شناسایی پیشران‌های مقاوم‌سازی مسکن و اثرات آن بر زیست‌پذیری مناطق روستایی مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

مقاوم‌سازی مسکن یکی از موضوعاتی مهمی است که درجهت ارتقای کیفیت زندگی روستائیان به‌منظور جلوگیری از آسیب‌های احتمالی برای زیست‌پذیرکردن روستاها مبنا قرار می‌گیرد. ساخت مسکن مناسب و بهبود شاخص‌های آن باعث افزایش پایداری و زیست‌پذیری و افزایش انگیزۀ ماندگاری جمعیت روستا و مقاومت بناهای روستایی در برابر تهدیدات می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات مقاوم‌سازی مسکن بر زیست‌پذیری در مناطق روستایی انجام شده است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی، براساس ماهیت تحلیلی و اکتشافی و رویکرد حاکم بر آن کیفی-کمّی است. جامعۀ آماری بخش مرکزی شهرستان اردبیل است. درجهت بررسی موضوع از نظرات 30 نفر از کارشناسان و متخصصان مرتبط با موضوع حاضر به روش هدفمند استفاده شد. نتایج براساس دیدگاه متخصصان درجهت شناسایی مؤلفه‌های پیشران مقاوم‌سازی مسکن پس از چهار بار چرخش نشان داد از بین 30 مؤلفه، 12 مؤلفه مقاوم‌سازی کلیدی هستند. همچنین نتایج ضریب همبستگی پیرسون نشان داد بین مؤلفه‌های مقاوم‌سازی و زیست‌پذیری ارتباط مثبت وجود دارد. نتایج رگرسیون چندمتغیره نیز نشان داد مؤلفه‌های مقاوم‌سازی بر زیست‌پذیری تأثیرگذار بوده است و 610/0 از کل واریانس زیست‌پذیری روستایی را تبیین می‌کند؛ بنابراین توجه به زیست‌پذیری این مناطق در قالب بهسازی و نوسازی روستا و افزایش رفاه می‌تواند زمینه‌های ماندگاری جمعیت را در مناطق روستایی فراهم کند و برای توسعۀ آن، باید ابتدا مشکلات کالبدی، فضایی نامطلوب را از بین ببرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identification Housing Resilience Drivers and its Effects on the Viability of Rural Areas (Case study: Central part of Ardabil city)

نویسنده [English]

  • kumars Khodapanah
چکیده [English]

Housing resilience is one of the important issues that is based on improving the quality of life of villagers in order to prevent possible damage and make villages livable. Building suitable housing and improving its indicators will increase stability and livability and increase the motivation of the village population to stay and the resistance of rural buildings against threats. The present study was conducted with the aim of investigating the effects of housing resilience on livability in rural areas. In terms of practical purpose, this research is based on analytical and exploratory nature and its governing approach is qualitative-quantitative. The statistical community is the central part of Ardabil city. In order to examine the issue, the opinions of 30 experts and specialists related to the present issue were used in a targeted manner. The results based on the experts' point of view to identify the driving components of housing resilience after four rotations showed that among the 30 components, 12 are key resilience components. Also, the results of Pearson's correlation coefficient showed that there is a positive relationship between the components of resilience and livability. The results of multivariate regression also showed that the resilience components had an effect on livability and explained 0.610 of the total variance of rural livability. Therefore, paying attention to the livability of these areas in the form of improving and modernizing the village and increasing welfare can provide the grounds for the sustainability of the population in rural areas, and for its development, physical problems and an unfavorable environment must be eliminated first.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainable development
  • Resilience
  • Rural housing
  • Viability
  • Central part of Ardabil
 
احدنژادروشنی، محسن؛ مفرد مرادی (1392). نقش استراتژی توسعۀ شهری در سیاست‌های تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری، مورد مطالعه: ناحیۀ صفرآباد و بی‌سیم شهر زنجان، برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال سوم. شمارۀ 12. صفحات 48-35.
انصاری، محسن؛ محمد فهیمی‌نیا؛ مهدی فرزادکیا (1397). نیازسنجی و اولویت‌سنجی استقرار تأسیسات مدیریت فاضلاب روستایی درجهت تأمین منبع آب سالم و جایگزین در استان‌های دارای تنش آب شدید ایران. فصلنامۀ سلامت و محیط‌زیست. دورۀ 11. شمارۀ چهارم. صفحات 612-599.
ایراندوست، کیومرث؛ علی‌اصغر عیسی‌لو؛ بهزاد شاهمرادی (1394). شاخص زیست‌پذیری در محیط‌های شهری، مطالعۀ موردی: بخش مرکزی شهر مقدس قم. اقتصاد و مدیریت شهری. سال چهارم. شمارۀ 13. صفحات 118-101.
ایمانی، بهرام (1398). تدوین سناریوهای زیست‌پذیری مناطق روستایی براساس اصول آینده‌پژوهی، نمونۀ مطالعه: شهرستان اسلام‌آباد غرب، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. سال 30. شمارۀ چهارم. صفحات 55-35.
ایمانی، بهرام؛ محسن پورخسروانی (1396). تحلیل فضایی پهنه‌های مخاطره‌آمیز شهرستان اردبیل، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. سال 28. شمارۀ دوم. صفحات 128-109.
تقوایی، علی‌اکبر؛ مهدی بهرام‌پور؛ مهنوش شاهین‌راد (1388). بازسازی مسکن روستایی پس از سانحه، آسیب‌شناسی-رهنموده، آرمانشهر. شمارۀ دوم. صفحات 112-105.
جعفری، فهیمه؛ حمید شایان؛ هما باتقوایی‌سرابی (1399). شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر در ارتقای تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر مخاطرات محیطی (مطالعۀ موردی: سکونتگاه‌های روستایی شهرستان فریمان)، جغرافیا و مخاطرات محیطی. شمارۀ 1. صفحات 115-85.
حاجی‌نژاد، علی؛ علی عسگری؛ جعفر قادری؛ معصومه زارعی (1395). سنجش ارزش‌های محیطی در تخمین تمایل به دریافت وام برای مقاوم‌سازی مساکن روستایی در برابر زلزله با استفاده از روش انتخاب تجربی، مورد مطالعه: بخش آباده طشک، شهرستان نی‌ریز، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای. شمارۀ 18. صفحات 244-233.
خراسانی، محمدامین؛ محمدرضا رضوانی؛ سیدحسن مطیعی‌لنگرودی؛ مجتبی رفیعیان (1391). سنجش و ارزیابی زیست‌پذیری روستاهای پیرامون شهری، پژوهش‌های روستایی. سال سوم. شمارۀ 4. صفحات 110-85.
خراسانی، محمدامین؛ محمدرضا رضوانی؛ محمد مولایی‌قلیچی (1394). تحلیل تأثیر متغیرهای فردی بر ادراک از زیست‌پذیری در روستاهای پیرامون شهر، مطالعۀ موردی: شهرستان ورامین، جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای. سال 13. صفحات 181-159.
رابط، علیرضا؛ عباس سعیدی؛ مصطفی طالشی؛ عبدالحمید نظری (1396). نقش‌آفرینی تسهیلات مسکن در نوسازی و مقاوم‌سازی مساکن روستایی، مورد مطالعه: مساکن روستایی شهرستان ایجرود. فضای جغرافیایی. سال 17. شمارۀ 58. صفحات24-1.
رجبی، ولی؛ حمید جلالیان؛ فرهاد عزیزپور (1400). تأثیر سیاست مقاوم‌سازی بر پایداری مسکن روستایی، مطالعۀ موردی شهرستان ساوه. برنامه‌ریزی منطقه‌ای. دورۀ 11. شمارۀ 44. صفحات 238-221.
رضوانی، محمدرضا (1390). برنامه‌ریزی توسعۀ روستایی در ایران، نشر قومس.
رضوانی، محمدرضا؛ ابراهیم رستگار؛ ناصر بیات؛ خالد دارستانی (1393). شناخت و تحلیل عوامل مؤثر بر تقاضای دریافت تسهیلات اعتباری مسکن روستایی با تأیید بر عوامل مکانی-فضایی، مورد مطالعه: سکونتگاه‌های بخش وراوی- شهر مهر، مسکن و محیط روستا. سال 33. شمارۀ 147. صفحات 16-3.
رضوانی، محمدرضا؛ مصطفی هرائینی؛ معصومه امانی (1398). سنجش و تحلیل شاخص‌های توسعۀ مسکن روستایی، مورد مطالعه: روستاهای استان تهران، برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال نهم. شمارۀ 34. صفحات 50-39.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ حبیب لطفی‌مهروئیه؛ مهدی پورطاهری؛ رضا طالبی‌فرد (1397). نقش مقاوم‌سازی مسکن روستایی در زیست‌پذیری روستاها، مطالعۀ موردی: دهستان مهروئیه، برنامه‌ریزی سکونتگا‌ه‌های انسانی. دورۀ 13. شمارۀ سوم. صفحات 556-543.
رومیانی، احمد؛ حمداله سجاسی‌قیداری؛ خیرالنسا منصوری (1397). تحلیل ساختاری-کارکردی مسکن روستایی با رویکرد توسعۀ پایدار، مورد مطالعه: دهستان رومشگان شرقی، شهرستان کوهدشت. شمارۀ 162. صفحات 70-55.
سلیمانی، علیرضا (1397). واکاوی و تحلیل موانع مقاوم‌سازی مساکن فرسودۀ شهری در برابر مخاطرات، مطالعۀ موردی: شهر ارومیه، برنامه‌ریزی توسعۀ کالبدی. دورۀ پنجم. شمارۀ دوم. صفحات 137-125.
شکوری، علی؛ نقی عسگری (1391). ارزیابی عملکرد برنامه‌های مسکن روستایی و تأثیرات آن بر کیفیت ساخت‌وساز مناطق روستایی در برنامۀ چهارم توسعه، مطالعۀ موردی: استان هرمزگان، پژوهش‌های روستایی. سال سوم. شمارۀ دوم. صفحات 151-119.
شمس‌الدینی، علی؛ علی شکو؛ روح‌اله رستمی (1390). تأثیر نوسازی مساکن روستایی بر اقتصاد معیشتی روستائیان، مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان ممسنی، مسکن و محیط روستایی. شمارۀ 135. صفحات70-57.
ظاهری، محمد (1388). تحلیل بر رابطۀ بین عوامل محیطی و مطلوبیت ساختار فیزیکی مساکن روستایی، مورد مطالعه: استان آذربایجان شرقی، جغرافیا و برنامه‌ریزی. سال 14. شمارۀ 29. صفحات 189-163.
ظاهری، محمد؛ آقایاری هیر، محسن؛ ذاکری میاب، کلثوم (1394). ارزیابی آسیب‌پذیری نواحی روستایی از خطر زلزله، مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان مرند، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. سال چهارم. شمارۀ یک. صفحات 111-97.
عبداللهی، داود؛ رسول ربانی؛ حمیدرضا وارثی (1392). رابطۀ معماری مجتمع‌های مسکونی شهری با سرمایۀ اجتماعی ساکنان، مورد مطالعه: مجتمع‌های شهر اردبیل، مطالعات فرهنگی و ارتباطات. دورۀ نهم. شمارۀ 31. صفحات 132-105.
عظیمی، نورالدین؛ نادر زالی؛ محمدرضا فاروقی (1393). بررسی تأثیر وام مسکن روستایی در کیفیت ساخت‌وسازهای جدید مسکونی، مطالعۀ موردی: شهرستان شفت، برنامه‌ریزی فضایی. سال چهارم. شمارۀ اول. صفحات 142-127.
علینقی‌پور، مریم؛ عیسی پوررمضان (1393). ارزیابی اثرات اجرای طرح هادی بر توسعۀ کالبدی سکونتگاه‌های روستایی بخش مرکزی شهرستان رشت، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، شمارۀ 29. صفحات 113-101.
عینالی، جمشید؛ زهرا عبدی (1395). تأثیر بهسازی مسکن بر زیست‌پذیری اجتماعی سکونتگاه‌های روستایی، نمونۀ موردی: شهرستان ایجرود، اولین کنفرانس ملی علوم جغرافیا. صفحات 216-196.
عنابستانی، علی‌اکبر؛ مهدی جوانشیری (1398). تحلیل اثرگذاری سبکمعماریمدرنبر احساس امنیتکالبدیروستاییان در سکونتگاه های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان بینالود)، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای. سال9. شماره 33. صفحات 124-105.
فراهانی، حسین؛ جمشید عینالی؛ مهری جهان‌سوزی (1400). نقش مقاوم‌سازی مساکن روستایی در بهبود کیفیت کالبدی نواحی روستایی، مطالعه موردی: دهستان قوچان عتیق، چشم‌انداز مطالعات شهری و روستایی.  دوره دوم. شماره سوم. صفحات 48-33.
قره‌بیگلو، مینو؛ شهین فرخی (1398). بررسی تطبیقی الگوهای مکان- رفتار در مساکن قبل و بعد از زلزلۀ روستای زلزله‌زدۀ سرند، پژوهش‌های روستایی. دورۀ 10. شمارۀ یک. صفحات 48-34.
محمدی‌یگانه، بهروز؛ مهدی چراغی، مهدی؛ لیلا اسلامی (1396). تحلیل اثرات اعتبارات مقاوم‌سازی مسکن بر احساس امنیت خانوارهای روستایی، مطالعۀ موردی: دهستان معجزات، شهرستان زنجان، برنامه‌ریزی توسعۀ کالبدی. سال دوم. شمارۀ سوم. صفحات 98-81.
مهدوی‌نژاد، محمدجواد؛ مائده پورفتح‌اله؛ فرزانه علی‌محمدی (1392). ضرورت آموزش خانواده مبنا درجهت مقاوم‌سازی مسکن روستایی، مسکن و محیط روستا. شمارۀ 143. صفحات 52-39.
مهدیان، عزیزاله؛ محسن سرتیپی‌پور (1391). مروری بر تحولات بهیازی مسکن روستایی و چشم‌انداز آتی، فصلنامۀ مسکن و محیط روستا. شمارۀ 140. صفحات 12-3.
همتی‌لوحه‌سرا، جواد؛ حجت‌اله رشیدکلویر؛ نصراله مولایی‌هشجین؛ حسن اکبری (1401). ارزیابی اثرات سیاست‌های مقاوم‌سازی بر الگوهای مسکن و هویت روستایی، مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان ماسال. فصلنامه برنامه‌ریزی سکونتگاه های انسانی. 17(4). صفحات 883-871.
یاسوری. مجید؛ سیده‌فاطمه امامی (1393). نقش وام مسکن در مقاوم‌سازی مساکن سکونتگاه‌های روستایی استان گیلان. فصلنامه برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. شمارۀ 29. صفحات 46-31.
 
Reference
Abe, M., Ochiai, Ch, Okazaki, K (2018). Is post disaster housing reconstuction with participatory method effetive to increasing people awareness for disaster prevention?, Procedia Engineering, No 212, 411-418.
Adeoye, D.O (2016). Challenges of Urban Housing Quality: Insights and Experiences of Akure, Nigeria., Journal of Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol 216, 260-268.
Ahmed, i., gajendran, t., brewer, g., maund, k., meding, j.v., MacKee, j (2018). Compliance to building codes for disaster resilience: Bangladesh and Nepal, Procedia Engineering, No 212, 986-993.
https://www.apn-gcr.org/publication/compliance-to-building-codes-for-disaster-resilience-bangladesh-and-nepal/

Baal, M (2015). Housing provision in 21st century Europe, Habitat International, Vol54, No 3, 182-188.

Bramley, G., Watkins, D (2009). Affordability and supply: the rural dimension. Planning Practice and Research 24 (2) , 185-210.
Corman, H., M.A. Curtis, K. Noonan, N.E. Reichman (2016). Maternal depression as a risk factor for children's inadequate housing conditions, Journal of Social Science & Medicine,  Vol:149, 76-83.
Etinay, n., Egbu, ch., Murray, v (2018). Building Urban Resilience for disaster risk Management and disaster Risk Reduction, Procedia Engineering, No 212, 575-582.
Faiz, A.F., Aysha. W., Wei. B. Ch (2012). Sustainable rural roads for livelihoods and livability, Journal Procedia-Social and Behavioral Sciences, No53, 1-8.
Firdhous, M.F.M (2015). Delivery and Adoption of Cloud Computing Services in Contemporary Organizations, in: V. Chang, R.J. Walters, G. Wills (Eds.), IGI Global, 166-197.
Kotani, H., Honda, R (2019). Effective combinations of information content and channels for the postdisaster reconstruction of rural housing: A case study of the 2015 Gorkha Nepal Earthquake, International Journal of Disaster Risk Reduction, No 39, 1-10.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S221242091831077X

Lotfi, s., Koohsari, m.j (2009). Measuring objective accessibility to neighborhood facilities in the city, a case study: zone6 in tehran, Cities,  Vol, 26, issue 3, 133-140.

Malys, Vida M. and V. Maliene (2015). An Analysis of Professional Perceptions of Criteria Contributing to Sustainable Housing Affordability, Sustainability 7(1): 248-270.
Medrano- Gomes, L.E., Izquierdo, A.E (2017). Social housing retrofit: improving energy efficiency and thermal comfort for the housing stock recovery in mexico, energy, No 121, 41-48.
Omar, Sk (2010). Challenges of the k-era: the psychological contract of knowledge sharing and organizational commitment, International journal of knowledge, culture and change management, Vol,4, 1061-1073.
Sanford, E.L. & Reeder, V.S (2011).  How Can Transportation Agencies Use Performance Metrics To Support Our Livability And Sustainability Goals? Retrieved From WWW.Camsys. Com. 2012.
Tyas, W. P (2016). Home-based enterprises approach for post disaster housing: learnt from post disaster redevelopment programme in developing countries, Social and Behavioral Sciences, No 227, 139-145.
UNDP (2015). Work for Human Development, United Nations Development Programme, New York, NY.
Veltmeyer, H (2010). The Poverty Report Ideas, Policies and Pathways, Development Forum, Canadian Association for the Study of International Development.
Yuan, J., Wu, Q., Liu, J (2012).Understanding ndigenous knowledge in sustainable management of natural resources in china taking two villages from guizhou province as a a case, Forest Policy and Economics, Vol 22, 47-52.