تبیین پیامدهای فضایی تراکم کارکردهای فرا‌شهری بر کیفیت محیط محله‌ای ‌(مورد پژوهش: منطقة 12 شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

تراکم کارکردها به‌ویژه در مقیاس فراشهری، به­دلیل ماهیت عملکردی متفاوت می­تواند کارکردهای محله­ای و کیفیت محیط شهری را دچار افت و زوال کند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تبیین پیامدهای فضایی تراکم کارکردهای فراشهری، بر کیفیت محیط محله­های منطقة 12 شهر تهران تهیه‌ شده­است. روش پژوهش به­­ لحاظ هدف، شناختی- تبینی و به لحاظ ماهیت موضوع پژوهش، کاربردی است و روش گردآوری داده‌ها نیز به­صورت آماری و اسنادی می­باشد. برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها، از آمار فضایی (ابزار تحلیل الگوهای فضایی، ابزار اندازه­گیری توزیع جغرافیایی و ابزار تحلیل مدل‌سازی روابط فضایی) استفاده ‌شده­است. متغیرهای پژوهش شامل: متغیر مستقل (کارکردهای فراشهری) و متغیر وابسته (کیفیت محیط شهری در سطح محله‌ای) است. یافته­های پژوهش نشان­داد که تمرکز کل کارکردهای فراشهری در سطح مناطق شهر تهران، به‌صورت خوشه­ای و نامتوازن توزیع یافته­اند. همچنین تراکم کل کارکردهای فراشهری در سطح محله­های منطقة 12 شهر تهران ‌بجز کارکرد فرهنگی- تاریخی که به‌صورت تصادفی توزیع ‌شده است، به‌صورت خوشه­ای و نامتوازن توزیع یافته­اند. همچنین یافته­های حاصل در بخش مدل‌سازی روابط فضایی با استفاده از رگرسیون وزنی جغرافیایی، بیانگر این است که پیامد کارکردهای فراشهری بر روی ابعاد اجتماعی، اقتصادی و کالبدی کیفیت محیط شهری، موجب افت محیط و زوال شهری در اکثر محله‌های منطقة 12 شهر تهران شده­است؛ بنابراین یکی از گام‌های مهم و اساسی برای تجدید ساختار منطقة 12 شهر تهران و ارتقای کیفیت محیط محله­ها و توان مرکز شهری آن، پالایش و ارتقای کیفیت نظام کارکردهای فراشهری از طریق انتقال کارکردهای مزاحم و ناسازگار و جایگزینی کارکردهای فراشهری برتر در این منطقه خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Explanation of Spatial Consequences of Extra urban Functions Density on Neighborhoods Environmental Quality (Case study: District 12 Tehran)

نویسندگان [English]

  • Navid Ahangari 1
  • Ahmad zanganeh 2
  • Mohammad Solimani Mehrnjani 3
1 Ph. D in Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Professor of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Functional density, especially on an extra-urban scale, can cause a decline in the quality of neighborhood functions and the urban environment due to their different functional nature. In this regard, the present study aims to explain the spatial consequences of functional density on the quality of the neighborhood environment in District 12 of Tehran. The research method was cognitive-explanatory in terms of purpose and applied in terms of the research topic, and data collection was done statistically and documentarily. Spatial statistics (spatial pattern analysis tool, geographic distribution measurement tool, and spatial modeling and relationship analysis tool) were used for data analysis. The research variables included the independent variable (extra-urban functions) and the dependent variable (neighborhood-level urban environment quality). The findings of the study showed that the total concentration of extra-urban functions in Tehran was clustered and unevenly distributed in the city's regions. Also, the total functional density of extra-urban functions in the neighborhoods of District 12 of Tehran, except for the cultural-historical function, which was randomly distributed, was clustered and unevenly distributed. The results of the spatial modeling section using geographic weighted regression showed that the consequences of extra-urban functions on the social, economic, and physical dimensions of urban environmental quality have led to a decline in the environment and urban decay in most neighborhoods of District 12 of Tehran. Therefore, one of the important and fundamental steps to renew the structure of District 12 of Tehran and improve the quality of neighborhood environments and its urban center potential is to refine and improve the quality of the extra-urban functions system by replacing incompatible and troublesome functions with superior extra-urban functions in this area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial consequences
  • Function
  • Extra-urban functions
  • Urban environmental quality
  • Neighborhood
  • District 12 of Tehran

مراجع

 
داداش‌پور، هاشم؛ فردیس سالاریان (1397). تحلیل الگوهای فضایی رشد شهری در مناطق کلان‌شهری ایران (مطالعه موردی: مناطق کلان‌شهری تهران، مشهد، اصفهان و شیراز)، آمایش سرزمین. سال دهم. شماره 1. 138-117.
https://doi.org/10.22059/jtcp.2018.251143.669841
رهنما، محمدرحیم؛ امیر اسدی؛ محمد محسن رضوی (1392). تحلیل فضایی قیمت مسکن مشهد با استفاده از رگرسیون وزنی جغرافیایی، دوفصلنامه پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری. سال چهارم. شماره هفتم. 84-73.
https://doi.org/20.1001.1.25383930.1392.4.7.5.2.
زنگانه، احمد (1392). تبیین پژمردگی در منطقه 12 شهر تهران، رساله دوره دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دانشکده جغرافیا. دانشگاه تهران.
https://noordoc.ir/thesis/55343.
سعیدی، عباس­ (1390). پویش ساختاری - کارکردی: رویکردی نظام کار در مطالعات مکانی- فضایی، جغرافیا. دوره جدید. سال نهم. شماره 29. 16-7.
سلیمانی‌مهرنجانی، محمد؛ احمد زنگانه؛ تاج‌الدین کرمی؛ نوید آهنگری (1397). تحلیل پیامدهای تراکم کاربری‌های شهری و فراشهری بر کارکرد محله‌ای - موردپژوهش: منطقه 12 کلان‌شهر تهران، مطالعات ساختار و کارکرد شهری. دوره 5. پیاپی 17. 169-142.
https://doi.org/10.22080/shahr.1970.2114.
طبیبیان، منوچهر؛ فریده غنی (1394). سنجش پتانسیل توسعه میان‌افزا در بافت مرکزی تهران، فصلنامه محیط‌شناسی. دوره 41. شماره 4. 964-943.
https://doi.org/10.22059/jes.2016.57145.
عبدالهی، مجید؛ مظفر صرافی؛ جمیله توکلی‌نیا (1389). بررسی نظری مفهوم محله و بازتعریف آن با تأکید بر شرایط محله‌های شهری ایران، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شماره 72. 102-83.
https://jhgr.ut.ac.ir/article_24452.html.
عسگری، علی (1390). تحلیل­های آمار فضایی با ARC GIS، انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری. چاپ اول. 127.
https://www.gisoom.com/book/1792805.
عشورنژاد، غدیر؛ حسنعلی فرجی‌سبکبار؛ فرشاد امیراصلانی (1395). مدل‎سازی روابط فضایی عوامل مؤثر در استقرار مراکز مالی و اعتباری موجود در شهر تهران با رگرسیون وزنی جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری. دوره 4. شماره 2.  240-223.
https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.59161
 
کنعانپور، عبدالله؛ محمدتقی معصومی؛ حسین نظم‌فر (1400). کاربست شاخص های سنجش اختلاط کاربری اراضی شهری و تکنیک های آمار فضایی در برنامه‌ریزی توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: شهر اردبیل. فصلنامه مطالعات محیطی هفت حصار. دوره10. شماره 37. 136-121.
http://hafthesar.iauh.ac.ir/article-1-1465-fa.html
مقصودی، ملیحه (­۱۳۹۲). الگویی مفهومی برای تحلیل فضاهای شهری، انتشارات پیام. چاپ اول. 196.
مهندسان مشاور باوند (1385). طرح تفصیلی منطقه 12 تهران، مطالعات سازمان فضایی و سیمای شهری. 63-11.
http://www.archoma.com/companies/post/3649.
یوشعی، زهرا؛ اسماعیل  آقائی‌زاده؛ احمد زنگانه (1401). تحلیل دگرگونی‌های ساختاری - کارکردی محله‌های درحال گذار شهری- مورد: پهنه جنوبی منطقه 6 شهر تهران، نشریه مطالعات ساختار و کارکرد شهری. پیاپی 32.  117-87 .
https://doi.org/10.22080/usfs.2022.22347.2198.
Aithal, B.H., Ramachandra, T.V (2020). Urban Growth Patterns in India: Spatial Analysis for Sustainable Development. CRC Press.
https://doi.org/10.1201/9780429275319.
Amponsah, O., Blija, D.K., Ayambire, R.A., Takyi, S.A., Mensah, H., Braimah, I (2022). Global urban sprawl containment strategies and their implications for rapidly urbanising cities in Ghana. Land Use Pol. 114, 105979.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2022.105979
Arribas-Bel, D., Fleischmann, M (2022). Spatial Signatures - Understanding (urban) spaces through form and function, Habitat International 128 (2022) 102641.
https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2022.102641.
Bryant, B. P., Lonsdale, K. G., Gibbs, M., & Williams, K. J (2014). Land-use planning and conservation: The role of extra-urban environments. Journal of Environmental Planning and Management, 57(11), 1626-1646.
https://doi.org/10.1080/09640568.2013.855849.
Camagni, R (2018). Extra-urban functions and territorial development: Concepts, methods and evidence. Springer.
https://www.springer.com/gp?srsltid=AfmBOopoXprsGhJ6CwZBLLmWM4mOEK2iJn6PzzFL7jXWPIBJHq_8PopN.
Camarero, J.J., Gutierrrez, E. and Fortin, M.J (­2000). Spatial pattern of sub-alpine grassland ecotones in the Spanish central Pyrenees. Forest Ecology and Management, 134: 1-16.
DOI: 10.1016/S0378-1127(99)00241-8
Catlett, C., Cesario, E., Talia. D., Vinci, A (2019). Spatio-temporal crime predictions in smart cities: A data-driven approach and experiments, Pervasive Mob. Comput. 53, 62–74.
 https://doi.org/10.1016/j.pmcj.2019.01.003
Celik, M., Kazar, B.M., Shekhar, S., Boley, D (2016). Parameter Estimation for the Spatial Autoregression Model: A Rigorous Approach. [(Accessed on 23 February 2016)]. Available online:
http://www-users.cs.umn.edu/~boley/publications/papers/NASA06.
Cengiz, S., Gormüs, S., O˘guz,  D (2022). Analysis of the urban growth pattern through spatial metrics; Ankara City, Land Use Policy 112 (2022) 105812.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105812.
Chen, Y., Chen, X., Liu, Z., Li, X (2020), Understanding the spatial organization of urban functions based on colocation patterns mining: A comparative analysis for 25 Chinese, cities, Cities 97 (2020) 102563.
https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.102563.
Crooks, A., Pfoser, D., Jenkins, A., Croitoru, A., Stefanidis, A., Smith, D., … Lamprianidis, G (2015). Crowdsourcing urban form and function. International Journal of Geographical Information Science, 29, 720-741.
https://doi.org/10.1080/13658816.2014.977905.
Eck, E, J, Chainey, S, Cameron, J, Leitner, M., Wilson, R (2009). Mapping Crime: Understanding Hot Spots, U.S. Department of Justice, Office of Justice Programs, National Institute of Justice.
https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/mapping-crime-understanding-hot-spots.
Glaeser. E., Kourtit, K., Nijkamp, P (2021). Urban Empires, Routledge, New York.
https://www.routledge.com/Urban-Empires-Cities-as-Global-Rulers-in-the-New-Urban-World/Glaeser-Kourtitijkamp/ p/book/9781138601710?srsltid=AfmBOoqMCCEJJw-Sj8XU_KpKqTuwex51EzG0EtBbOqZX9fjYKbiYDYhX.
Grimes, A., Preston, K., Mar´e, D., Badenhorst, S., Donovan, S (2021). The Contrasting Importance of Quality of Life and Quality of Business for Domestic and International Migrants, Labor Markets. In: Cochrane, W., Cameron, M.P., Alimi, O (Eds.), Migration and Mobility. Springer, Tokyo, 97-122.
DOI: 10.2139/ssrn.3477058.
Gurram, M. K., Bulusu, L. D., & Kinthada, N. R (2015). Urban environmental quality assessment at ward level using AHP based GIS multi-criteria modeling-a study on hyderabad city, India. January 2016Asian Journal of Geoinformatics.
Höjer, M., Gullberg, A., & Pettersson, R (2011). Images of the future city: time and space for sustainable development. Springer Science & Business Media.
https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-0653-8.
Hou, L., Wu, F., Xie, X (­2020). The spatial characteristics and relationships between landscape pattern and ecosystem service value along an urban-rural gradient in Xi’an city, China. Ecol. Indic. 108, 105720.
https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2019.105720.
Jiao, L (2015). Urban land density function: A new method to characterize urban expansion, Landscape and Urban Planning, 139: 26-39.
https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.02.017.
Joshi, N., Baumann, M., Ehammer, A., Fensholt, R., Grogan, K., Hostert, P., Waske, B (2016). A review of the application of optical and radar remote sensing data fusion to land use mapping and monitoring. Remote Sensing, 8, 70.
https://doi.org/ 10.3390/rs8010070.
Kourtit, k., Nijkamp, p., Türk, u., Wahlstrom, M (2022). City love and place quality assessment of liveable and loveable neighbourhoods in Rotterdam­, Land Use Policy 119 (2022) 106109.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2022.106109.
Kourtit, K., Osth, J., Nijkamp, P (2020). My home is my castle – assessment of city love in Sweden. Int. J. Inf. Manag.
https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2020.102213.
Lu, H., Shang, Z., Ruan, Y., Jiang, L (2023). Study on Urban Expansion and Population Density Changes Based on the Inverse S-Shaped Function. Sustainability. 2023; 15(13):10464.
https://doi.org/10.3390/su151310464.
Morrison, P.S (2021). Whose Happiness in which Cities? Sustainability 13, 11290.
https://doi.org/10.3390/su132011290.
Nathaniel, S., & Khan, S. A. R (2020). The nexus between urbanization, renewable energy, trade, and ecological footprint in ASEAN countries. Journal of Cleaner Production, 272, 122709.
https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.122709.
Negeri, M. D. Guta, M.S., Erena, S.H (2023). Determinant factors hinder urban structure plan implementation: The case of Nekemte Town, Ethiopia. Heliyon 9 (2023) e13448.
https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e13448.
Nichol, J., & Wong, M. S (2009). Mapping urban environmental quality using satellite data and multiple parameters. Environment and Planning B: Planning and Design, 36(1), 170-185.
 https://doi.org/10.1068/b34034.
Niu, H., Silva, E.A (2021). Delineating urban functional use from points of interest data with neuralnetwork embedding: A case study in Greater London, Computers, Environment and Urban Systems 88 (2021) 101651. 
https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2021.101651.
Ren, J., Ma, R., Huang, Y., Wang, Q., Guo, J., Li, C., Zhou, W (2024). Identifying the trade-offs and synergies of land use functions and their influencing factors of Lanzhou-Xining urban agglomeration in the upper reaches of Yellow River Basin, China, Ecological Indicators. 158, 111279.
https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.111279.
Shen, T., Yao, X., Wen., F (­2021). The Urban Regeneration Engine Model: An analytical framework and case study of the renewal of old communities, Land Use Policy Volume 108, September 2021, 105571.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105571
Stessens, P., Canters, F., Huysmans, M., Khan, M.Z (2020). Urban green space qualities: an integrated approach towards GIS-based assessment reflecting user perception. Land Use Policy 91, 104319.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104319.
United Nations Department of Economic and Social Affairs (2018). Population division. World urbanization prospects: the 2018 revision.
https://www.un.org/en/desa/what-we-do.
Waldheim, C (ed) (2006). The Landscape Urbanism Reader, Princeton Architectural Press, New York.
https://www.google.com/books/edition/The_Landscape_Urbanism_Reader/kqhoMHcYkiAC?hl=en.
Yu, H., Yang, J., Li, T., Jin, Y., Sun, D (2022). Morphological and functional polycentric structure assessment of megacity: An integrated approach with spatial distribution and interaction, Sustainable Cities and Society, 80 (2022) 103800.
https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.103800.
Yue, Y., Zhuang, Y., Yeh, A. G., Xie, J. Y., Ma, C. L., & Li, Q. Q (2017). Measurements of POI-based mixed use and their relationships with neighbourhood vibrancy. International Journal of Geographical Information Science, 31(4), 658–675.
https://doi.org/10.1080/13658816.2016.1220561.
Zhong, C., Huang, X., Arisona, S. M., Schmitt, G., & Batty, M (2014). Inferring building functions from a probabilistic model using public transportation data. Computers, Environment and Urban Systems, 48, 124-37.
https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2014.07.004.
 
 

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 04 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش: 04 آذر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار