تحلیل چالش‌های بهره برداران دهقانی و اثرات آن بر توسعه روستایی با رویکرد معادلات ساختاری (مورد مطالعه: استان زنجان، ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

   هدف پژوهش حاضر که با ترکیبی از روش­های توصیفی ـ تحلیلی و علی انجام گرفته است، بررسی چالشهای بهره­برداران دهقانی و اثرات این چالش­ها بر توسعه روستایی استان زنجان می­باشد. برای گردآوری داده­های مورد نیاز علاوه بر مطالعات اسنادی از شیوه میدانی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش بالغ بر75831 بهره­بردار دهقانی واقع در استان زنجان است، با استفاده از فرمول کوکران 340 خانوار به عنوان نمونه آماری برآورد شده­اند. و برای تجزیه و تحلیل داده­های گردآوری شده از آزمون­های مربوطه و نرم­افزارهای SPSS،AMOSE, EXCEL وGIS  استفاده شده است.
نتایج پژوهش نشان داد چالش­های اقتصادی، مهم­ترین مشکل بهره­برداران در استان می­باشند و میانگین چالش­هایی که بهره‌برداران دهقانی با آن مواجه­اند با مقدار 79/3، به صورت معناداری بیشتر از حد متوسط می­باشد. نتایج آزمون تحلیل واریانس نشان داد، در بین شهرستان­های استان به لحاظ چالش‌های پیش­روی بهره­برداران تفاوت آماری معناداری وجود دارد و شهرستان­های سلطانیه، ایجرود و ماهنشان با میانگین رتبه­ای967/3، 864/3 و651/3، دارای بیشترین و خدابنده، ابهر و زنجان با میانگین رتبه­ای 347/3، 429/3 و 481/3 دارای کمترین میزان چالش‌های بهره­برداری دهقانی هستند. همچنین وضعیت کلی توسعه روستایی با میانگین 26/2، به صورت معناداری پایین­تر از میانگین مبنا قرار دارد و در میان شاخص­های آن، دو بعد کلیدی مدیریتی و اقتصادی توسعه روستایی در وضعیت نامناسب­تری قرار دارند. نتایج مدل نهایی پژوهش در خصوص اثرات چالش­های پیش­روی بهره­برداری دهقانی بر توسعه روستایی که برازش آن به تأیید نهایی رسید نشان داد، چالش­های اجتماعی و محیطی با ضرایب 67/0- و 26/0-، به ترتیب دارای بیشترین و کمترین اثر منفی بر توسعه روستایی بوده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating the Challenges of Peasant Operators and its Effects on Rural Development with Structural Equations Approach (Case study: Zanjan Province, Iran)

نویسندگان [English]

  • zoleiha naderkhani 1
  • Yousef Ghanbari 2
1
2 , Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, University of Isfahan
چکیده [English]

The aim of the research, which was carried out with a combination of descriptive-analytical methods, is to investigate the challenges of peasant operators and the effects of these challenges on the rural development of Zanjan province. In addition to library studies, a survey method has been used to collect the required data. The statistical population of the research is 75831 farmers located in Zanjan province, using Cochran's formula, 340 people have been estimated as a statistical sample. And to analyze the collected data, relevant tests and SPSS, AMOSE and GIS software have been used. The results of the research showed that economic challenges are the most important problems of farmers in the province, and the average number of challenges faced by farmers is 3.79, which is significantly higher than the average. The results of the analysis of variance test showed that there is a statistically significant difference among the cities of the province in terms of the challenges faced by the operators, and the cities of Soltanieh, Ijroud and Mahenshan with an average rank of 3.967, 3.864 and 3.651 have the highest and Khodabande, Abhar and Zanjan with an average rating of 3.347, 3.429 and 3.481 have the lowest number of challenges in peasant operators. Also, the overall situation of rural development with an average of 2.26 is significantly lower than the base average, and among its indicators, two key indicators of rural development, management and economy, are in a worse condition. The results of the final model of the research regarding the effects of the challenges faced by peasant operators on rural development, whose fit was finally confirmed, showed that social and environmental challenges with coefficients of -0.67 and -0.26, respectively, have the highest and lowest have had a negative effect on rural development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rural Development
  • Peasant Exploitation
  • Structural Equations
  • Zanjan Province
ایروانی، هوشنگ؛ علیرضا دربان‌آستانه (1383). اندازه‌‌گیری و تحلیل و تبیین پایداری واحدهای بهره‌‌برداری (مطالعۀ موردی: گندمکاران استان تهران)، مجلۀ علوم کشاورزی ایران. جلد 35. شمارۀ 1. صفحات 52-39.
بدری، سیدعلی؛ علیرضا رکن‌‌الدین‌افتخاری؛ محمد سلمانی؛ دادله بهمند (1390). نقش بهره‌‌برداری زراعی (خانوادگی) در توسعۀ پایدار روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان قیر و کارزین- استان فارس)، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی. دوره 43. شماره 76. صفحات 48-33.
بیگی، احمد (1388). بررسی شاخص‌‌های پایداری در توسعۀ روستایی، همایش ملی انسان، محیط‌زیست و توسعۀ پایدار. 19 و 29 اسفند. صفحات 7-1.
https://www.sid.ir/fa/seminar/ViewPaper.aspx?ID=7013
پورمرعشی، سیدمحمد (1375). یکپارچه‌‌سازی زمین‌‌های کشاورزی در ایران و کشورهای دیگر، مجلۀ برنامه و بودجه. دوره 1. شماره 11. صفحات 82-57.
جبرئیلی، محرمعلی؛ آنه محمد قره‌گل (1393). بررسی نقش دیدگاه‌‌های مختلف در بهره‌برداری از مزارع خُرد، دهقانی و بزرگ در توسعۀ پایدار کشاورزی، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران. صفحات 15-1.
حسینی، غلامحسن (1388). آسیب‌پذیری و توسعۀ نظام بهره‌برداری کشاورزی در ایران، فصلنامۀ راهبرد. شمارۀ دوره 17. شماره 3. صفحات 147-129.
رضایی، عبدالمطلب؛ مرتضی اکبری؛ علی اسدی (1385). اصلاح ساختار نظام بهره‌برداری خُرد و دهقانی، راهبرد توسعۀ پایدار کشاورزی. وزرارت جهاد کشاورزی معاونت ترویج و نظام بهره‌برداری.
 -زاهدی، شمس‌السادات؛ غلامعلی نجفی (1385). بسط مفهوم توسعۀ پایدار، مدرس. دوره 10. شماره 4. صفحات 76-43.
- دربان آستانه، علیرضا؛ سیدحسن مطیعی لنگرودی؛ فرزانه قاسمی (1397). شناسایی و تحلیل عوامل موثر بر معیشت پایدار کشاورزان (مورد مطالعه: شهرستان شازند)، فصلنامه پژوهش­های روستایی. دوره 9. شماره 2. صفحات 337-324.
- سواری، مسلم؛ حسین شعبانعلی فمی؛ هوشنگ ایروانی؛ علی اسدی (1397). طراحی الگوی برون رفت از چالش‌های پایدارسازی معیشت کشاورزان کوچک مقیاس در شرایط خشکسالی در استان کردستان، تحلیل فضایی مخاطرات محیطی. 5 (2 ). صفحات 18-1.
- شایان، حمید؛ خدیجه بوذرجمهری؛ رضا میرلطفی (1389). بررسی نقش کشاورزی در توسعه­ی کشاورزی (مطالعه موردی:بخش میانکنگی‌سیستان)،مجله جغرافیاوتوسعه ناحیه­ای. دوره 8. شماره 15. صفحات‌171-151.
شعبانعلی‌فمی، حسین؛ زهرا قارون؛ جواد قاسمی (1391). مدیریت نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی در ایران، تهران. ناشران سروا و آوای مسیح.
شهبازی، اسماعیل (1372). توسعه و ترویج روستایی، ناشر دانشگاه تهران. تهران.
شوکتی‌آمقانی؛ محمد؛ خلیل کلانتری؛ علی اسدی؛ حسین شعبانعلی فمی (1397). بررسی عوامل مؤثر بر خُردی و پراکندگی اراضی کشاورزی در استان آذربایجان شرقی، مجلۀ تحقیقات اقتصاد. دوره 49. شماره 3. صفحات 507-487.
شیخ‌زاده، مجتبی (1390). گسترش شرکت‌‌های زراعی در راستای ضرورت یکپارچه‌سازی اراضی، برزگر، 1058،صفحات 13-10. 
- علیزاده، کتایون؛ حجت حاتمی‌نژاد (1394). نقش نظام‌‌های بهره‌برداری در توسعۀ پایدار کشاورزی ایران (نمونۀ موردی: بخش مرکزی تربت حیدریه)، مجلۀ علوم جغرافیایی. دوره 11. شماره 22. صفحات 87-71.
article_528098.html
عبداللهی، محمد) 1377). نظام‌‌های بهره‌‌برداری کشاورزی در ایران، وزارت کشاورزی معاونت امور نظام بهره‌برداری. تهران.
- عیسی‌‌پور، سینا؛ رضا مقدسی؛ مهدی پیروزیان؛ جلیل اجلی (1397). بررسی کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی نظام‌‌های بهره‌‌برداری خُرد و دهقانی در روستاهای شهرستان میانه، فصلنامۀ راهبردهای توسعۀ روستایی. دوره 5. شماره 3. صفحات 424- 407.
 10.22048/RDSJ.2019.115991.1703
- قنبری‌شیرسوار، علی (1400).  گزارش پژوهشی: بررسی وضعیت زمین و نظام بهره‌برداری مناسب در ایران)، خبرگزاری صدا و سیما . 20 مهر 1400.
- حیدری‌، ساربان؛ سهیلا باختر (1395). بررسی نقش تعاونی‌‌های تولید روستایی در توانمند‌‌سازی اجتماعی کشاورزان گندم‌‌کار شهرستان اسلام‌‌آباد غرب، پژوهش‌‌های جامعه‌‌شناسی. سال 10. شماره 2. صفحات 113-97.
 10.22048/RDSJ.2018.74005.1630
 حیدری‌ساربان، وکیل (1391). بررسی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌‌های تولید روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان پارس‌آباد)، نگرش‌‌های نو در جغرافیای روستایی. دوره 4. شماره 2. صفحات 165-151.
- کریم، محمدحسین؛ محمود صفدری‌نهاد؛ مسعود امجدی‌‌پور (1393). توسعۀ کشاورزی و اقتصاد مقاومتی جایگزین نفت، فصلنامۀ سیاست‌های راهبردی و کلان. دوره 2. شماره 6. صفحات 127-103.
-کمالی، حسین؛ ابوالفضل مددی (1385). مسائل و مشکلات و چالش‌‌های نظام بهره‌برداری خُرد و دهقانی، وزارت جهاد کشاورزی. معاونت ترویج و نظام بهره‌برداری.
لهسایی‌زاده، عبدالعلی (1372). جامعه‌شناسی کشاورزی، نشر سمت. تهران.
مطیعی‌لنگرودی، سیدحسن؛ ابراهیم شمسایی (1388). توسعه و کشاورزی پایدار از دیدگاه اقتصاد روستایی، تهران. انتشارات دانشگاه تهران.
مرکز آمار ایران (سالنامۀ آماری استان زنجان). 1395.
مجاورباغچه، منصور؛ سلیمان رسولی‌آذر؛ لقمان رشیدپور (1398). واکاوی و بررسی چالش‌های نظام‌های بهره‌برداری خُرد و دهقانی در استان آذربایجان غربی، پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی. دوره 12. شماره4. صفحات 50-41.
وزارت جهاد کشاورزی، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران (1394). نظام تشکیل و استقرار شرکت‌‌های کشت و صنعت در بخش کشاورزی.
نکوئی‌نائینی، علی (1394). سنجش پایداری نظام‌‌های بهره‌برداری کشاورزی در راستای اهداف اقتصاد مقاومتی، فصلنامۀ سیاست‌های راهبردی و کلان. دوره 3. شماره 9. صفحات 139-123.
نجفی، غلامعلی؛ شمس‌السادات زاهدی (1384). مسئله پایداری در کشاورزی ایران، مجله جامعه‌شناسی ایران. دوره 6. شماره 2. صفحات 106-73.
ورمزیاری، حجت؛ فرحناز رستمی؛ شهپر گراوندی (1392). الگوسازی نهادهای مؤثر بر توسعۀ کشاورزی خُرده مالکی ایران از نگاه متخصصان؛ با تأکید بر نهادهای غیردولتی، توسعۀ روستایی. دوره 5. شماره 2. صفحات 156-133.
وثوقی، منصور (1366). جامعه‌شناسی روستایی، نشرکیهان. تهران.
 
References
Ahad.U., Inayatullah, M ( 2013). Challenges To The Agricultural Development In Iran, Vol. 2 , No, 10,85-91.
Baumgartner, H., & Homburg,  C (1995). Applications of structural equation modelling in marketing research, A review. International Journal of Research in Marketing, Vol. 13, 139-161.
Chapagain, T., Raizada, N.M (2017). Agronomic Challenges Opportunities for Terrace Agriculture in Development Countries, Department of Plant Agricuiture, University of Guelph, Vol . 8, 1-15. 
Duffy, P (2018). Small –farm settlement landscapes in transition. Irish Geography Vol. 50, No. 2, 12-19.
Huang, Q., Li, M., Chen, ZH. & Li, F (2011). Land consolidation: an approach for sustainable development in rural China. Ambio,Vol. 40, 93-95.
Garnevska, E., Liu,G.,  Mary Shadboltc, N (2011).  Factors for Successful Development of Farmer cooperatives in Northwest China. International Food and Agribusiness Management Review , Vol. 14, No. 4, 69-84.
Jouzi, Z., Azadi, H., Taheri, F., Zafarshani,K., Gebrehiwot, K ., Van Passel, S & Lebailly, F (2017). Organic farming and small-scale farmers:main opportunities and challenges. Ecological economics. Vol 132, 144-154.
Karbasioun, M., Mulder, M., Biemans, M (2008). Changes and Problems of Agricultural Development in Iran. World J. Agric. Sci, Vol. 4, No. 6, 759-769.
https://www.researchgate.net/publication/37792164
Lynch, H., Uchanskim M., Patrick, M.,  Wharton, C (2018). Small farm sustainability in the south west: Challenges, Opportunities, and best practices for local farming in Arizona and New Mexico. Food Studies, Vol 8, No 2, 45-56.
Maleki, Sh., Bigdeli Rad, V ( 2017). Social Sustainability Measures for Rural Areas in Iran, Space Ontology International Journal, Vol. 6, No. 1, 79-84.
Shook, C. L., Ketchen, D. J. Jr., Hult, G. T.M.,& Kacmar, K.M (2004). An assessment of the use of structural equation models in strategic management research, Strategic Management Journal, Vol. 25, 397- 404.
UNDP (1994). Sustainable human development and agriculture, New York, NY.USA.
Werts, C. E., Linn, R. L., Joreskog, K. G (2010). Quantifying unmeasured variables, Measurement in the Social Sciences (H. M. Blalock, Jr. Ed).
10.4324/9781351329088-11