نظریة کیاس در ژئومورفولوژی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

سه دهة اخیر را باید دهه‌های تجدید نظر در مبانی معرفت شناسی علمی تلقی کرد.انتشار نظریة عمومی سیستم‌ها در سال 1972 یعنی یکسال بعد از مرگ لودیگ فون برتالنفی, طرح منطق فازی توسط لطفی‌زاده[1] و تبیین نظریة Chaos درسال 1986 توسط هریسون و بیسواس, پایه‌های خدشه‌ناپذیر بودن تفکر علمی را فروریخت .
بدون تردید غایت‌گرایی و عدم الزام علّیّت در نظریه سیستم‌ها, مردود دانستن منطق علمی[2] در تبیین بسیاری از پدیده‌های چند ارزشی در منطق فازی[3] و پیروی نکردن بسیاری از رفتارها و رخدادها از نظر علمی در نظریه Chaos واقعیتی را برملا کرد و آن عدم کارائی معرفت‌شناسی علمی در تحلیل رفتار ومکانیسم همه پدیده‌هاست (رامشت، 1376: 66-50 : رامشت، 1378: 53-52) .
مروری گذرا بر سیر تاریخی نظریه‌های فوق نشان می‌دهد که مخالفت‌ها و تمسخرهای عالم‌مآبانه نسبت به  این‌گونه عقاید, مانع از گسترش آن‌ها و نظریه‌پردازی در این مقولات نگردیده، زیرا پیچیدگی سیستم‌های محیطی و انسانی امروز و نیاز انسان به حل مشکلات ومعضلات, تمسک به چنین نظریه‌پردازیهایی  را  ایجاب کرده است.
تلاش محققان در معرفت‌شناسی علمی برای نظم بخشیدن به رخدادها بیشتر بدان خاطر صورت گرفته که تب پیش‌بینی بشر در حدوث وقایع و رفتارها را فرو نشاند و تئوری Chaos دقیقاً به این نکته اشاره می‌نماید که این تلاش اگر چه در بسیاری از موارد نتیجه‌بخش بوده است ولی وقوع همة رخدادها و رفتارها تابع نظم علمی نیست و اگرچه می‌توان آن‌ها را پیش‌بینی کرد ولی پیش‌بینی‌های خطی نمی‌تواند راه‌حل مناسبی در این موارد به‌شمار آید. مفهوم کیاس در ژئومورفولوژی بیشتر در دیدگاه سیستمی و مقولةDisequilibriumمطرح است ودرتحلیل بسیاری از رخدادها و پدیده‌های ژئومورفولوژی  بدون به‌کار بردن تکنیک‌های غیرخطی[4] بویژه در مقیاس  زمانی بلندمدت، قادر به درک و تبیین مکانیسم آن‌ها نخواهیم بود.
این مقاله که نتیجة  بررسی‌های نظری طرح پژوهشی آثار یخچالی  در دامنه‌های غربی زفره و مقایسة آن با دامنه‌های نسارشرقی این منطقه است، به  تبیین مبانی تئوری Chaos و تطبیق آن در ژئومورفولوژی می‌پردازد و حوزة کاربردی آن، در این بخش از علوم جغرافیائی را دنبال کرده است  و از این‌رو برای دست‍یابی به چنین منظوری ضمن تشریح پاره‌ای از مفاهیم, با ارائة مدل ساده‌ای از  عملکرد سیستم‌های آبی منطقه در  پاراگلیشیال  نمونه‌های ژئومورفیک موجود در منطقة هنجن و نطنز را که  شواهد بارز Chaos در چشم‌انداز عمومی منطقه  به‌شمار می‌آیند،  را معرفی  و با مواردی که این پدیده در آن‌ها قابل مشاهده نیست مقایسه نموده است.
 



2-  پرفسور لطفی‌زاده استاد ایرانی‌الاصل دانشکده برق دانشگاه برکلی آمریکا می‌باشند.


[2] Scientific logic


[3] Fuzzy Logic


[4] Non-linear

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Chaos Theory in Geomorphology

نویسنده [English]

  • M .H. Ramesht
چکیده [English]

 
The past three dicades can be considered as a period in which the fundamentals of scientific epistemology have been subjected to drastic revision.The dissemination of the general theory of systems in 1972, one year after the death of ludwing von Berthalanfi, the proposition of fuzzy logic by Zade, and the formulation of chaos theory in 1986 by Harison and Biswas all served to explode the myth that scientific thought was invulnerable.
It is beyond dispute that the finalist and the dispensableness of causality characteristic of systems theory, the rejection by fuzzy logicians of scientific logic as a means of accounting for many multi-valued phenomena, and the non-conformity of a large number of events and modes of behaviour to scientific order in Chaos theory revealed one of the incontestable facts of our world: the inadequacy of scientific epistomology to analyse the behaviour and mechanism of certain phenomena.
The endeavours made by researchers in scientific epistomology to endous events with systematicity have been predominantly geared towords gratifying the frenzy of predicting events and modes of behaviour. And this is exactly where chaos comes into the picture. For it points out the fact that, although such attempts have been fruitful in many cases, yet, not all events and modes of behaviour can be said to conform to scientific order, and that despite their predictability, linear predictions could hardly be regarded as a suitable solution in such cases.
The concept of Chaos within geomorphology is primarily concerned with a systemic point of view and falls into the category of disequilibrium. And in the analyisis of many events and phenomena if this kind we wont be able to understand or explicate their underlying mechanisms without resorting to non-linear techiques, especially on a long time scale.
This paper, which has resulted from the theoretical investigation of project based on the paraglicial sediment and glacial evidence on the Zagros-pishkoh to explain the elements of chaos theory and their compatibility with geomorphology.