تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر پذیرش گردشگری جامعه‌محور در سکونتگاه‌های روستایی با رویکرد آینده‌پژوهی مطالعۀ موردی: شهرستان شیروان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

دهه پایانی قرن بیستم بسیاری از برنامه‌ریزان اجتماعی - اقتصادی، گردشگری را روش مطمئن با چشم‌انداز بسیار روشن برای توسعه روستاها، به‌ویژه محروم‌ترین آن‌ها معرفی کرده‌اند. به‌طوری‌که مشارکت جوامع محلی و تمرکززدایی از مراجع برنامه‌ریزی دیرزمانی است، به‌عنوان یکی از اصول پذیرفته‌شده در برنامه‌های توسعه پیراشهری کشورهای پیشرفته به کار گرفته می‌شود. لذا هدف پژوهش حاضر این است که عوامل کلیدی و پیشران‌های اصلی بر پذیرش گردشگری جامعه‌محور در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شیروان شناسایی و تحلیل شود. روش تحقیق این پژوهش از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی- تحلیلی است، جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی و میدانی بوده است. پرسش‌نامه جهت استخراج پیشران‌های کلیدی مؤثر بر شکل‌گیری گردشگری جامعه‌محور در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شیروان، در قالب پرسشنامه میک‌مک تهیه و در بین اعضای جامعه نمونه توزیع و تکمیل‌شده است. تعداد 25 پرسشنامه برای کارشناسان حوزه روستایی، ارگان‌های مربوطه در نظر گرفته شد. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و تحلیل ساختاری تأثیرگذاری هریک از شاخص‌های مؤثر بر شکل‌گیری گردشگری جامعه‌محور سکونتگاه‌های روستایی از نرم‌افزار Micmac استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد، با توجّه به امتیاز بالای اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم، عوامل16 گانه در 4 گروه اصلی پیشران‌های کلیدی در آینده توسعه گردشگری سکونتگاه‌های روستایی شهرستان شیروان شناسایی شدند که عوا‌ملی از قبیل فزونی درآمد فعالیت‌های وابسته به بخش گردشگری، مستقیم(+2) غیرمستقیم (961+)، رضایت کلی بازدیدکننده‌ها از جاذبه‌های گردشگری و رتبه‌بندی با توجه به هدف بازدید مستقیم(2+) غیرمستقیم(487+)، تنوع سرمایه‌گذاران در بخش گردشگری و افزایش سرمایه‌گذاری‌های غیردولتی در روستا مستقیم(1+)غیرمستقیم(513+)، اقلیم مناسب گردشگری، وجود چشم‌اندازهای زیبا، شگفت‌انگیز و منحصربه‌فرد و مراتع غنی و انواع گیاهان دارویی و خوراکی، مستقیم (1+)غیرمستقیم (297+) از مهم‌ترین عوامل به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Key Drivers Affecting the Acceptance of Community-based Tourism in Rural Settlements with a Futuristic Approach (Case Study: Shirvan County)

نویسندگان [English]

  • Ali akbar Anabestani 1
  • Seyyedeh Parvin Hosieni 2
2 Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

Therefore, the aim of the present study is to identify and analyze the key factors and main drivers on the acceptance of community-based tourism in rural settlements of Shirvan county. The research method of this research is applied and based on its nature; it is descriptive-analytical. The information has been collected by documentary and field methods. The questionnaire for extracting key drivers affecting the formation of community-based tourism in rural settlements of Shirvan county has been prepared in the form of a micro-Mac questionnaire and has been distributed and completed among community members. 11 questionnaires were considered for rural experts and relevant organs. Micmac software was used to analyze the data and structurally analyze the effectiveness of each of the indicators affecting the formation of community-based tourism in rural areas. The results showed that due to the high score of direct and indirect impact, 16 factors were identified in 4 main groups of key drivers in the future of tourism development of rural settlements of Shirvan county, which factors:)2+) Indirect (961+), overall visitor satisfaction of tourist attractions and ranking according to the purpose of direct (2+) indirect visit (487+), diversity of investors in the tourism sector and increase of non-governmental investments in the direct village (1 +) Indirect (513+), suitable tourism climate, the existence of beautiful, amazing and unique landscapes and rich pastures and a variety of medicinal and edible plants, (1 +) indirect (297+) are the most important factors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Local Community
  • Community-based Tourism
  • future study
  • Shirvan County
بیات، سوده؛ مرتضی خزائی پول (1395). ارزش‌های ادراکی گردشگران روستای کویری مصر به‌عنوان گردشگری جامعه‌محور، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال 5. شمارۀ 4. صفحات 85-61. Doi:10.18869/Acadpub.Serd.5.18.65
تقوایی، مسعود؛ حسین حسینی‌خواه (1396). برنامه‌ریزی توسعۀ صنعت گردشگری مبتنی بر روش آینده‌پژوهی و سناریونویسی (مطالعۀ موردی: شهر یاسوج)، مجلۀ برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری. سال 6. شمارۀ 2. صفحات: 30- 8. Doi:10.22080/jtpd.2018.1762
تولایی، سیمین؛ محمد سلیمانی؛ رحمان جهانی دولت‌آباد؛ اسماعیل جهانی دولت‌آباد (1396) نقش مشارکت جوامع محلی در صنعت گردشگری پایدار (مطالعة موردی: سرعین)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دورۀ 49. شمارۀ 1. صفحات: 113-95. Doi:10.22059/jhgr.2017.53814
حسام، مهدی (1396) ارزیابی رضایتمندی گردشگران از مقصدهای گردشگری روستایی (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان فومن)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. دورۀ 12. شمارۀ 4. صفحات819-803. http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_538277.html 
حسام، مهدی؛ حمیدرضا باغیانی (1397) سنجش نگرش روستاییان نسبت‌به تحقق گردشگری روستایی جامعه‌محور (موردمطالعه: دهستان گوراب پس، شهرستان فومن، استان گیلان)، فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی. دورۀ 1. شمارۀ 9. صفحات86-75. Doi:10.22059/jrur.2018.225971.1058
حسینی، سیدرضا؛ محمدمهدی مظفری (1395). آینده‌پژوهی، راهکاری برای ارتقای صنعت گردشگری در ایران، چهارمین کنفرانس بین‌المللی حسابداری و مدیریت با رویکرد علوم پژوهشی نوین.
دادورخانی، فضیله؛ منصور غنیان (1397). تبیین راهبردهای توسعۀ گردشگری پیراشهری جامعه‌محور مطالعۀ موردی منطقۀ کن- سولقان، مجلۀ گردشگری شهری. دورۀ 5. شمارۀ 3. صفحات 135-121. Doi:10.22059/jut.2019.225404.279
ده‌ده‌زاده‌سیلابی، پروین؛ نرگس احمدی‌فرد (1398). تعیین پیشران‌های کلیدی مؤثّر بر توسعۀ گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان مازندران، جغرافیا و پایداری محیط. 9(1).صفحات 89-73. Doi: 10.22126/ges.2019.1064
رضوانی، محمدرضا (1389). توسعه گردشگری روستایی (رویکرد گردشگری پایدار)، تهران. انتشارات دانشگاه تهران.
ضرغام‌بروجنی، حمید؛ شیما بذرافشان (1395). میزان موفقیت توسعۀ گردشگری جامعه‌محور روستایی از دید جامعۀ محلی (مطالعۀ موردی: روستای آسیابسر، شهرستان بهشهر)، مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. سال 5. شمارۀ4.صفحات136-119. https://doi.org/10.22067/jrrp.v5i4.53821 
علی‌اکبری، اسماعیل؛ احمد پوراحمد؛ لیلا جلال‌آبادی (1397). شناسایی پیشران‌های مؤثر بر وضعیت آیندۀ گردشگری پایدار شهر کرمان با رویکرد آینده‌پژوهی، فصلنامۀ علمی- پژوهشی گردشگری و توسعه، سال 7. شمارۀ1.صفحات178-156.  http://www.itsairanj.ir/article_63617.html 
فراهانی، حسین؛ سیده پروین حسینی (1394). تحلیل موانع بهبود و توسعۀ کارآفرینی گردشگری در نواحی روستایی و سازوکارهای تقویت آن مطالعۀ موردی: شهرستان شیروان، دهستان زوارم، (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زنجان).
مرکز آمار ایران (1395). سالنامۀ آماری استان خراسان‌شمالی استانداری ‌خراسان ‌شمالی، واحد آمار و اطلاعات.
مطیعی‌لنگرودی، سیدحسن؛ علی غلامی؛ فاطمه محمدزاده لاریجانی (1397). شناسایی و طراحی مدل عناصر آمیختۀ بازاریابی در ارتقای جایگاه گردشگری روستایی با رویکرد آینده‌پژوهی (مورد مطالعه شهرستان بابل)، فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی. دورۀ 9. شمارۀ 3. صفحات 394-379. Doi:10.22059/jrur.2018.241253.1161
مودودی، مهدی؛ خدیجه بوذرجمهری؛ حمید شایان؛ محمود ضیایی (1394). نقش گردشگری در تحولات اقتصادی و اجتماعی روستاهای هدف استان گلستان، مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای. سال 13. شمارۀ 2. صفحات28-1. https://doi.org/10.22067/geography.v13i2.17903
نجارزاده، محمد؛ ذبیح‌الله ترابی  (1396). برنامه‌ریزی توسعۀ گردشگری کشاورزی جامعه‌محور با استفاده از چارچوب مشارکتی SOART ، مورد مطالعه: روستای دیزج شاهرود، فصلنامۀ علمی- پژوهشی گردشگری و توسعه. سال 6. شمارۀ 3. صفحات 153-139. http://www.itsairanj.ir/article_55233.html 
نعیمی‌مجد، محبوبه؛ آرزو نعیمی‌مجد (1398). آینده‌پژوهی، رهیافتی نو در اقتصاد مقاومتی (مورد مطالعه: گردشگری پایدار کارشناسان صنعت گردشگری و هتلداری)، فصلنامۀ آینده‌پژوهی مدیریت. سال 30. شمارۀ116.صفحات212-202. http://jmfr.srbiau.ac.ir/article_14193.html 
نیک‌بین، مهنا (1391).گردشگری جامعه‌محور، سایت علم گردشگری، www.tourismscience.ir
یاری‌حصار، ارسطو؛ سهیلا باختر (1395). ارزیابی شاخص‌های گردشگری پایدار روستایی از منظر جامعۀ محلی و گردشگران (مطالعۀ موردی: شهرستان نیر)، فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال 6. شمارۀ 22. صفحات 134-121. http://jzpm.miau.ac.ir/article_1935.html 
Alberta. Dept. of Agriculture and Rural Development. Rural Development Division, & Irshad, H. (2010). Rural tourism-an overview. Edmonton, Canada: Government of Alberta.
Hlengwa, D. C., & Maruta, A. T. (2019). Community Based Tourism ventures apt for communities around the Save Valley Conservancy in Zimbabwe. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 8(2), 1-15. https://www.ajhtl.com/uploads/7/1/6/3/7163688/article_10_vol_8_2__2019.pdf 
Irshad. H (2010): Rural Tourism-An Overview, Government of Alberta, Agriculture and Rural Development, humaira.irshad@gov.ab.ca.
Lee, T. H., & Jan, F. H. (2019). Can community-based tourism contribute to sustainable development? Evidence from residents’ perceptions of the sustainability. Tourism Management, 70, 368-380.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517718302115. 
Jurowski, C. (2016). Tourism Development: Taylor & Francis.
Kline, C., McGehee, N., & Delconte, J. (2019). Built capital as a catalyst for community-based tourism. Journal of Travel Research, 58(6), 899-915. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0047287518787935 
Raftopoulos, M. (2020). Rural Community‐ Based Tourism and its Impact on Ecological Consciousness, Environmental Stewardship and Social Structures. Bulletin of Latin American Research, 39(2), 142-156. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/blar.12749
Ruiz-Ballesteros, E. (2011). Social-ecological resilience and community-based tourism: an approach from Agua Blanca, Ecuador. Tourism Management, 32(3), 655-666. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517710001056 
Saxena, G., & Ilbery, B. (2010). Developing integrated rural tourism: Actor practices in the English/Welsh border. Journal of Rural Studies, 26(3), 260-271. https://www.researchgate.net/publication/223251535
Sharpley, R., & Telfer, D. J. (2014). Tourism and development: concepts and issues (Vol. 63): Channel View Publications.
Raslanas, S., Stasiukynas, A., & Jurgelaitytė, E. (2013). Sustainability assessment studies of recreational buildings. Procedia Engineering, 57, 929-937. https://pdf.sciencedirectassets.com/278653/1-s2.0-S1877705813X00086/
Strydom, A. J., Mangope, D., & Henama, U. S. (2019). Making community-based tourism sustainable: evidence from the Free State Province, South Africa. GeoJournal of Tourism and Geosites, 24(1),7-18. https://www.researchgate.net/publication/329450591
Zielinski, S., Jeong, Y., Kim, S. I., & B Milanés, C. (2020). Why community-based tourism and rural tourism in developing and developed nations are treated differently? A review. Sustainability, 12(15), 5938(1-20); doi:10.3390/su12155938.
Han, H., Eom, T., Al-Ansi, A., Bobby Ryu, H & Kim, W (2019). Community-Based Tourism as a Sustainable Direction in Destination Development: An Empirical Examination of Visitor Behaviors. Sustainability, 11(12), 2864 (1-14); doi:10.3390/su11102864.