ردپای کربن در زنجیره تأمین ساختمان ایران: تحلیل داده‌ستانده محیط‌زیستی و شبیه‌سازی منطقه‌ای برای کلانشهر تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی ، دانشگاه تبریز، تبریز ، ایران

2 مرکز پژوهش های شورای اسلامی کلانشهر تبریز، تبریز، ایران

10.22111/gdij.2026.55785.3845

چکیده

بخش ساختمان یکی از مهم‌ترین مصرف‌کنندگان نهاده‌های انرژی‌بر و محرک‌های انتشار گازهای گلخانه‌ای در اقتصاد است، اما بخش قابل توجهی از ردپای کربن آن در زنجیره تأمین بالادستی ایجاد می‌شود. هدف پژوهش حاضر، محاسبه و تفکیک ردپای کربن مستقیم و غیرمستقیم ناشی از سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان خصوصی ایران و شبیه‌سازی آن برای کلانشهر تبریز است. بدین منظور، ردپای کربن با استفاده از رویکرد داده‌ستانده محیط‌زیستی (EEIOA)، ماتریس معکوس لئونتیف، جدول داده‌ستانده ۳۸ بخشی سال ۱۴۰۰ و داده‌های ترازنامه انرژی کشور محاسبه شد. اثرات مستقیم و غیرمستقیم یک میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان بررسی گردید و به دلیل نبود جدول داده‌ستانده منطقه‌ای، ردپای کربن سرمایه‌گذاری ساختمانی در کلانشهر تبریز با روش سهم مکانی مدلسازی شد.

نتایج نشان داد که انتشار مستقیم بخش ساختمان حدود ۲ درصد از کل ردپای کربن را تشکیل می‌دهد و نزدیک به ۹۸ درصد انتشار به‌صورت غیرمستقیم در زنجیره تأمین ایجاد می‌شود. در میان بخش‌های تأمین‌کننده، حمل‌ونقل جاده‌ای بار با ۴۴.۲ درصد، سیمان با ۲۴.۷ درصد، فولاد با ۱۶.۹ درصد و برق با ۱۲.۳ درصد بیشترین سهم را در انتشار غیرمستقیم داشتند. شدت کربن سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان ۲.۹۳۰ تن CO₂ به ازای هر میلیارد ریال برآورد شد. مدلسازی منطقه‌ای نیز نشان داد که سرمایه‌گذاری ۵۰۰۰۰ میلیارد ریالی در بخش مسکن تبریز، بر اساس ارزش پولی سال ۱۴۰۰، حدود ۱۲۵۱ تن CO₂ ایجاد می‌کند و بازه عدم‌قطعیت آن ۱۰۷۲ تا ۱۴۳۶ تن است. تحلیل حساسیت نشان داد که تغییر هم‌زمان ۲۰± درصدی ضرایب انتشار فولاد و سیمان می‌تواند انتشار کل را تا حدود ۸.۹± درصد تغییر دهد. بر این اساس، کاهش ردپای کربن ساختمان نیازمند تمرکز بر کربن‌زدایی صنایع بالادستی، بهبود ساختار تولید برق و کاهش انتشار ناشی از حمل‌ونقل مصالح است، نه صرفاً بهینه‌سازی مصرف انرژی در محل ساخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Carbon Footprint in the Building Supply Chain of Iran: An Environmentally Extended Input–Output Analysis and Regional Simulation for Tabriz Metropolis

نویسندگان [English]

  • Iraj Teimouri 1
  • Mohammad Nemati 1
  • Amir Dehghan 2
1 Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Tabriz Metropolitan Islamic Council Research Center, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The construction sector is a major consumer of energy- and material-intensive inputs, while a substantial share of its carbon footprint is generated through upstream supply-chain activities. This study quantifies the direct and indirect carbon emissions associated with private construction investment in Iran and their implications for the Tabriz, Iran. An Environmentally Extended Input–Output Analysis (EEIOA) was applied using Iran’s 2021 symmetric 38-sector input–output table and national energy balance data. Direct emissions were estimated from sectoral energy consumption and emission factors, while the Leontief inverse was used to capture indirect emissions embodied in intersectoral production linkages. Due to the absence of a regional input–output table, a spatial allocation approach was applied to estimate construction-related emissions in Tabriz. Results show that direct construction activities account for approximately 2% of total emissions, whereas nearly 98% arise through upstream production networks. Freight transportation (44.2%), cement production (24.7%), steel production (16.9%), and electricity supply (12.3%) were identified as the main contributors to indirect emissions. The carbon intensity of private construction investment was estimated at 2.930 tons of CO₂ per billion Iranian Rials. In Tabriz, a residential investment of 5,000 billion Iranian Rials generates approximately 125 tons of CO₂, with an uncertainty range of 107–144 tons. Sensitivity analysis showed that ±20% changes in steel and cement emission coefficients could alter total emissions by up to ±8.9%. The findings indicate that carbon mitigation in the construction sector should extend beyond on-site efficiency measures and address freight transportation, low-carbon material production, and electricity-sector decarbonization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Carbon footprint
  • EEIOA
  • Leontief inverse
  • Construction sector
  • Tabriz

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 07 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 24 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 16 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 23 تیر 1405