مجله جغرافیا و توسعه

مجله جغرافیا و توسعه

ناامنی غذایی در مناطق شهری ایران: تحلیل مکانی-زمانی و پیش‌بینی با استفاده از هوش‌مصنوعی مکانی (GeoAI)، (1392-1402)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیات علمی، دانشگاه شیراز
10.22111/gdij.2026.54866.3818
چکیده
ناامنی غذایی در ایران طی سال‌های اخیر تحت تأثیر تورم بالا، کاهش قدرت خرید خانوارها و اصلاحات اساسی در سیاست‌های یارانه‌ای تشدید شده است. اگرچه ناامنی غذایی همواره با نابرابری‌های منطقه‌ای قابل‌توجهی همراه بوده، اما در سال‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای در مناطق شهری گسترش یافته است. شاخص‌های متعارف سنجش ناامنی غذایی غالباً از درک ناهمگنی فضایی درون‌سرزمینی ناتوان‌اند. این مطالعه با هدف رفع این کاستی، پویایی‌های فضایی–زمانی و ناهمگنی مکانی ناامنی غذایی در سطح ایران را بررسی و الگوهای احتمالی آن را با بهره‌گیری از مدل LSTM از مدل‌های هوش مصنوعی مکانی (GeoAI) در افق 1405پیش‌بینی کرده است.

در این پژوهش از شاخص‌های فاستر–گریر–ثوربک (FGT) مبتنی بر داده‌های سالانه طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار (HIES) طی دوره ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. الگوهای خوشه‌بندی و پویایی‌های مکانی با بهره‌گیری از شاخص موران (Moran’s I) و شاخص‌های محلی وابستگی فضایی (LISA) ارزیابی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در سال ۱۳۹۲ حدود ۳۳ درصد از خانوارهای نمونه در ۱۵۰ شهرستان با ناامنی غذایی مواجه بوده‌اند که عمدتاً در مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی کشور متمرکز بوده است. در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، شیوع ناامنی غذایی به بیش از ۴۹ درصد افزایش یافته و دامنه جغرافیایی آن به ۲۹۰ شهرستان گسترش یافته است.

شکاف ناامنی غذایی—به‌عنوان فاصله از حداقل نیاز روزانه ۲۱۰۰ کیلوکالری—از ۸٫۳ درصد در سال ۱۳۹۲ به بیش از ۱۴ درصد در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته و بر شدت ناامنی غذایی نیز ۳۵ درصد افزوده شده است. برآوردها تا سال ۱۴۰5 نشان می‌دهد که بیش از ۵۵ درصد خانوارها ممکن است با ناامنی غذایی مواجه شوند. یافته‌ها بر ضرورت فوری اتخاذ سیاست‌های تثبیت اقتصادی و مداخلات منطقه‌ای هدفمند در حوزه امنیت غذایی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Food insecurity in urban areas of Iran: Spatiotemporal analysis and forecasting using Geospatial Artificial Intelligence (GeoAI), (2013–2023)

نویسنده English

Ali Goli
Associate Professor, Shiraz University
چکیده English

Food insecurity in Iran has intensified in recent years amid high inflation, declining purchasing power, and major reforms to subsidy policies. While food insecurity has long exhibited pronounced regional inequalities, it has increasingly spread to urban areas and medium-sized cities. Conventional measurement approaches often fail to capture intra-national spatial heterogeneity. Addressing this limitation, the present study examines the spatiotemporal dynamics of food insecurity across Iran and predicts its potential evolution using a GeoAI-based (Geospatial Artificial Intelligence) analytical framework.

The analysis employs Foster–Greer–Thorbecke (FGT) indices derived from annual Household Income and Expenditure Survey (HIES) data covering the period 2013–2024. Spatial clustering and diffusion patterns are assessed using Moran’s I and Local Indicators of Spatial Association (LISA). Results indicate that in 2013, approximately 33% of sampled households across 150 counties experienced food insecurity, primarily concentrated in central, eastern, and southern regions. By 2021–2023, prevalence had risen to over 49%, and the geographic extent had expanded to 290 counties.

The food insecurity gap—defined as the shortfall from the minimum daily requirement of 2,100 kilocalories—increased from 8.3% to over 14% during the study period, while severity rose by nearly 35%. These trends coincided with revisions to food subsidy schemes and changes in preferential exchange rates for food imports, contributing to sharp food price inflation. Projections to 2026 suggest that more than 55% of households may face food insecurity, highlighting the urgent need for economic stabilization measures and regionally targeted food support policies.

کلیدواژه‌ها English

Food insecurity
Daily Standard Calorie Requirement
FGT index
Geospatial Artificial Intelligence
Machine Learning

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 01 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 12 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1405