مجله جغرافیا و توسعه

مجله جغرافیا و توسعه

شناسایی مولفه های شکل دهنده شهر ۱۵ دقیقه‌ای دوستدار سالمند در شهرک های جدید خاوران و اندیشه تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.
10.22111/gdij.2026.56266.3863
چکیده
شهرک‌های جدید ایران باوجود استقبال گسترده از سوی گروه‌های مختلف جمعیتی، عمدتاً بدون توجه به اصول شهر ۱۵ دقیقه‌ای و نیازهای ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر ازجمله سالمندان طراحی‌شده‌اند. با توجه به روند شتابان سالمندی جمعیت کشور، بازنگری در ساختار فضایی و عملکردی این شهرک‌ها ضرورتی انکارناپذیر است. پژوهش حاضر باهدف شناسایی مؤلفه‌های شکل‌دهنده شهر ۱۵ دقیقه‌ای دوستدار سالمند در شهرک‌های جدید خاوران و اندیشه انجام‌شده است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت توصیفی-تحلیلی با رویکرد آینده‌پژوهی است. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه ماتریس اثرات متقاطع و نظرخواهی از ۲۵ خبره (با روش دلفی در سه دور) گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار میک مک و با استفاده از تحلیل اثرات مستقیم و غیرمستقیم انجام گرفت. نتایج نشان داد که سیستم موردمطالعه از ناپایداری برخوردار است و مؤلفه‌های عملکردی-خدماتی به‌ویژه E5، E4 و E6 با مجموع تأثیرگذاری ۲۶۷، بیشترین نقش را به‌عنوان متغیرهای محرک و اثرگذار در سیستم دارند. مؤلفه‌های کالبدی-فضایی با مجموع تأثیرپذیری ۳۱۰، بیشترین تأثیر را از سایر عوامل می‌پذیرند و مؤلفه‌های اجتماعی-ادراکی نیز در وضعیت نسبتاً متعادلی قرار دارند. بر اساس تحلیل ساختاری، متغیرها در چهار گروه تعیین‌کننده، تأثیرگذار، تأثیرپذیر و مستقل دسته‌بندی شدند. نتایج نشان داد برای تحقق شهر ۱۵ دقیقه‌ای دوستدار سالمند در شهرک‌های خاوران و اندیشه، تقویت مؤلفه‌های عملکردی-خدماتی (توسعه مراکز روزانه سالمندان، خدمات مراقبت در منزل و حمل‌ونقل عمومی فراگیر) در اولویت نخست قرار دارد. همچنین پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) و با استفاده از داده‌های پیمایشی از دیدگاه خود سالمندان انجام شود. این پژوهش چارچوبی عملیاتی برای سیاست‌گذاران شهری در جهت بازآفرینی محله‌های فراگیر و پاسخگو به نیازهای سالمندان در شهرک‌های جدید فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Identifying the Components that Shape the 15-minute, Age-friendly City in the New Settlements of Khavaran and Andisheh, Tabriz

نویسنده English

Masoud Haghlesan
Associate Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Ilk.C., Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran.
چکیده English

Despite their widespread acceptance by various population groups, Iran's new towns have been designed largely without considering the principles of the 15-minute city and the special needs of vulnerable groups, including the elderly. Given the rapid aging population, reviewing the spatial and functional structure of these towns is essential. This study aims to identify the components that form the 15-minute age-friendly city in the new towns of Khavaran and Andisheh in Tabriz. This research employs a cross-effects matrix questionnaire and a survey of 25 experts using the Delphi method in three rounds. Data analysis was performed using MicMac software, utilizing direct and indirect effects analysis. Results showed the system is unstable, with functional-service components (E5, E4, and E6) having the greatest driving role, with a total impact of 267. Physical-spatial components, with a total impact of 310, receive the greatest impact from other factors, while social-cognitive components are relatively balanced. Variables were categorized into four groups: determining, influential, influenced, and independent. Strengthening functional-service components, including elderly day centers, home care, and public transportation, should be the first priority for realizing a 15-minute elderly-friendly city in these towns. Future research is suggested to adopt a mixed-method approach and incorporate survey data from the elderly perspective. This research provides an operational framework for urban policymakers to create inclusive neighborhoods responsive to the needs of older adults in new settlements.

کلیدواژه‌ها English

15-minute city
Age-friendly city
Structural analysis
Software MICMAC

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 26 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 13 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1405