hydro-geomorphic response to the floods in Ulhas basin, India. Remote Sensing Applications: Society & Environment, 14,60-74.  https://doi.org/10.1016/j.rsase.2019.02.006. 
Foster, H. D., & Wuorinen, V (1976). British Columbia’s tsunami warning system: An evaluation. Syesis, 9, 113-122. 
Grahn, T., & Nyberg, L (2017). Assessment of pluvial flood exposure and vulnerability of residential areas. International Journal of Disaster Risk Reduction, 21, 367-375. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.01.016
Gralepois, M. (2020). What Can We Learn from Planning Instruments in Flood Prevention? Comparative Illustration to Highlight the Challenges of Governance in Europe. Water, 12(6), 1841.  https://doi.org/10.3390/w12061841
Greenwood, M. J., & McIntosh, A. R. (2008). Flooding impacts on responses of a riparian consumer to cross‐ecosystem subsidies. Ecology, 89(6), 1489-1496. https://doi.org/10.1890/07-0749.1
Hansson, K., Danielson, M., & Ekenberg, L. (2008). A framework for evaluation of flood management strategies. Journal of environmental management, 86(3), 465-480.  https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2006.12.03.
Hardison, E. C., O’Driscoll, M. A., DeLoatch, J. P., Howard, R. J., & Brinson, M. M. (2009). Urban Land Use, Channel Incision, and Water Table Decline Along Coastal Plain Streams, North Carolina 1. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 45(4), 1032-1046. https://doi.org/10.1111/j.17521688.2009.00345.x. 
Hawley, R. J., Bledsoe, B. P., Stein, E. D., & Haines, B. E. (2012). Channel Evolution Model of Semiarid Stream Response to Urban‐Induced Hydromodification 1. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 48(4), 722-744.https://doi.org/10.1111/j.17521688.2012.00645.x
Hemingway, R., & Gunawan, O. (2018). The Natural Hazards Partnership: A public-sector collaboration across the UK for natural hazard disaster risk reduction. International journal of disaster risk reduction, 27, 499-511. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.11.014
Hogan, D. M., Jarnagin, S. T., Loperfido, J. V., & Van Ness, K. (2014). Mitigating the effects of landscape development on streams in urbanizing watersheds. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 50(1), 163-178.  https://doi.org/10.1111/jawr.12123
Laskar, J(2003, May). Frequency map analysis and particle accelerators. In Proceedings of the 2003 Particle Accelerator Conference (Vol. 1, PP. 378-382). IEEE. https://doi.org/10.1109/PAC.2003.1288929
Madzharov, S (2013). The chalets of the future and the increasing significance of crisis management, university of Illinois Press. Retrieved from: https://www.longdom.org/.../theimpact-of-strategic planning-on-cris
Marwitz,S., Maxson, N., Koch, B., Aukerman, T., Cassidy, J.,& Belonger, D. (2008). Corporate crisis management: Managing a major crisis in a chemical facility. Journal of hazardous materials, 159(1), 92-104.  https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2007.07.126
Meng, M., Dabrowski, M., & Stead, D. (2020). Enhancing Flood Resilience and Climate Adaptation: The State of the Art and New Directions for Spatial Planning. Sustainability, 12(19),7864. https://doi.org/10.3390/su12197864
Morelli, S., Battistini, A., & Catani, F. (2014). Rapid assessment of flood susceptibility in urbanized rivers using digital terrain data: Application to the Arno river case study (Firenze, northern Italy). Applied Geography, 54,35-53. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.06.032
Mustafa, A., Bruwier, M., Archambeau, P., Erpicum, S., Pirotton, M., Dewals, B., & Teller, J. (2018). Effects of spatial planning on future flood risks in urban environments. Journal of environmental management, 225, 193-204. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2018.07.090
Phillips, J. (2010). Evaluating the level and nature of sustainable development for a geothermal power plant. Renewable and sustainable energy reviews, 14(8), 2414-2425. https://doi.org/10.1016/j.rser.2010.05.009
Rashid, H. (2011). Interpreting flood disasters and flood hazard perceptions from newspaper discourse: Tale of two floods in the Red River valley,Manitoba, Canada.Applied Geography, 31(1), 35-45.  https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2010.03.010
Saroj, A., & Pal, S (2020). Use of social media in crisis management: A survey. International Journal of Disaster Risk Reduction, 101584. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101584
Shah, S. M. H., Mustaffa, Z., Teo, F. Y., Imam, M. A. H., Yusof, K. W., & Al-Qadami, E. H. H (2020). A Review of the Flood Hazard and Risk Management in the South Asian Region, Particularly Pakistan. Scientific African, e00651.https://doi.org/10.1016/j.sciaf.2020.e00651
UNDP (1992). An overview of disaster management. 2th edition. UNDP publication. http://www.nzdl.org