تدوین راهبردهای توسعۀ کاربری کشاورزی در راستای مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در سواحل استان هرمزگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت محیط زیست، مجتمع آموزش عالی میناب، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 استادیار گروه مهندسی کشاورزی، مجتمع آموزش عالی میناب، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

مدیریت اصولی فعالیت‌های توسعه‌ای کاربری کشاورزی در مناطق حساس ساحلی بدون تدوین و اجرای راهبردهایی که بتواند زمینۀ توسعۀ مطلوب این کاربری را فراهم کرده و از تخریب زیستگاه‌های حساس ساحلی و کاسته‌شدن تنوع طبیعی اکوسیستم‌های ساحلی جلوگیری کند، امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-کاربردی با هدف تدوین راهبردهای توسعۀ بخش کشاورزی با استفاده از تکنیک‌‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در سواحل استان هرمزگان در راستای مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی به انجام رسید؛ بدین‌منظور در این پژوهش ابتدا عوامل راهبردی داخلی و خارجی منطقۀ مورد مطالعه، شناسایی و سپس از طریق ماتریس SWOT راهبردهای ممکن، تدوین و با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP) راهبردهای تدوین‌شده، وزن‌‌دهی و سپس مهم‌‌ترین راهبردها اولویت‌بندی شد. یافته‌‌های حاصل از پیاده‌سازی روش تلفیقی SWOT-ANP در این پژوهش نشان داد که راهبردهای ارائۀ طرح مدیریت جامع کشاورزی در جهت جلوگیری از واردآمدن اثرات منفی انواع آلاینده‌‌ها بر مناطق حساس ساحلی، تدوین قوانین و مقررات ویژه درجهت حفظ محیط‌زیست و منابع آب و خاک منطقه و جلوگیری از تخریب و نابودی اراضی کشاورزی از طریق تصمیمات و اجرای طرح‌‌های تغییر کاربری، استفاده از گیاهان و درختان بومی در عین سازگاری با اقلیم منطقه برای حفظ پایداری اکولوژیکی منطقه، استفاده از توان اکولوژیکی و سایر پتانسیل‌های موجود سواحل منطقه درجهت توسعۀ کشاورزی به‌‌عنوان یک ظرفیت در منطقه که به‌دلیل به‌حداقل‌رساندن زیان‌‌های ناشی از تهدیدها و نقاط ضعف جزو راهبردهای تدافعی (WT) هستند، به‌‌عنوان بهترین راهبردها و راهبردهای بازنگری (WO) نیز به‌دلیل استفاده از مزیت‌‌هایی که در فرصت‌‌ها برای جبران نقاط ضعف موجود در منطقه نهفته است، در اولویت بعدی راهبردهای توسعۀ کشاورزی ساحلی در استان هرمزگان قرار گرفتند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Provision of Strategies for Development of Agricultural Land Use for Integrated Coastal Zone Management Using Multi-Criteria Decision Making Techniques in the Coasts of Hormozgan Province

نویسندگان [English]

  • Morteza Zarei 1
  • Ashkan Asgari 2
1 minab higher education center, university of Hormozgan
2
چکیده [English]

 
The present study was conducted using an analytical-applied approach aimed to provide strategies for the development of the agriculture sector using multi-criteria decision-making techniques in the coasts of Hormozgan Province for integrated coastal zone management. For this purpose, in this study, first the internal and external strategic factors of the study area were identified, then through SWOT matrix possible strategies were provided, using the network analysis process (ANP) the strategies provided were weighted and finally the most important strategies were prioritized. The results of the implementation of the integrated SWOT-ANP method in this study showed that the strategies to present a comprehensive agricultural management plan to prevent the negative impacts of pollutants on sensitive coastal zones, provide special rules and regulations to protect the environment, and water and soil resources and prevent the destruction of agricultural lands through decisions and implementation of land use change plans, use of native plants and trees while adapting to the climate of the region to maintain the ecological sustainability of the region, using ecological potential and other potentials of the coast in the region to develop agriculture as a capacity in the region, which are among WT strategies due to minimizing the damage caused by weaknesses and threats, were considered as the best strategies and WO strategies due to the use of advantages of opportunities to compensate for the weaknesses in the region were the next priority of coastal agriculture development strategies in Hormozgan Province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Coastal ecosystems
  • Ecological potential
  • SWOT method
  • Integrated coastal zone management
  • ANP

مراجع

منابع
احمدی‌زاده، سید سعیدرضا؛ زینب کریم‌زاده‌مطلق (1393). ارزیابی قابلیت‌های توسعۀ استان خراسان جنوبی با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP)، ویژه‌نامۀ پژوهش‌های محیط‌زیست. شمارۀ 10. صفحات 22-11.
https://www.magiran.com/paper/1371389
آذر، عادل؛ علی رجب‌زاده (1398). تصمیم‌گیری کاربردی (رویکرد MADM). انتشارات نگاه دانش. صفحه 232.
جعفری، شیرکو؛ یوسف ساکیه؛ صادق دژکام؛ سمیه السادات علویان پطرودی؛ مریم یعقوب‌زاده؛ افشین دانه‌کار (1392). تدوین راهبردهای مدیریتی حفاظت از تالاب میانکاله با استفاده از تجزیه‌‌وتحلیل SWOT، فصلنامۀ علمی-پژوهشی اکوبیولوژی تالاب. شمارۀ 16. صفحات 18-5.   http://jweb.iauahvaz.ac.ir/article-1-53-fa.html
دیوسالار، اسدالله؛ علی شیخ اعظمی (1390). برنامه‌ریزی فضایی توسعۀ پایدار شهرهای ساحلی نمونۀ موردی: شهر ساحلی نور. جغرافیا و توسعه. شمارۀ 21. صفحات 64-43. https://gdij.usb.ac.ir/article_580.html
رهنمایی، محمدتقی؛ احمد پوراحمد؛ یوسف اشرفی (1390). ارزیابی قابلیت‌های توسعۀ شهری مراغه با استفاده از مدل ترکیبی SWOT-ANP، جغرافیا و توسعه. شمارۀ 24. صفحات 100-77.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=136698
زارعی، مرتضی (1395). تدوین مدل مدیریت تلفیقی مناطق ساحلی جزایر ایرانی خلیج‌فارس با استفاده از روش‌های ANP , TOPSIS (مطالعۀ موردی: جزیرۀ قشم)، رسالۀ دکتری. دانشگاه آزاد اسلامی. واحد علوم و تحقیقات تهران.
زارعی، مرتضی؛ مجتبی ذاکری (1399). تدوین برنامه راهبردی توسعۀ مطلوب کاربری سکونتگاه انسانی در مناطق ساحلی استان هرمزگان. مجله علمی- پژوهشی زیست‌شناسی دریا. شمارۀ 4. صفحات 74-57.
http://jmb.iauahvaz.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-304-6&slc_lang=fa&sid=1
زارعی، مرتضی؛ محمدرضا فاطمی؛ محمد صدیق مرتضوی؛ شراره پورابراهیم؛ جمال قدوسی (1396). ارزیابی پتانسیل‌های توسعۀ مطلوب کاربری آبزی‌پروری در مناطق ساحلی جزیرۀ قشم با استفاده از روش تلفیقی SWOT-ANP . مجلۀ علمی-پژوهشی زیست‌شناسی دریا، سال نهم. شمارۀ 1. صفحات 56-35.
http://jmb.iauahvaz.ac.ir/browse.php?a_code=A- 10-304-4&slc_lang=fa&sid=1
سالنامۀ آماری استان هرمزگان (1395). مرکز آمار ایران.
عنابستانی، علی‌اکبر؛ مهدی جوانشیری (1392). مکانیابی با هدف توسعة مناسب بافت فیزیکی در سکونتگاه‌های روستایی مطالعة‌ موردی- روستاهای شهرستان خواف. مجلۀ پزوهش و برنامه‌ریزی روستایی، شمارۀ 3. صفحات 256-233.
https://jrrp.um.ac.ir/issue_3111_3117.html
غلامرضا فهیمی، فرید (1388). تهیۀ مدل مدیریت محیط‌زیستی سواحل استان هرمزگان. رسالۀ دکتری. دانشگاه آزاد اسلامی. واحد علوم و تحقیقات تهران.
 کریمی پور، یداله؛ حمیدرضا محمدی (1389). تعریف منطقه ساحلی برای مطالعات ICZM در ایران. جغرافیا. شماره 25. صفحات 103-87.
  https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=112485
کریمی، حبیبه؛ خاطره باقرزاده اصل؛ سمیرا ترابی (1399). امکان‌سنجی و پیاده‌سازی مدیریت یکپارچه سواحل غرب استان مازندران براساس معیار ICZM. مدیریت نوآوری و راهبردهای عملیاتی. شمارۀ 4. صفحات 449-422.
http://www.journal-imos.ir/article_127316.html
 
References
Aghasafari, H., Karbasi, A., Mohammadi, H. and Calisti, R., (2020). Determination of the best strategies for development of organic farming: A SWOT – Fuzzy Analytic Network Process approach. Journal of Cleaner Production. 277, 124039.
 https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124039
Ahmadizadeh, S.R., Karimzadeh Motlagh, Z. (2015). Development Assessment Capabilities of South Khorasan Province, Using Analitical Network Process. 10:11-22.
https://www.magiran.com/paper/1371389
Alves, F.L., Sousa, L.P., Almodovar, M., Phillips, M.R., (2013). Integrated Coastal Zone Management (ICZM): a review of progress in Portuguese implementation. Regional environmental change, 13(5), 1031-1042.
https://doi.org/10.1007/s10113-012-0398-y
Anabestani, A., Javanshiri, M., (2013). Positioning for the purpose of physical texture development in rural settlements (Case study: Villages of Khaf County). Journal of Research and Rural Planning. 3:233-256.
https://jrrp.um.ac.ir/issue_3111_3117.html
Angus, S., Hansom, J.D., (2021). Enhancing the resilience of high-vulnerability, low-elevation coastal zones. Ocean & Coastal Management. 105414.
https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2020.105414
Azar, A., Rajabzadeh, A. (2019). Applied decision making (MADM approach). Negha Danesh Publications. Page 232.
Divsalar, A., Sheikh Aazami, A., (2011). Spatial Planning, Sustainable Development of Costal Cities Case Study: Coastal City of Nour. Geography and Development. 21: 43-64.
https://gdij.usb.ac.ir/article_580.html
Fahimi, F. (1388). Preparation of environmental management model for the coasts of Hormozgan province. Ph.D dissertation. Islamic Azad university. Tehran Science and Research Branch.
Feike, T., Mamitimin, Y., Li, L., Doluschitz, R., (2015). Development of agricultural land and water use and its driving forces along the Aksu and Tarim River, P.R. China. Environmental Earth Sciences. 73, 517-531.
https://doi.org/10.1007/s12665-014-3108-x. https://doi.org/10.1016/j.jii.2019.08.002
https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2016.06.012
Jaafari, S., Sakieh, Y., Dejkam, S., Alavian Petrudi, S., Yaghubzadeh, M., Danehkar, A., (2012). Developing of Management Strategies For Conservation of Miankaleh Wetland By Using Swot Analysis. Journal of Wetland Ecobiology. 16: 5-18.
http://jweb.iauahvaz.ac.ir/article-1-53-fa.html
Karimi, H., Bagherzadeh Asl, K., Torabi, S. Feasibility and Implementation of Integrated Management of The West Coast of The Mazandran Province According to the ICZM. 4:422-449.
http://www.journal-imos.ir/article_127316.html
 
Karimipour, Y.A., Mohammadi, H.R. (2010). The Definition of Coastal Zone And Iczm Studies in Iran. Geography. 25: 87-103.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=112485
Mihailović, B., Simonović, Z., Brzaković, T., (2018). Strategic planning of sustainable development of agriculture of Lajkovac municipality. Economics of Agriculture. 2, 475-491.
Nikolaou, I. E., Evangelinos, K. I., (2010). A SWOT analysis of environmental management practices in Greek Mining and Mineral Industry, Resources Policy, 35, 226–234.
https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2010.02.002
Pak, A., Majd, F., (2011). Integrated coastal management plan in free trade zones, a case study in Kish Island. Ocean & Coastal Management, 54, 129-136.
 https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2010.10.033
Rahnamaei, M.T., Poorahmad, A., Ashrafi, Y. (2011). Appraising The Capabilities of Maraghe Urban Development by Using Compound Model Swot-Anp. Geography and Development. 24:77-100.
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=136698
Ramesh, D. A, Vel, A. S., (2011). Methodology of Integrated Coastal Zone Management Plan Preparation-Case Study of Andaman Islands, India. Journal of Environmental Protection, 2(6): 750-760.
https://doi.org/10.4236/jep.2011.26087
Saaty, T, L., (1996) Decision making with dependence and feedback: the analytical network process, RWS publications, Pittsburgh.
Shahabi, R. S. Basiri, M. H., Rashidi, K. M., Ahangar, Z. S (2014). An ANP–SWOT approach for interdependency analysis and prioritizing the Iran's steel scrap industry strategies. Resources Policy. 42,18-26.
https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2014.07.001
Statistical Yearbook of Hormozgan Province (2016). Statistical Center of Iran.
Zandieh, M. and Aslani, B., (2019). A hybrid MCDM approach for order distribution in a multiple-supplier supply chain: A case study. Journal of Industrial Information Integration. 16, 100104.
Zarei, M. (2016). Compilation of integrated management model of coastal areas of Iranian islands in the Persian Gulf using ANP, TOPSIS methods (case study: Qeshm Island). Ph.D Thesis, Islamic Azad University،Science And Research Branch.
Zarei, M., Fatemi, M.R., Mortazavi, M.S., Pourebrahim, Sh., Ghodsi, J. (2017). Strategic planning of optimal development of aquaculture in coastal areas (case study: coastal areas of Qeshm Island) . 3 2017; 9 (1) :35-56
http://jmb.iauahvaz.ac.ir/browse.php?a_code=A- 10-304-4&slc_lang=fa&sid=1
Zarei, M., Fatemi, M. R., Mortazavi, M.S., Pourebrahim, Sh., Ghoddousi, J., (2016). Selection of the optimal tourism site using the ANP and fuzzy TOPSIS in the framework of Integrated Coastal Zone Management: A case of Qeshm Island. Ocean & Coastal Management. 130, 179-187.
Zarei, M., Fatemi, M. R., Mortazavi, M.S., Pourebrahim, Sh., Ghoddousi, J., (2020). Strategic planning for optimal development of aquaculture in coastal areas of Qeshm Island. Iranian Journal of Fisheries Sciences. 19(4), 1728-1748.
https://doi.org/10.22092/ijfs.2019.119278.
Zarei, M., Zakeri, M. (2020). Presentation of Strategic planning for the optimal development of human settlement use in the coastal zones of Hormozgan province. 12(4):57-74.
http://jmb.ahvaz.iau.ir/article-1-879-fa.html
 
 

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 09 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش: 09 آذر 1401

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار