ارزیابی نقش شهرها در توسعۀ پایدار روستاهای پیراشهری با رویکرد سناریونویسی مطالعۀ موردی: شهر خرم‌آباد و روستاهای پیرامون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه یزد. یزد، ایران

4 دکتری جغرافیا و آمایش کیفیت محیطی مناطق روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

امروزه نقش شهرها در توسعۀ روستاهای پیرامون خود پررنگ‌تر از گذشته شده است و شهرها، اثرگذاری مستقیمی در توسعۀ پایدار روستاهای پیرامونی خود در زمینه‌‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ایفا می‌‌کنند؛ بنابراین با توجه به این موضوع، پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل ساختار و رویکرد سناریو مبنا به‌دنبال تحلیل و ارزیابی نقش شهر خرم‌آباد به‌عنوان هستۀ اقتصادی و جمعیتی ناحیه‌‌ای در توسعۀ پایدار روستاهای پیرامون خود است. برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات موردنیاز از روش‌‌های کتابخانه‌‌ای و دلفی (نظرخواهی از کارشناسان) جمع‌آوری ‌شده است. نمونۀ آماری 30 نفر از کارشناسان و پژوهشگران حوزۀ مربوط انتخاب شده است (15 کارشناس در حوزۀ مسائل شهر و 15 کارشناس در حوزۀ مسائل روستا). برای تحلیل داده از روش تحلیل اثرات متقابل متغیّرها نرم‌افزار MICMAC و برای تدوین سناریوها از نرم‌افزار Morphol استفاده ‌شده است. سپس از بین پنج هزار سناریوی دارای اعتبار، 10 سناریو با اینرسی بالا انتخاب شد. در بین ده سناریو؛ دو سناریو با بالاترین درصد احتمال وقوع و تکرار بالا 90 درصد مورد تحلیل قرار گرفت. درنهایت نتایج تحقیق نشان داد که شهر خرم‌آباد در وضعیت کنونی و آینده (براساس سناریوها) تأثیر چندانی در توسعۀ پایدار روستاهای پیرامون خود نمی‌‌تواند داشته باشد. به‌‌طوری‌‌که تعداد سناریوهای بحرانی با 8 تکرار با سناریوهای مطلوب (8 تکرار) برابری می‌‌کند و «ضعف در زمینۀ امور خدمات بهداشتی و درمان»، «نبود برنامه‌ریزی مناسب برای استفاده از ظرفیت گردشگری»، «کمبود بودجه و اعتبارات»، «ضعف زیرساختی راه‌های ارتباطی و آسفالت جاده‌‌ها» و «عملی‌نشدن برنامه‌‌های طرح‌‌ هادی روستاها به‌دلیل کمبود اعتبارات»، در عدم‌توسعۀ پایدار این روستاها کاملاً در سناریوها مشهود است و البته مشخص است که چنانچه شهر خرم‌آباد به‌عنوان مرکزیت اقتصادی و جمعیتی ناحیه در زمینۀ شاخص‌های توسعۀ پایدار رشد مثبت داشته باشد، به‌عنوان موتور محرک بر توسعۀ پایدار این روستاها اثرگذار خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing and evaluating the role of cities in the sustainable development of Piranshahr villages with a scenario writing approach

نویسندگان [English]

  • Hamed Abbasi 1
  • Kian Shakarami 2
  • Masoud Chharrahi 3
  • Aahmad Roumiani 4
چکیده [English]

Therefore, according to this issue, the present study seeks to analyze and evaluate the role of Khorramabad as a regional economic and demographic core in the sustainable development of the surrounding villages using structural analysis and scenario-based approach. The sample was selected from 30 experts and researchers in the field (15 experts in the field of urban issues and 15 experts in the field of rural issues). MICMAC software was used to analyze the data, and Morphol software was used to formulate the scenarios. Out of five thousand scenarios with validity, ten scenarios with high inertia were selected. Among these ten scenarios, two scenarios with the highest probability of occurrence and a high frequency of 90% were analyzed. Finally, the results showed that the city of Khorramabad could not have a significant impact on the sustainable development of the surrounding villages in the current and future situation (based on scenarios). The number of critical scenarios with frequency 8 equals the optimal scenario with frequency 8. Weakness in health care, lack of proper planning for tourism capacity utilization, lack of funds and validities, infrastructureto implement rural development plan programs due to lack of funding are evident in the lack of sustainable development of these villages in the scenarios. It is clear, however, that if the city of Khoramabad has a positive growth as an economic and demographic center of the region in terms of sustainable development indicators, it will have an impact on the sustainable development of these villages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sustainable development
  • Environs Villages
  • scenario writing
  • Khorramabad City
اکبری، همایون؛ حمید شایان؛ مریم قاسمی (1397). مقایسۀ تطبیقی روابط عملکردی روستائیان با شهرهای هرسین و کرمانشاه. مطالعۀ موردی: بخش مرکزی شهرستان هرسین. مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا. فصلنامۀ علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان سال هشتم. شمارۀ مسلسل‌سی‌ام.زمستان1397. http://gps.gu.ac.ir/article_85843.html
رهنما، محمدتقی؛ حسین آقاجانی (1391). تحلیل نابرابری‌های فضایی در استان خراسان رضوی، فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا. سال شانزدهم. شماره 73. https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=175235
رهنما، محمدرحیم؛ کیان شاکرمی؛ حامد عباسی (1397). شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای استان البرز با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا، مجلۀ آمایش سرزمین. دورۀ 10. شمارۀ اول. بهار و تابستان 1397. صفحات166-13.  https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=356096
رهنما، محمدرحیم؛ کیان شاکرمی؛ حامد عباسی (1397). شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای استان البرز با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا. مجله علمی، 10(1)صفحات166-139. http://ensani.ir/fa/article/author/106491
زمانی پور، مسعود؛ نادر زالی (1394). تحلیل دستگاهی متغیّرهای راهبردی توسعه منطقه‌ای در برنامه‌ریزی سناریو مبنا (مورد مطالعه: استان مازندران)، آمایش سرزمین دورة هفتم. شمارة اول. بهار و تابستان 1394. صفحات 28-1. https://www.magiran.com/paper/1452766
سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ احمد رومیانی؛ خیرالنساء منصوری (1396). تحلیل فضایی پیوندهای روستا- شهری براساس عملکرد حوزۀ نفوذ خدماتی مراکز شهری، مطالعۀ موردی: شهرستان کوهدشت، فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال 7. پیاپی25.صفحات142-129. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=279207
صحنه، بهمن؛ حسین سادین؛ عبدالحمید نشاط؛ حمیدرضا تلخابی (1396). اثرات روابط شهر و روستا بر تحولات اقتصادی و اجتماعی روستاهای شهرستان آزادشهر، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. 6 (3) صفحات 138-121. https://serd.khu.ac.ir/article-1-2901-fa.html
علیزاده، کتایون؛ حمید جعفری؛ فرنوش حریری‌مقدم (1396). بررسی رابطه مکانی- فضایی مادر شهر مشهد و دهستان فریمان، مجلۀ علوم جغرافیایی. شمارۀ 27. پاییز و زمستان1396. http://geographic.sinaweb.net/article_538351.html
کلانتری، خلیل (1380). برنامه‌ریزی و توسعۀ منطقه‌‌ای (تئوری‌ها و تکنیک‌ها). انتشارات خوشبین. https://www.adinehbook.com/gp/product/9647194137
محمدی‌یگانه، بهروز؛ اکبر حسین‌زاده اکبر (1392). نقش عملکردی روستا- شهرها در توسعۀ روستاهای پیرامونی مورد مطالعه: شهر زرین‌رود، شهرستان خدابنده. فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال سوم. شمارۀ 11. پاییز 1392. http://jzpm.miau.ac.ir/article_190.html
ناظمی‌شادباش،نقی؛حسین اصغری؛ علیرضا پورشیخیان (1399). نقش روابط متقابل شهر و روستا در توسعۀ سکونتگاه‌های پیرامون کلان‌شهر رشت، مورد ناحیۀ پیراشهر خمام، مجلۀ توسعۀ فضاهای پیراشهری. سال دوم. شمارۀ دوم.پیاپی4.صفحات156-143. http://www.jpusd.ir/article_125298.html
نیک‌سرشت، مهدی؛ فضیله دادورخانی؛ شاه‌بختی رستمی (1391). تحلیل و ارزیابی کارکرد شهرهای کوچک در توسعۀ روستاهای پیرامونی (نمونۀ موردی: شهر سرابله شهرستان شیروان چرداول، فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال‌دوم.شمارۀ7.مرودشت. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=194102
Akkoyunlu, s (2015). The potentlal of rural–urban linkages for, Sustainable development and trade International Journal of Sustainable Development & World Policy, 4(2):20-40. file:///C:/Users/Roumiani/Downloads/Documents/IJSDWP-2015-4(2)-20-40.pdf
Bamzar, S. A. S., & Khademi, H (2014). The role of urban villages in the development of surrounding villages. International Journal of Advanced Biological and Biomedical Research, (4), 1414-1418. http://www.ijabbr.com/article_13502.html
Brohman, J (1996). New directions in tourism for Third World development. Annals of Tourism Research 23 (1), 48-70. https://doi.org/10.1016/0160-7383(95)00043-7
Cao, X., & Wang, D (2018). The role of online communities in reducing urban–rural health disparities in China. Journal of the Association for Information Science and Technology, 69(7), 890-899. https://doi.org/10.1002/asi.24013
Fatimah, T. (2018). Community-based spatial arrangement for sustainable village environmental improvement–case study of Candirejo Village, Borobudur, Indonesia. Energy Procedia, 153, 389-395. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2018.10.074
Ghiurcă1, Ana-Andreea, Lămăşanu, Andrea, Mihai, Florin-Constantin (2012). Rural-Urban Relations in the context of Sustainable Development. Case Study: Cuejdiu Valley Basin, Neamt County, Lucrări Ştiinţifice- Vol. 55 (2): 327-331. https://www.researchgate.net/publication/261297192_Rural-urban_relations_in_the_ context_of_sustainable_development_Case_Study_Cuejdiu_Valley_Basin_Neamt_County
Harrison, D (1988) The Sociology of Modernisation and Development. London: Routledge.
Hiller, H. H (2000). Mega‐events, urban boosterism and growth strategies: an analysis of the objectives and legitimations of the Cape Town 2004 Olympic Bid. International journal of urban and regional research,24(2),449-458. https://doi.org/10.1111/1468-2427.00256
Holden, A. (2000) Environment and Tourism. London: Routledge, https://www.routledge.com/Environment-and-Tourism/Holden/p/book/9781138785762
Johansson, M., & Kupiszewski, M. (2009). Rural demography. EDORA project Working Paper 1,(Annex 1).http://www. nordregio. se/ EDORA.
Kihonge, E. (2014). “The role of small and medium enterprises) SMEs) in rural-urban inkages and economic development: the case of Mt. Kenya Region in Central Kenya”, in F. Bart (ed.), Rural and urban dynamics in the East-African mountains (to be published).https://books.openedition.org/africae/1338?lang=en
Kim, J. H & Kang, K. H. (2020). The interaction effect of tourism and foreign direct investment on urban–rural income disparity in China: a comparison between autonomous regions and other provinces. Current Issues in Tourism, 23(1), 68-81. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13683500.2019.1637826
Kūle, L (2014). Urban–rural interactions in Latvian changing policy and practice context. European Planning Studies, 22(4), 758-774. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09654313.2013.772785
Li, Y. (2012). Urban–rural interaction patterns and dynamic land use: implications for urban–rural integration in China. Regional Environmental Change, 12(4), 803-812. DOI: 10.1007/s10113-012-0295-4
Liu, R., & Wong, T. C. (2018). Urban village redevelopment in Beijing: The state-dominated formalization of informal housing. Cities, 72, 160-172. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.08.008
Long, H, Zou, J & Liu, Y. (2009). Differentiation of rural development driven by industrialization and urbanization in eastern coastal China. Habitat international, 33(4), 454-462. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2009.03.003
Ma, C., Jiang, Y., & Qi, K. (2021). Investigating the urbanerural integrated town development strategy on the basis of the study of rural forms in Nantong, China. https://doi.org/10.1016/j.foar.2020.06.001
Ma, C., Jiang, Y., & Qi, K (2021). Investigating the urban–rural integrated town development strategy on the basis of the study of rural forms in Nantong, China. Frontiers of Architectural Research, 10(1), 190-201. https://doi.org/10.1016/j.foar.2020.06.001
Piacentini, M., & Trapasso, R (2010). November). Urban-Rural linkages: issues, measurement and policies in OECD countries. In joint meeting of the working party on territorial development in urban areas and the working party on territorial development in rural areas of the OECD’s Territorial Development Policy Committee,Paris(Vol.30). https://www.oecd.org/regional/
Simelane, Thokozani (2012). To What Extent Are Cities Influenced by Rural Urban Relationships in Africa, Natural Resources, 2012, 3, 240-247.Su, Chi-Wei, Liu, Tie-Ying, Chang, Hsu-Ling, Jiang, Xu-Zhao (2015), Is urbanization narrowing the urban-rural income gap? A crossregional study of China; Habitat International 48: 79-86. DOI:10.4236/nr.2012.34031
Tacoli, C. (1998). “Rural-urban interactions: A guide to the literature “, Environment and Urbanization, Vol. 10 N°1 (April), PP.147-166. https://doi.org/10.1177/095624789801000105
Telfer, D. AND Sharpley, R., (2008), Tourism and Development in the Developing World, Routledge, https://www.routledge.com/Tourism-and-Development-in-the-Developing-World/Telfer-Sharpley/p/book/9781138921740
Telfer, D. J., & Sharpley, R. (2015). Tourism and development in the developing world. Routledge. https://www.routledge.com/Tourism-and-Development-in-the-Developing-World/Telfer-Sharpley/p/book/ 9781138921740
Telfer, D.J. and Hashimoto, A. (2000) Niagara icewine tourism: Japanese souvenir purchases at Inniskillin Winery. Tourism and Hospitality Research: The Surrey Quarterly Review 2 (4),343-56. https://journals.sagepub.com/doi/abs/ 10.1177/146735840000200405
UN-Habitat. (2004). Regional Conference on Urban-Rural Linkages. 1-4 October. Un Office in Nairobi, Kenya.  http://www.unchs.org.
Van Leeuwen, E. S (2010). Urban-Rural Interactions: Towns as Focus Points in Rural Development, Springer- Verlag Berlin Heidelberg 2010, Germany. https://ibook.pub/urban-rural-interactions-towns-as-focus-points-in-rural-development.html
Verheij, R. A., Van de Mheen, H. D., de Bakker, D. H., Groenewegen, P. P., & Mackenbach,J.P(1998). Urban-rural variations in health in The Netherlands: does selective migration play a part?. Journal of Epidemiology & Community Health, 52(8), 487-493. http://dx.doi.org/10.1136/jech.52.8.487
Winston, N(2010). Regeneration for sustainable communities? Barriers to implementing sustainable housing in urban areas. Sustainable Development, 18(6), 319-330. https://doi.org/10.1002/sd.399
Wu, Y., Sun, X., Sun, L., & Choguill, C. L. (2020). Optimizing the governance model of urban villages based on integration of inclusiveness and urban service boundary (USB):A Chinese case study. Cities, 96,102427.https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.102427
Zhang, L., Zhang, X., Li, Y., & Liu, J (2012). Discussion about interrelated planning and constructions of social water engineering in system of town and village. Energy Procedia, 16, 489-493. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2012.01.079
Jat, M. K., Garg, P. K., & Khare, D. (2008). Monitoring and modelling of urban sprawl using remote sensing and GIS techniques. International journal of Applied earth Observation and Geoinformation, 10(1), 26-43. https://doi.org/10.1016/j.jag.2007.04.002
Hedberg, C., & Do Carmo, R. M. (2012). Translocal ruralism: Mobility and connectivity in European rural spaces. In Translocal ruralism (PP.1-9). Springer, Dordrecht. DOI: 10.1007/978-94-007-2315-3_1
Swyngedouw, E (2004). Globalisation or ‘glocalisation’? Networks, territories and rescaling. Cambridge review of international affairs, 17(1), 25-48.  https://doi.org/10.1080/0955757042000203632