مجله جغرافیا و توسعه

مجله جغرافیا و توسعه

پیوند کربن‌زدایی شهری و کاهش جزیره گرمایی: واکاوی مسیرهای فیزیکی، هم‌پوشانی‌های راهبردی و وابستگی زمینه‌ای راهبردهای شهر کم‌کربن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 دانش‌آموخته دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22111/gdij.2026.57311.3890
چکیده
هم‌زمانی تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش دمای محیط‌های شهری و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، توجه به راهبردهایی را افزایش داده است که بتوانند به‌طور هم‌زمان در جهت کربن‌زدایی و بهبود شرایط حرارتی شهرها عمل کنند. با وجود گسترش مطالعات در زمینه شهرهای کم‌کربن و جزایر گرمایی شهری، ارتباط میان راهبردهای شهر کم‌کربن و مکانیزم‌های فیزیکی کاهش جزایر گرمایی هنوز به‌صورت یکپارچه و نظام‌مند تبیین نشده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ظرفیت بالقوه هم‌پوشانی میان این دو حوزه و بررسی نقش شرایط زمینه‌ای شهر انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مطالعات علمی منتشرشده در فاصله 2015 تا 2026 انجام گرفت. پس از جست‌وجو و غربالگری مطالعات در پایگاه‌های Scopus، Web of Science Core Collection و Google Scholar، 105 مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شد. در مرحله نخست، راهکارهای کاهش جزایر گرمایی بر اساس مسیر اثرگذاری فیزیکی استخراج، بازبینی و استانداردسازی شدند که به شناسایی 10 مکانیزم فیزیکی منجر شد. در مرحله دوم، راهبردهای شهر کم‌کربن استخراج و در 7 دسته راهبردی سازمان‌دهی شدند. در نهایت، برای بررسی ارتباط میان دو حوزه، ماتریس هم‌پوشانی مفهومی 7×10 با مقیاس امتیازدهی 0، 1 و 2 تدوین و شاخص هم‌پوشانی وزنی محاسبه شد. نتایج نشان داد که «فناورانه، انرژی و نوآوری» با 13 امتیاز از 20، بالاترین ظرفیت بالقوه هم‌پوشانی مفهومی را داشت؛ پس از آن، دسته‌های «فضایی، کالبدی و زیرساختی» و «اکولوژیک، منابع و کاهش انتشار» هر یک با 10 امتیاز قرار گرفتند. در مقابل، ارتباط دسته‌های اقتصادی، مالی و بازارمحور و اجتماعی، رفتاری و جامعه‌محور با مکانیزم‌های فیزیکی محدودتر بود. یافته‌ها همچنین نشان دادند که این روابط به‌شدت وابسته به زمینه بوده و ویژگی‌های مورفولوژیک، اقلیمی و محیطی شهر می‌توانند مسیر و شدت اثرگذاری را تعدیل کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Linking Urban Decarbonization and Urban Heat Island Mitigation: Analyzing the Physical Pathways, Strategic Overlaps, and Context Dependence of Low-Carbon City Strategies

نویسندگان English

Hadi RezaeiRad 1
Saba Sheikhi 2
Sahar Fallaah Barzegar 3
چکیده English

The simultaneous intensification of climate change, rising urban temperatures, and the need to reduce greenhouse gas emissions has increased attention to strategies capable of addressing both urban decarbonization and thermal conditions. Although research on low-carbon cities and urban heat islands (UHIs) has expanded substantially, the relationship between low-carbon city strategies and the physical mechanisms underlying UHI mitigation has not yet been systematically integrated into a common analytical framework. This study aims to identify and analyze the potential conceptual overlap between these two domains and to examine the role of urban contextual conditions in shaping these linkages. A qualitative research approach based on qualitative content analysis was applied to scientific studies published between 2015 and 2026. Following a structured search and screening process in the Scopus, Web of Science Core Collection databases, and Google Scholar, 105 studies were selected for final analysis. First, UHI mitigation strategies were extracted, reviewed, and standardized according to their physical pathways of influence, resulting in the identification of 10 standardized physical mechanisms. Second, low-carbon city strategies were extracted and organized into seven strategic categories. A 7×10 conceptual overlap matrix was then developed to compare the seven low-carbon city strategy categories with the 10 physical UHI mitigation mechanisms using a three-level scoring scheme of 0, 1, and 2. The results showed that the “technology, energy, and innovation” category had the highest potential conceptual overlap, with a score of 13 out of 20,

کلیدواژه‌ها English

Low-Carbon City
Urban Heat Island
Physical Mechanisms
Qualitative Content Analysis
Urban Energy Balance

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 16 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 24 آبان 1405