مجله جغرافیا و توسعه

مجله جغرافیا و توسعه

ارزیابی پیامدهای تغییر اقلیم بر توسعه پایدار کشاورزی دیم در زاگرس غربی ایران با استفاده از سناریوهای CMIP6 (مطالعه موردی: ایستگاه‌های کرمانشاه و خرم‌آباد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی اقلیم شناسی دانشگاه یزد. یزد ایران
2 عضو هیئت علمی گروه جغرافیا- دانشگاه یزد
3 استاد اقلیم شناسی و عضو هیات علمی گروه جغرافیا دانشگاه یزد، یزد، ایران
4 دانشیار اقلیم شناسی و عضو هیات گروه جغرافیا دانشگاه یزد، یزد، ایران.
5 دانشیار اقلیم شناسی و عضو هیات علمی گروه جغرافیا دانشگاه یزد، یزد، ایران.
10.22111/gdij.2026.56089.3854
چکیده
تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیطی قرن حاضر،با افزایش دما و تغییر در الگوهای زمانی–مکانی بارش، پایداری و توسعه کشاورزی دیم را در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک با مخاطره مواجه ساخته است.پژوهش حاضر با هدف ارزیابی پیامدهای تغییرات اقلیمی بر توسعه پایدار کشاورزی دیم از طریق واکاوی تغییرات دما و بارش و بررسی اثرات آن بر سطح برداشت و تولید گندم دیم در زاگرس غربی ایران(ایستگاه‌های کرمانشاه و خرم‌آباد)انجام شد.در این راستا،داده‌های دما و بارش ماهانه طی دوره 1995–2024 از ایستگاه‌های هواشناسی،داده‌های کشاورزی طی دوره 2000–2024 از وزارت جهاد کشاورزی و داده‌های سنجش‌ازدور شامل بارش CHIRPS و دمای سطح زمین MODIS مورد استفاده قرار گرفت.روند تغییرات با آزمون ناپارامتری من–کندال تحلیل شد و برای ارزیابی شرایط آینده، داده‌های مدل‌های اقلیمی CMIP6 تحت سناریوهای مختلف SSP پس از ریزمقیاس‌نمایی آماری (SDSM) بررسی گردید. نتایج نشان داد که دما در هر دو ایستگاه دارای روند افزایشی معنی‌دار بوده و بر اساس سناریوهای آینده، احتمال افزایش دما، به‌ویژه در ماه‌های گرم سال، وجود دارد؛ به‌طوری‌که بیشترین دمای ماهانه در دوره پایه حدود 44 درجه سانتی‌گراد بوده و در سناریوهای خوش‌بینانه و میانی افزایش دما نسبت به دوره پایه پیش‌بینی می‌شود. در مقابل، اگرچه بارش روند معنی‌دار بلندمدتی نشان نداد،اما نوسانات بین‌سالی آن می‌تواند با کاهش کارایی بارش و افزایش احتمال خشکی در ماه‌های حساس رشد گیاه همراه باشد.این شرایط می‌تواند پایداری تولید گندم دیم را تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که سطح برداشت در خرم-آبادبیش از 55 درصد کاهش یافته و تولید گندم دیم از بیش از 220 هزار تن در سال‌های تر به حدود 80 تا 120 هزار تن در دوره‌های خشک رسیده است.در مجموع،نتایج بیانگر آسیب‌پذیری تولید گندم دیم در برابر تغییرپذیری اقلیمی است و ضرورت برنامه‌ریزی اقلیم‌محور،اصلاح الگوی کشت و توسعه ارقام مقاوم به خشکی را برای افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی در زاگرس غربی نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the Impacts of Climate Change on the Sustainable Development of Rainfed Agriculture in the Western Zagros, Iran, Using CMIP6 Scenarios (Case Study: Kermanshah and Khorramabad Stations)

نویسندگان English

Forough Mohammadi Ravari 1
kamal omidvar 2
Gholam Ali Mozaffari 3
iman Rousta 4
Ahmad Mazidi 5
1 Ph.D. student of Climatology, Yazd University, Yazd, Iran
2 Department of Geography,Yazd University,Yazd
3 Professor of climatology and faculty member of the Department of Geography, Yazd University, Yazd, Iran.
4 Associate Professor of Climatology, Department of Geography, Yazd University, Yazd
5 Associate Professor of Climatology, Department of Geography, Yazd University, Yazd, Ira
چکیده English

Climate change is one of the most significant environmental challenges of the twenty-first century, threatening the sustainability of rainfed agriculture in arid and semi-arid regions through rising temperatures and changes in precipitation patterns. This study evaluated the impacts of climate change on the sustainable development of rainfed agriculture by examining temperature and precipitation variability and their effects on the harvested area and production of rainfed wheat in the western Zagros region of Iran (Kermanshah and Lorestan). Monthly temperature and precipitation data (1995–2024) were obtained from meteorological stations, agricultural statistics (2000–2024) from the Ministry of Agriculture, and CHIRPS precipitation and MODIS land surface temperature (LST) datasets were also used. Temporal trends were analyzed using the Mann–Kendall test, while future climate conditions were projected using statistically downscaled (SDSM) outputs from CMIP6 models under different Shared Socioeconomic Pathway (SSP) scenarios. Results showed a significant warming trend at both stations, with monthly maximum temperatures projected to rise from approximately 44°C during the baseline period to over 50°C under SSP5-8.5. Although precipitation showed no significant long-term trend, it exhibited considerable interannual variability, reduced effectiveness, and more frequent drought during the wheat-growing season. Consequently, rainfed wheat sustainability declined, with the harvested area decreasing by more than 55% in Lorestan and production falling from over 220,000 tons in wet years to approximately 80,000–120,000 tons during dry periods. These findings highlight serious challenges for sustainable agriculture in the western Zagros and emphasize the need for climate-informed planning, optimized cropping patterns, and drought-tolerant crop varieties to strengthen agricultural resilience.

کلیدواژه‌ها English

"Climate change"
"Sustainable agricultural development"
" Rainfed wheat"
"CMIP6"
"Western Zagros"

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 20 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 14 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1405