تحلیل میزان آسیب‌پذیری روستاهای شهرستان اشتهارد در برابر زلزله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا انسانی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران

چکیده

کشور ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی و زمین‌شناختی آن در زمرۀ ده کشور زلزله‌خیز جهان جای دارد. این در حالی است که هم‌اکنون حدود یک‌چهارم جمعیت ایران در سکونتگاه‌های روستایی سکونت دارند و از طرفی، استقرار روستاها در نزدیکی یا روی خطوط گسل فعال، ضرورت دارد تا به لحاظ میزان آسیب‌پذیری کالبدی مورد بررسی علمی قرار گیرند؛ ازاین‌رو هدف این پژوهش تحلیل میزان آسیب‌پذیری روستاهای شهرستان اشتهارد در برابر زلزله است. روش تحقیق حاضر توصیفی-تحلیلی بوده و برای جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها نیز از روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. تحلیل داده‌ها و اطلاعات تحقیق از طریق تحلیل فضایی (Arc Map) و تحلیل آماری (SPSS) صورت گرفته و جامعۀ آماری شامل 1326 خانوار روستایی از 4 دهستان اشتهارد است که براساس نمونه‌گیری غیراحتمالی و با روشی هدفمند (قضاوتی)، تعداد 208 خانوار به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نخست، اکثر نقاط روستایی در پهنه‌های امن و کم‌خطر منطقه قرار گرفته‌اند که درحال‌حاضر نیمی از آن‌ها خالی از سکنه و مابقی نیز از تراکم جمعیتیِ بسیار کمی برخوردار هستند، در مقابل تعداد کمی از نقاط روستایی با تراکم بالای جمعیتی در پهنه‌های پرخطر قرار گرفته‌اند. دوم، از میان 8 معیار انتخاب‌شده برای برآورد میزان آسیب‌پذیری مسکن در برابر زلزله، می‌توان گفت در محدودۀ مورد مطالعه، شاخص‌های عرض معابر، کیفیت مصالح به‌کار رفته و تراکم واحد‌های مسکونی وضعیت مناسبی ندارند و در آسیب‌پذیرکردن خانه‌های روستایی در برابر زلزله نقش مهمی دارند و در مقابل شاخص‌های قدمت بنا و تعداد طبقات واحدهای مسکونی شرایط مطلوبی دارند و تا حدودی آسیب‌پذیری مسکن در چهار روستا را تعدیل کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Vulnerability of the Villages of Eshtehard City Against Earthquakes

نویسندگان [English]

  • Vahid Riahei 1
  • Yasin Mogadasi 2
1 Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran
2 Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran
چکیده [English]

According to its geographical and geological location, Iran is among the ten earthquake-prone countries in the world. This is despite the fact that now about a quarter of Iran's population lives in rural settlements, and on the other hand, the establishment of villages near or on active fault lines is necessary to be scientifically investigated in terms of the level of physical vulnerability. Therefore, the purpose of this research is to analyze the vulnerability of the villages of Eshtehard city against earthquakes. The current research method is descriptive-analytical and library and field methods were used to collect information and data. Data analysis and research information were done through spatial analysis (Arc Map) and statistical analysis (SPSS) and the statistical population includes 1326 rural households from 4 Eshtehard districts, based on non-probability sampling and with a purposeful (judgmental) method, the number of 208 The household was selected as the sample size. The findings of the research show that first: most of the rural areas are located in the safe and low-risk areas of the region, half of which are currently uninhabited and the rest have a very low population density, in contrast to a small number of rural areas Villages with high population density are located in high-risk areas. Second: Among the 8 criteria selected to estimate the vulnerability of housing against earthquakes, it can be said that in the studied area, the indicators of the width of the roads, the quality of the materials used, and the density of the residential units are not in a suitable condition and make them vulnerable. Rural houses play an important role against earthquakes, and against the indicators of building age and the number of floors of residential units, they have favorable conditions and have moderated the vulnerability of housing in four villages to some extent.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural disasters
  • Earthquake
  • Rural areas
  • Vulnerability
  • Eshtehard city
افتخاری، عبدالرضا؛ طاهره صادقلو (1396). تاب‌آوری اجتماعات محلی در برابر مخاطرات محیطی، جلد اول. چاپ دوم. انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. تهران.
https://www.gisoom.com/book
بهرامی، رحمت‌اله (1381). تحلیلی بر آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی در برابر زلزله: مطالعۀ موردی استان کردستان، روستا و توسعه. دورۀ 11. شماره 2. صفحات 182-163.
پورطاهری، مهدی؛ علی حاجی‌نژاد؛ احدالله فتاحی؛ رضا نعمتی (1393). ارزیابی آسیب‌پذیری فیزیکی سکونتگاه‌های روستایی در برابر مخاطرات طبیعی با استفاده از مدل تصمیم‌گیری کوپراس، برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 18. شماره 3. صفحات 52-29.
پورطاهری، مهدی؛ مجید پریشان؛ عبدالرضا افتخاری؛ علی عسگری (1390). سنجش و ارزیابی مؤلفه‌های مبنایی مدیریت ریسک زلزله، پژوهش‌های روستایی. سال یکم. صفحات 150-115.
جلالیان، حمید؛ حسین دادگر (1394). پهنه‌بندی آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی در برابر زلزله با مدل AHP در محیط GIS، مطالعۀ موردی: بخش چورزق شهرستان طارم، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. سال 26. شماره 3. صفحات 42-29.
ریاحی،وحید؛ خدیجه کریمی (1395).مدیریت ریسک درنواحی روستایی، انتشارات اکادمیک‌و انجمن جغرافیایی ایران.صفحه31.
ریاحی، وحید؛ لقمان زمانی (1392). مدیریت بحران زلزله در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان سروآباد، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال2. شماره 1. صفحات 169-151.
ریاحی، وحید (1396). مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران، انتشارات آکادمیک و انجمن جغرافیایی ایران. صفحات 70-57. 
زمردیان، محمدجعفر (1381). کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه‌ریزی شهری و روستایی، انتشارات دانشگاه پیام نور.
صفحات 121-120. 
 سیف، یعقوب؛ علیرضا شکیب؛ علی‌اکبر متکان؛ بابک میرباقری (1396). سنجش سطوع و اولویت‌بندی آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی در برابر زلزله با استفاده از منطق فازی در GIS، مطالعۀ موردی استان فارس، پژوهش‌های دانش زمین. سال 9. شماره 36. صفحات 200-181.
شکور، علی؛ فضل‌اله کریمی؛ محمد ملکی (1396). تحلیل ریسک آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی در برابر زلزله، مطالعه موردی روستاهای شهرستان لامرد، فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال 7. شماره 26. صفحات 92-80. 
عینالی، جواد؛ مهدی چراغی؛ احمد رومیانی (1393). ارزیابی نقش اعتبارات مسکن در کاهش آسیب‌پذیری کالبدی سکونتگاه‌های روستایی، فصلنامۀ مسکن و محیط روستا. دورۀ بیست و سوم. شماره 146. صفحات 90-78.
http://jhre.ir/browse.php?a_id=446&sid=1&slc_lang=en
قائدرحمتی، صفر؛ ایمان باستانی‌فر؛ لیلا سلطانی (1390). بررسی تأثیرات تراکم بر آسیب‌پذیری ناشی از زلزله در شهر اصفهان (با رویکرد فازی)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. سال22. شماره 41. صفحات 122-107.
محمدزاده، رحمت (1386). تجارب برنامه‌ریزی شهری توکیو در کاهش آسیب‌پذیری ناشی از زلزله، سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه طبیعی. سال 9. شماره 26.صفحات 111-89.
مشکینی، ابوالفضل؛ رضا شعبان‌زادۀ نمینی (1393). تحلیل آسیب‌پذیری بافت شهری در برابر زلزله، منطقۀ مورد مطالعه: منطقۀ 2 شهرداری تهران، پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دورۀ 46. شماره 4. صفحات 856-843.
 
References
Azizi, M. A (2009). An Analysis of the Status and Transformation of Urban Housing Indicators in Iran, HONAR- HA-YEZ-ZIBA, 23(23), 25- 34. [InPersian].
https://journals.ut.ac.ir/article_10711.html?lang=en
Ghafory Ashtyani, M (2005). Earthquake Risk Manage ment Strategis: the Iranian Experieance, IIES, 2005.
Rashed, T (2003). Measuring the Environmental Context of urban vulnerability to Earthquake
Hazards:An Integrative Remote Sensing and GIS Approach. Uc Santa Barbara and San Diego State
University.
https://www.researchgate.net/publication/252632503_Measuring_the_environmental_context_of_social_vulnerability_to_urban_earthquake_hazards_An_integrative_remote_sensing_and_GIS_approach.
Menoni, S (2006). Sieismic Risk Evaluation Integrated use of Geographical Information System and Artificial Intelligence Technique SERGISAL, Instituto di Ricerca sul Rischio sismico, Milano,Italy.
Samaddar, S .& N. okada (2006). »Participatory Approach for post- Earthquake Reconstruction in the villages of kachehh, India, annuals of Disaster«, Prevres. Inst, Kyoto univ, No. 49 B, 2006.
Smith, K  (1996). Enviromental Hazards, second ed., Rutledge: London.
The Word Bank, Mainstreaming Hazard Risk Management in Rural Projects, written by Jolanta Kryspin Watson, 2006,  http://www.word bank.org/hazards.