پدیدارشناسی فضای کارآفرینی و کسب‌وکار روستایی در مناطق منتخب ایران (با تأکید بر چالش‌‌های زیسته)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

کارآفرینی در بسیاری از کشورها به عنوان ابزاری کلیدی جهت رشد و توسعه محسوب می‌شود. کارآفرینی روستایی می‌تواند نقش مهمی در کاهش نابرابری‌های فضایی بین مرکز و پیرامون ایفا کند. با توجه به اهمیت کارآفرینی روستایی در فرآیند توسعه، تاکنون در ایران تلاش‌های زیادی برای رشد و گسترش کارآفرینی در روستاها به انجام رسیده است. علی‌رغم کوشش‌های صورت گرفته، یک نکته اساسی این است که کارآفرینی روستایی در ایران با چالش‌های عمیق و برنامه‌ریزی نشده‌ای مواجه است. در راستای کمک به هموار نمودن اقدامات آینده در زمینه توسعه کارآفرینی، هدف تحقیق حاضر این است که به تحلیل پدیدارشناسانه موانع و چالش‌های زیسته کارآفرینان پس از راه‌اندازی کسب وکار خود در روستاهای ایران پرداخته شود. این تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و توسعه‌ای است. همچنین به لحاظ ماهیت داده ها از نوع تحقیقات کیفی به شمار می رود. رویکرد منتخب در گردآوری و تحلیل داده ها پدیدارشناسی بوده است. جامعه این پژوهش مشتمل بر کارآفرینان روستایی ملاقات شده در استان‌های خراسان جنوبی، گیلان و مرکزی در بازه زمانی سال‌های 97 تا 99 بوده است. پیاده‌سازی داده‌ها و تهیه نقشه ساختار مضامین با کمک نرم افزار مکس کیودا نسخه 11 و برای تحلیل مصاحبه‌ها از روش کلایزی استفاده شده است. بر اساس نتایج، در فضای پساکارآفرینی چالش‌های روستائیان متأثر از سه عامل و زمینه کلی شامل «شرایط کلان حاکم بر فضای کشور»، «واقعیت‌های مکانی» و «زمینه‌یابی شکست فرد در عرصه رقابت» است. چالش‌های پساکارآفرینی روستایی، تهدید جدی علیه پایداری کسب وکارهای کارآفرینانه و اشتغال‌زای روستایی به شمار می‌رود که بخشی از آن تحت کنترل و مدیریت کنش‌گر (کارآفرین) و بخشی نیز تحت اراده سیاسی و تصمیم‌گیری تسهیل‌گران (دولت و حکمرانان محلی) است. حل مشکلات پساکارآفرینی منوط به اقدام هم‌آهنگ و توأمان کنش‌گران و تسهیل‌گران است تا در چارچوب یک برنامه-ریزی پایین به بالا و مشارکتی، انجام پذیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Phenomenology of Entrepreneurship and Business Spaces of Rural in Selected Regions of Iran (With emphasis on lived challenges)

نویسنده [English]

  • mohammad hajipour
چکیده [English]

Given the importance of rural entrepreneurship in the development process, so far in Iran, many efforts have been made to grow and expand entrepreneurship in rural areas. Despite many efforts, rural entrepreneurship in Iran faces deep and unplanned challenges. To help develop entrepreneurship in the future, purpose of this study is to phenomenologically analyze the challenges faced by entrepreneurs after establishing their business in villages of Iran. This research is applied and developmental. It is also a qualitative research in terms of the nature of the data. The chosen approach in data collection and analysis has been phenomenological. The population of this study included rural entrepreneurs met in the provinces of South Khorasan, Gilan and Markazi in the period of 2018 to 2020 years. Colaizzi method and MAXQDA.11 software were used to analyze the interviews. According to the results, in the post-entrepreneurial environment, the challenges of the villagers are affected by three factors and general contexts, including "macro conditions governing the country's space", "spatial realities" and "finding the ground for individual failure in the field of competition". The challenges of rural post-entrepreneurship are a serious threat to the sustainability of rural entrepreneurial businesses and job creation, partly under the control and management of the actor (entrepreneur) and partly under the political will and decision-making of facilitators (government and local governor). Solving post-entrepreneurship problems depends on the coordinated action of both actors and facilitators to be done within the framework of a bottom-up and participatory planning.

کلیدواژه‌ها [English]

  • political economy
  • rural development
  • Entrepreneurial life
  • Business Space
  • Phenomenology
اتکینسون، رابرت؛  مایکل لیند (1399). بزرگ زیباست: اسطوره‌زدایی از کسب‌وکارهای کوچک، ترجمۀ حمید پاداش، علی نیکو نسبتی و بهمن خداپناه. تهران. نشر نهادگرا. https://www.nahadgara.ir/product
احمدی، سنور؛ حسین کوهستانی؛ حسین یادآور؛ حسین شعبانعلی‌‌فمی (1398). فراتحلیل عوامل مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی زنان روستایی، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. پیاپی 27. صفحات 38-21. https://serd.khu.ac.ir/article-1-3263-fa.pdf
اشراقی‌سامانی، رؤیا؛ طیبه کریمی؛ مرجان واحدی؛ طیبه صیده (1395). چالش‌های کارآفرینی روستایی در استان ایلام، راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، شمارۀ 3. صفحات. 63-57. http://jea.sanru.ac.ir/article-1-129-fa.html
اشرف، احمد (1375). نظام صنفی، جامعۀ مدنی و دموکراسی در ایران، نشریۀ گفت‌وگو. شمارۀ 17. صفحات 47-17. http://ensani.ir/file/download/article/20101103143959-108.pdf
افتخاری، عبدالرضا رکن‌الدین؛حمدالله سجاسی قیداری (1392). توسعۀ روستایی با تأکید بر کارآفرینی، تهران. انتشارات سمت. 
https://samta.samt.ac.ir/content/13898
پناهی، لیلا؛ حمداله پیشرو؛ محمدصادق شاهقلی (1395). بررسی موانع کارآفرینی در مناطق روستایی شهرستان مرودشت درجهت کاهش بیکاری، فصلنامۀ جغرافیایی سرزمین. دورۀ 13. شمارۀ 50. صفحات. 120-107. https://sarzamin.srbiau.ac.ir/article_9969_d8cfeec4a5eeccc92a3ded1d05168d94.pdf
تهرانی، رضا؛ سارا نجف‌زاده خویی (1396). مروری بر تورم، نااطمینانی تورم و پیامدهای اقتصادی آن‌ها، دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت‌و حسابداری، تهران. https://civilica.com/doc/643399/
جمینی، داود؛ احمد تقدیسی؛ خالد علیپور؛ شلیر فیضی (1394). تحلیل عاملی متغیرهای پیش‌برنده و بازدارندۀ توسعۀ کارآفرینی در میان زنان روستایی شهرستان روانسر، مطالعات اجتماعی- روان‌شناختی زنان. سال 70. شمارۀ 7. صفحات: 88-63. https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1914_c996f59b01fad9ad32911d01740c8fbf.pdf
جمینی، داود؛ علیرضا جمشیدی؛ حسین کماسی؛ عطا هوشنگی (1395). تحلیل موانع توسعۀ کارآفرینی زنان در نواحی روستایی مود: روستاهای شهرستان چرداول، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال 5. شمارۀ 4. صفحات 63-45. http://ensani.ir/fa/article/download/368363
حسین‌‌پور، داود؛ محمد عبداللهی (1394). تأثیر سرمایۀ انسانی بر بروز رفتار کارآفرینانه،فصلنامۀ علمی- پژوهشی مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، شمارۀ 78. صفحات 126-109. https://jmsd.atu.ac.ir/article_1811.html
خانزادی، آزاد؛ سمیرا حیدری؛ علی وفامند؛ محمدحسین درخشان (1397). بررسی و تحلیل اثر تورم بر رابطه بین توسعۀ مالی و اشتغال در اقتصاد ایران: کاربرد الگوی لجستیک STR (LSTR)، فصلنامۀ پژوهش‌‌های‌اقتصادی رشد‌و توسعۀ پایدار. سال هجدهم. شمارۀ 2. صفحات 20-1. http://ecor.modares.ac.ir/article-18-13590-fa.html
رحمانی‌‌فضلی، عبدالرضا؛ فرهاد عزیزپور؛ مریم شامانیان (1398). تحلیل ظرفیت‌‌های توسعۀ کارآفرینی در ناحیۀ روستایی دامغان، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. شمارۀ 2. پیاپی 28. صفحات 156-133. http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۳۲۱-fa.html
رضوانی، محمدرضا؛ فاطمه عزیزی (1392). چالش‌های بیمۀ اجتماعی روستائیان و عشایر در کشور، فصلنامۀ علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی. سال سیزدهم.شمارۀ 48. صفحات 310-271.http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1241-fa.html
رضوانی، محمدرضا؛ محمد نجارزاده (1387). بررسی و تحلیل زمینه‌های کارآفرینی روستائیان در فرایند توسعۀ نواحی روستایی، مطالعۀ موردی: دهستان براآن جنوبی (شهرستان اصفهان)، مجلۀ توسعۀ کارآفرینی. دورۀ اول. شمارۀ 2. صفحات 182-161. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=90735
رهنمایی، محمدتقی (1373). دولت و شهرنشینی، نقدی بر نظریۀ عناصر شهری قدیمی و سرمایه‌داری بهره‌بری هانس بوبک، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. دورۀ نهم. شمارۀ پیاپی 32. صفحات 26- 17. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=144709
زاهدمازندرانی، محمدجواد (1372). آزادسازی اقتصادی: آزادی یا ضرورت (پیش‌گزارشی دربارۀ سمینار آزادسازی و توسعۀ کشاورزی)، مجلۀ اقتصاد کشاورزی و توسعه. شمارۀ ویژۀ 23. http://ensani.ir/fa/article/download/22383
سیادت، محمود (1399). رتبۀ نامطلوب ایران در شاخص‌های محیط کسب‌وکار ناشی از نگاه انحصارطلبانۀ بخش دولتی است، مشاهدۀ خبر در: https://www.mccima.com/?id=60931
شریفی‌‌فر، فریده؛ فریبا محمدیان؛ فروزان شریفی‌‌فر (1394). فراتحلیل عوامل مؤثر بر کارآفرینی در سازمان‌های ورزشی ایران، فصلنامۀ علوم رفتاری. سال هفتم. شمارۀ 26. صفحات 63-49. http://sbq.abhariau.ac.ir/files/cd_papers/r_263_170509002939.pdf
عارف، هادی؛ حسن بودلایی؛ وحید بیگی (1394). پدیدارشناسی تجربۀ اخراج‌شدن از کار، فصلنامۀ مدیریت دولتی. دورۀ هفتم. شمارۀ 3. صفحات 594-573. https://jipa.ut.ac.ir/article_56993.html
علیدوست، سمیه؛ فرهاد لشگرآرا؛ فرج‌‌اله حسینی (1392). اولویت‌‌بندی موانع توسعۀ کارآفرینی زنان روستایی شهرستان گرمسار، کنفرانس ملی کارآفرینی و مدیریت کسب‌وکارهای دانش‌بنیان، صفحات 45-31. https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=200741
علیرضانژاد، سهیلا؛ فروغ‌السادات بنی‌‌هاشم (1391). جنسیت و توسعه: نگاهی به تحولات جمعیت‌‌شناختی مناطق روستایی کشور، مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران. سال چهارم. شمارۀ دوم. صفحات 93-81. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=185928
قادرمرزی، حامد؛ علیرضا جمشیدی؛ داود جمینی؛ حمید نظری‌سرمازه (1394). شناسایی موانع توسعۀ کارآفرینیِ زنان روستایی (مطالعۀ موردی: دهستان شلیل شهرستان اردل)، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، سال پنجم. شمارۀ 17. صفحات 118-103. http://jzpm.miau.ac.ir/article_723.html
کرم‌‌پور، مصطفی؛ سامان یوسفوند (1391). بررسی نظریۀ خرده‌فرهنگ دهقانی راجرز- روستاهای منطقۀ کهمان شهرستان سلسله، فصلنامۀ توسعۀ محلی. دورۀ چهارم. شمارۀ 2. صفحات 162-139. https://jrd.ut.ac.ir/article_30290.html
لطفی، حیدر (1397). نوسازی فرهنگی روستا و شکست سیاست‌‌های کارآفرینی روستایی در ایران، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. پیاپی 25. صفحات 122-101. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=527441
محمدی‌خمیاره، محسن؛ امین عرفان‌نیا (1398). شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌‌ها و فرصت‌‌های کارآفرینی روستایی: مطالعۀ موردی دهستان‌های باقران، القورات و شاخن شهرستان بیرجند، فصلنامۀ روستا و توسعه. شمارۀ 88. صفحات 122-91. http://ensani.ir/fa/article/420218
مرکز آمار ایران. (1395)، بررسی شاخص‌‌های عمدۀ بازار کار در سال‌‌های 1384 تا 1395، مشاهده‌شده در آدرس اینترنتی:https://www.amar.org.ir/Portals/0/News/1396/shbkar.pdf
مسیبی، مهرداد؛ حسین بارانی؛ عادل سپهری؛ سید محمود عقیلی (1399). وضعیت راهبردی انجمن‌‌های صنفی مرتعداری ایران: بررسی نقاط قوّت ضعف فرصت و تهدید، نشریۀ علمی مرتع. سال چهاردهم. شمارۀ 2. صفحات 233-221. https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=525796
میرزایی، وحید؛ فریبرز رحیم‌نیا؛ سعید مرتضوی؛ علی شیرازی (1397). بدبینی سازمانی پرستاران: مطالعۀ پدیدارشناسی، مجلۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت. سال هفتم. شمارۀ 1. صفحات 102- 88. https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1061892.html
نجفی‌کانی، علی‌اکبر؛ مهدی حسام؛ حدیثه آشور (1394). سنجش وضعیت توسعۀ کارآفرینی در مناطق روستایی (مورد مطالعه: دهستان استرآباد جنوبی در استان گرگان)، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال چهارم. شمارۀ 11. صفحات 56-37. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2237-fa.html
الوانی، سیدمهدی؛ حسن بودلایی (1389). پدیدارشناسی در مطالعات کارآفرینی، فصلنامۀ علوم مدیریت ایران. سال پنجم. شمارۀ 19. صفحات 61-33. http://journal.iams.ir/article_81.html
یاسوری، مجید؛ محمدباسط قریشی؛ ژیلا وطنخواه (1394). تحلیل موانع و راهکارهای توسعۀ‏ کارآفرینی زنان روستایی دهستان گوراب ‏پس فومن، فصلنامۀ پژوهش‌‌های روستایی. دورۀ ششم. شمارۀ 2. صفحات 342-323. https://jrur.ut.ac.ir/article_54910.html
یعقوبی‌فرانی، احمد (1391). بررسی و تحلیل موانع و محدودیت‌های توسعة کارآفرینی زنان روستایی در ایران، مجلۀ کار و جامعه. شمارۀ 142. صفحات50- 38. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/889064
Alison J, M (1998). Entrepreneurship: An International Perspective, Oxford, Jordan Haill, Linacre House. https://books.google.com/books?id=gS1ZAAAAYAAJ&q
Allen, J. C.; Korsching, P.F.  & R. Vogt (2003). Examination of Community Action Field Theory Model for Locality Based Entrepreneurship. Paper Presented at the Annual Rural Sociological Society Meeting, Montreal, Canada. https://www.routledge.com/Tourism-Planning-and-Community-Development/Phillips-Roberts/p/book/9780415754903
Andrew Seedhouse, Rebecca Johnson, Robert Newbery (2016). Potholes and pitfalls: The impact of rural transport on female entrepreneurs in Nigeria, Journal of Transport Geography, Vol 54, PP.140-147. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2016.04.013
Askun, B, Yıldırım, Nihan (2011). "Insights on Entrepreneurship Education in Public Universities In Turkey: Creating Entrepreneurs Or Not?", Procedia Social and Behavioral Sciences, PP. 663-679.https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.09.050
Duru, M (2011). Entrepreneurship opportunities and challenges in Nigeria. Business and Management review, 1(1), 41-48. https://journaldatabase.info/articles/entrepreneurship_opportunities.html
Folmer, H., Dutta, S. and Oud, H (2010). Determinants of Rural Industrial Entrepreneurship of Farmers in West Bengal: A Structural Equations Approach, International Regional Science Review, 33 (4), PP: 367-396. https://doi.org/10.1177/0160017610384400
Idris, Kamil, (2003): «Intellectual Property- a Power Tool for Econimic Growth», WIPO. https://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=3167&amp%3Bplang=EN
Kalantaridis, C. and Bika, Z (2006). Local embeddedness and rural entrepreneurship: case-study evidence from Cumbria, England, Environment and Planning A: Economy and Space, Vol. 38, Issue 8,  PP.1561-1579. https://doi.org/10.1068/a3834
Keeble, D. and Vaessen, P (1994). Growth-oriented SMEs in unfavourable regional environments, Regional Studies, Vol. 29 No. 6, PP.489-505. https://doi.org/10.1080/00343409512331349133
Leunbach, D (2021). Entrepreneurship as a family resemblance concept: A Wittgensteinian approach to the problem of defining entrepreneurship, Scandinavian Journal of Management, No37,1-11. https://doi.org/10.1016/j.scaman.2021.101141
Mayer, H., & Meili, R (2016). New Highlander Entrepreneurs in the Swiss Alps. Mountain Research and Development, 36(3), 267-275. https://doi.org/10.1659/MRD-JOURNAL-D-16-00040.1
McElwee, G. and Annibal, I (2010). Business support for farmers: an evaluation of the farm cornwall project, Journal of Small Business  and Enterprise Development, Vol.17 No.3,  PP.475-491.https://doi.org/10.1108/14626001011068743
Miao, S. Chi, J. Liao, J and Qian, L (2021). How does religious belief promote farmer entrepreneurship in rural China? Economic Modelling, Vol. 97, PP. 95-104. https://ideas.repec.org/a/eee/ecmode/v97y2021icp95-104.html
Mugobo, V. V., & Ukpere, W. I (2012). Rural entrepreneurship in the Western Cape: Challenges and opportunities, African Journal of Business Management, 6(3), 827-836. https://doi.org/10.5897/AJBM11.895
Pallares-Barbera, M., Tulla, A.F. and Vera, A (2004). Spatial loyalty and territorial embeddedness in the multi-sector clustering of the Berguedà region in Catalonia (Spain), Geoforum, Vol.35 No. 5, PP. 635-649. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2004.03.004
Patel, B., & Chavda,  (2013). Rural entrepreneurship in India: Challenge and problems. International Journal of Advance Research in Computer Science and Management Studies, 1(2), 28-37. https://www.academia.edu/4459283/Rural_Entrepreneurship_in_India_Challenge_and_Problems
Henderson, J (2002). Are high-growth entrepreneurs building the rural economy? Federal Reserve Bank of Kansas City, Kansas City, Mo, Center for the study of Rural America. https://www.kansascityfed.org/documents/45/mse-Are%20High-Growth%20Entrepreneurs%20Building%20the%20Rural%20Economy%3F.pdf
Sauer, R. J (1986). Agriculture and the rural community: opportunities and challenges for rural development, Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://books.google.com/books?id=GrmVaX1Ox7EC&pg
Saxena, S (2012). Problems Faced by Rural Entrepreneurs and Remedies to Solve It; IOSR Journal of Business and Management (IOSRJBM); Volume 3, Issue 1 (July-Aug. 2012),PP 23-29. https://doi.org/10.9790/487X-0312329
Shane, S, Venkataraman, S (2000). "The promise of entrepreneurship as a field of research", Academy of Management Review, Vol. 25, No.1, PP. 217-226.
https://www.jstor.org/stable/259271
Soleymani, A., Yaghoubi Farani, A., Karimi, S., Azadi, H., Nadiri, H. and Scheffran, J (2021). Identifying sustainable rural entrepreneurship indicators in the Iranian context, Journal of Cleaner Production, Vol. 290, PP.125-186. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.125186
World Population Prospects  (2015). Key Findings and Advance Tables, Department of Economic and Social Affairs Population Division World Population Prospects, the 2015 Revision, United Nations NewYork, P.8. https://population.un.org/wpp/publications/files/key_findings_wpp_2015.pdf
Wortman, M. S (1990). Rural entrepreneurship research: an integration into the entrepreneurship field, Agribusiness, Vol. 6 No. 4,  PP.329-345. https://ideas.repec.org/a/wly/agribz/v6y1990i4p329-344.html