ارزیابی روند توسعۀ فیزیکی نواحی سکونتگاهی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای مطالعۀ موردی: شهر هندیجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

روند افزایشی جمعیت سبب شده تا در طی سال‌‌های اخیر، شهرها با توسعۀ فیزیکی قابل‌توجهی مواجه باشند. در بسیاری از شهرها، توسعۀ فیزیکی بدون برنامه با تشدید تخریب زیست‌‌محیطی و وقوع مخاطرات محیطی همراه بوده است. یکی از مناطقی که در طی سال‌‌های اخیر با توسعۀ فیزیکی زیادی مواجه شده است، شهر هندیجان در استان خوزستان است. براین‌اساس، در این پژوهش به ارزیابی روند توسعۀ نواحی سکونتگاهی این شهر پرداخته شده است. در این پژوهش از تصاویر ماهوارۀ لندست، مدل رقومی ارتفاعی 30 متر و لایه‌‌های اطلاعاتی مختلف به‌‌عنوان مهم‌‌ترین داده‌‌های تحقیق استفاده شده است. ابزارهای مورد استفاده در تحقیق شامل ArcGIS (به‌‌منظور تهیۀ نقشه‌‌های مورد نظر)، ENVI (به‌‌منظور پردازش تصاویر ماهواره‌‌ای و تهیۀ نقشه‌‌های کاربری اراضی) و IDRISI (به‌منظور اجرای مدل LCM) بوده است. همچنین مهم‌‌ترین مدل مورد استفاده در تحقیق، مدلLCM  بوده است که به‌‌منظور ارزیابی روند مکانی تغییرات کاربری اراضی از آن استفاده شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داده است وسعت نواحی سکونتگاهی شهر هندیجان در طی دورۀ زمانی 30 ساله حدود 6/1 کیلومترمربع افزایش داشته است. نتایج ارزیابی تغییرات کاربری‌‌های اراضی در منطقه نشان داده است که در طی دورۀ زمانی 30 ساله، 15/1 کیلومترمربع از اراضی بایر، 4/0 کیلومترمربع از اراضی کشاورزی و 05/0 کیلومترمربع از باغات به، به سکونتگاه تبدیل شده است. همچنین نتایج ارزیابی روند مکانی تغییرات نشان داده است که بیشترین میزان توسعۀ نواحی سکونتگاهی مربوط به مناطق شمالی محدودۀ شهری هندیجان بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluating the Process of Physical Development of Residential Areas using Satellite Images (Case study: Hendijan city)

نویسندگان [English]

  • Azam Ebrahimi 1
  • Saeed Maleki 2
1 M.A Student of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, ،Ahvaz،, Iran
2 Professor of Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz،, Ahvaz,، Iran
چکیده [English]

The increasing trend of population has caused cities to face significant physical development in recent years. In many cities, unplanned physical development has been associated with environmental degradation and environmental hazards. One of the areas that has faced with a lot of physical development in recent years is the city of Hendijan in Khuzestan province. In this research, Landsat satellite images, 30 meters high digital model and different information layers are used as the most important research data. The tools used in the research include ArcGIS (to prepare the desired maps), ENVI (to process satellite images and prepare land use maps) and IDRISI (to implement the LCM model). Also, the most important model used in the research was the LCM model, which was used to evaluate the spatial trend of land use changes. The results of this research have shown that the size of the residential areas of Hendijan city has increased by about 1.6 square kilometers during a period of 30 years. The results of the evaluation of land use changes in the region have shown that during the period of 30 years, 1.15 square kilometers of barren lands, 0.4 square kilometers of agricultural lands and 0.05 square kilometers of gardens have been converted into settlements. Also, the results of the evaluation of the spatial trend of changes have shown that the highest development rate of the residential areas was related to the northern areas of the ​​Hendijan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Physical development
  • Rsidential areas
  • LCM
  • Hendijan city

مراجع

اسدی، معصومه؛ زهرا حیدری؛ کامیار امامی (1401). ارزیابی روند توسعه فیزیکی شهر پلدختر به سمت مناطق سیل‌خیز، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی. دوره 11. شماره 2. 174-159.
https://doi.org/10.22067/GEOEH.2021.72169.1101
جوادیان کوتنایی، سارا؛ سعید ملماسی؛ ندا اورک؛ جعفر مرشدی (1393). تدوین الگوی ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری با بهره‌گیری از فرایند تحلیل شبکه­ای (نمونه موردی: شهرستان ساری)، مجله آمایش سرزمین. دوره 6. شماره 1. صفحات 178-153.
https://www.sid.ir/paper/510280/fa
زیاری، کرامت‌اله؛ محمود آروین؛ نگار رحیم‌پور؛ اسماعیل تقوی­زیوانی (1395). ارزیابی تناسب اراضی به‌منظور توسعۀ شهری با رویکرد آمایش سرزمین (مطالعۀ موردی: شهر اهواز)، مجلۀ جغرافیا و توسعه. دوره 15. شماره 47. صفحات 36-17.
https://gdij.usb.ac.ir/article_3181.html
محمدخان، شیرین؛ حمید گنجائیان؛ سمیه شهری؛ امیرعلی عباس­زاده (1398). پیش­بینی روند توسعه شهری به سمت مناطق مخاطره­آفرین با استفاده از تصاویر چندزمانه (مطالعه موردی: شهر مریوان)، مجله سپهر. دوره 28 شماره 110. صفحات 117-107.
https://www.sid.ir/paper/253137/fa
محمدی، مجید؛ مجتبی امیری؛ جعفر دستورانی (1394). مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی شهرستان رامیان در استان گلستان، مجلۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دوره 19. شماره 4. صفحات 158-141.
http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-8560-fa.html
مرکز آمار کشور. (1395). گزارش جمعیتی شهرهای استان خوزستان.
https://www.amar.org.ir
نگهبان، سعید؛ حمید گنجائیان؛ عطرین ابراهیمی؛ کامیار امامی (1398). پایش و پیش‌‌بینی روند تغییرات نواحی سکونتگاهی با استفاده از تصاویر چندزمانه (مطالعۀ موردی: شهر سنقر)، مجلۀ فیزیک زمین و فضا. دوره 45. شماره 2.صفحات 354-343.
https://dorl.net/dor/20.1001.1.2538371.1398.45.2.7.6
نگهبان،‌ سعید؛ حمید گنجائیان؛ مژده فریدونی­کردستانی؛ زیبا چشمه­سفیدی (۱۳۹۸). ارزیابی توسعه فیزیکی شهرها  و گسترش به سمت مناطق ممنوعه ژئومورفولوژیکی با استفاده از LCM(مطالعه موردی:شهر سنندج)،دوره 8. شماره20.صفحات52-39. 
https://doi.org/10.22111/JNEH.2018.2194
 
References
Batty, M  (2005). Cities and Complexity, Understanding Cities with Cellular Automata, Agent-Based Models and Fractals, the MIT Press. Cambridge Massachusetts, 15 (3):115-127
https://www.scirp.org/(S(czeh2tfqw2orz553k1w0r45))/reference
Dutta‚ V.(2012). War on the Dream‚ How Land use Dynamics and Peri-urban Growth Characteristics of a Sprawling City Devour the Master Plan and Urban Suitability‚ A Fuzzy Multi-criteria Decision Making Approach‚ proceeded In 13th Global Development Conference“Urbanisation and Development: Delving Deeper into the Nexus”‚Budapest‚hungary.
http://dx.doi.org/10.1177/0975425312473226
Gholamalifard, M., Joorabian Shooshtari, S., Hosseini Kahnuj, S. H., Mirzaei, M (2013). Land cover change modeling of coastal areas of Mazandaran Province using LCM in a GIS environment. Journal of Environmental Studies, 38(4), 109-124.
https://doi.org/10.22059/JES.2013.29867 
Gibreel, T.M., S. Herrmann, K. Berkhoff, E.A. Nuppenau & A. Rinn (2014). “Farm Types as an Interface between an Agro-Economical Model and CLUE-Naban Land Change Model: Application for Scenario Modeling”, Ecological Indicators,  V 36, 766-778.
http://dx.doi.org/10.1016/j.ecolind.2013.09.009
Gilbert & Gagler (1996). Urbanism development of Third World, Translate by Parvize Karimi Naseri, Tehran, General management Tehran.
http://www.lifesciencesite.com/lsj/life1007s/098_13650life1007s_611_621
Jha,K.‚Miner‚W.Geddes‚ S (2012). Building urban resilience: principles,tools, and practice‚The world Bank‚ 155.
https://doi.org/10.1596/978-0-8213-8865-5
Leta, M. K., Demissie, T. A., Tränckner, J (2021). Modeling and prediction of land use land cover change dynamics based on Land Change Modeler (LCM) in Nashe Watershed, Upper Blue Nile Basin. Ethiopia. Sustainability, 13(7).
 https://doi.org/10.3390/su13073740
Miao, L., H. Yuanman, Z. Wei, Z. Junjun, C. Hongwei & X. Fengming ( 2011). “Application of Land-use Change Model in Guiding Regional Planning: A Case Study in Hun-Taizi River Watershed, Northeast China”, China Geographical Sciences, V 21 (5), pp: 609–618.
http://dx.doi.org/10.1007/s11769-011-0497-6
Shafie, N., Javid, A.M., Irani Behbahani, H., Darabi, H., Hosseinzadeh Lotfi, F  (2023). Modeling land use/cover change based on LCM model for a semi-arid area in the Latian Dam Watershed (Iran). Environmental Monitoring and Assessment, 195(363).
https://doi.org/10.1007/s10661-022-10876-1
Silveira, E. & Penna (2005). An agent based-model ruralurban migration analysis. arXiv: physics/0506021vl, 2June2005.
https://doi.org/10.1016/j.physa.2005.08.055
Vaclavik,T. and Rogan, J (2009). Identifying trends in land use / land cover changes in the context of post socialist transformation in Central Europe: A case study of the greater Olomouc region, Czech Republic. GIS science & Remote Sensing, V 46 (1), 54-76.
http://dx.doi.org/10.2747/1548-1603.46.1.54
Yang, Xiaojun and Li, Jonathan (2013). Advances in mapping from remote sensor imagery: techniques and applications. CRC Press, Taylor & Francis Group
https://doi.org/10.1201/b13770

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 13 دی 1401
  • تاریخ پذیرش: 07 خرداد 1402

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار