دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Scrutiny on the Theoretical-ideological and Operational Foundations of Urban Development Programs (Case study: Rasht city) تدقیقی بر مبانی نظری- اندیشه‌ای و عملیاتی برنامه‌های توسعۀ شهری مطالعة موردی: شهر رشت 1 26 8717 10.22111/gdij.2024.49183.3662 FA کرامت اله زیاری استاد گروه جغرافیا انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران مریم سجودی پژوهشگر پسا دکترا، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت Journal Article 2024 06 28 The current research aims to analyze the theoretical and operational development programs in the city of Rasht; For this purpose, based on contextual theory, the type of response to this goal was qualitative and based on documentary studies and in-depth interviews with 30 city-level experts. Then, by using MAXQDA software, open and central codes have been extracted and finally, selective coding has been done by taking advantage of the city''''s potential and the opinion of elites. The results of the studies show that the most important theoretical and ideological components in the causal dimension include the country''''s planning system and the content of comprehensive plans and implementation problems, problems related to the legal nature, property and assets of municipalities and judicial authorities, etc. .; on the other hand, the phenomenon includes the neglect of social issues, the tendency of demand to change the use of urban land in Rasht towards non-scientific orientations in urban development plans, etc.; In the strategy dimension, it includes directing the program towards the agenda of future actions, providing a matrix in which the environmental variables are regularly arranged and...; Finally, in the consequence dimension, it has included the reduction of increasing pressures caused by environmental changes, the development of continuous change dynamics, etc. It can also be seen in the operational part of the model that in the causal concept, the most important category includes deep deficiencies of the body and content; In the phenomenon section, the category of fragmentation resulting in the weakening and inefficiency of the system and urban plans; In the strategy section, the category of the need for radical self-improvement and targeted reconstruction with emphasis on the development requirements of pragmatism, and finally, in the consequence section, the category of non-use of existing solutions for operational and forward-looking development were the most important categories, each of which had its own implications. <strong>  امروزه پاسخ به مسائل و چالش‌های درونی و بیرونی شهرها به‌خصوص در کلان­شهرها، تبدیل به مهم‌ترین و اصلی‌ترین دغدغۀ مدیریت شهری شده است. معمولا طرح‌ها و برنامه‌های شهری به­عنوان سندی برای ارائۀ وضع موجود، به چالش‌ها، تأکید بر قوت‌ها و فرصت‌ها، چشم‌انداز‌سازی و... اشاره داشته‌اند؛</strong><strong> لذا پژوهش حاضر بر آن بوده است تا به واکاوی نظری و عملیاتی برنامه‌های توسعه‌ای در شهر رشت بپردازد. بدین­منظور </strong><strong>براساس</strong><strong> </strong><strong>تئوری</strong><strong> </strong><strong>زمینه‌ای، نوع پاسخ‌گویی به این هدف کیفی و مبتنی بر</strong><strong> </strong><strong>مطالعات</strong><strong> </strong><strong>اسنادی و</strong><strong> </strong><strong>مصاحبة</strong><strong> </strong><strong>عمیق</strong><strong> </strong><strong>با 30 نفر از</strong><strong> </strong><strong>صاحب­نظران سطح شهری بوده است</strong><strong>.</strong><strong> </strong><strong>همچنین</strong><strong> </strong><strong>با</strong><strong> </strong><strong>استفاده</strong><strong> </strong><strong>از</strong><strong> </strong><strong>نرم‌افزار «</strong><strong>MAXQDA</strong><strong>»</strong><strong> اقدام</strong><strong> </strong><strong>به استخراج</strong><strong> </strong><strong>کدهای</strong><strong> </strong><strong>باز</strong><strong> </strong><strong>و</strong><strong> </strong><strong>محوری</strong><strong> </strong><strong>و در نهایت</strong><strong> </strong><strong>کدگذاری</strong><strong> </strong><strong>گزینشی</strong><strong> </strong><strong>با</strong><strong> </strong><strong>بهره‌گیری</strong><strong> </strong><strong>از پتانسیل‌های شهر و</strong><strong> </strong><strong>نظر</strong><strong> </strong><strong>نخبگان</strong><strong> </strong><strong>شده</strong><strong> </strong><strong>است. نتایج بررسی‌های صورت­گرفته نشان­می‌دهد مهمترین مؤلفه‌های نظری اندیشه‌ای در بعد علی شامل: نظام</strong><strong> </strong><strong>برنامه‌ریزی</strong><strong> </strong><strong>کشور</strong><strong> و </strong><strong>محتوای</strong><strong> </strong><strong>طرح‌های</strong><strong> </strong><strong>جامع</strong><strong> </strong><strong>و</strong><strong> </strong><strong>مشکلات</strong><strong> </strong><strong>اجرایی، </strong><strong>مشکلات مربوط به ماهیت حقوقی، اموال و دارایی‌های شهرداری‌ها و مراجع قضایی و ... است. در بعد پدیده شامل: غفلت مسائل اجتماعی،</strong><strong>گرایش تقاضا برای تغییر کاربری زمین شهری در رشت به­واسطۀ جهت­گیری‌های غیر علمی ‌در طرح‌های توسعة شهری و... می­باشد؛ در بعد راهبرد شامل: </strong><strong>جهت‌دهی برنامه به­سوی </strong><strong>دستور کار اقدامات آینده، </strong><strong>ارائة ماتریسی که </strong><strong>متغیرهای محیطی به­طور منظم در آن چیده شده باشند و غیره است و نهایتا در بعد پیامد شامل: کاهش فشارهای فزآینده ناشی از؛ تغییرات محیطی، توسعة پویش تغییر مداوم و... بوده است. همچنین در بخش عملیاتی الگو مشاهده می‌شود که در مفهوم علی، مهمترین مقوله شامل: نارسایی‌های عمیق کالبد و محتوا</strong><strong>؛ در </strong><strong>بخش پدیده، مقولة چندپارگی‌های منتج به تضعیف و ناکارامدی نظام و طرح‌های شهری؛ در بخش راهبرد مقولة لزوم خودپالایی ریشه‌ای و بازسازی هدفمند با تأکید بر الزامات توسعه‌ای پراگماتیسم و نهایتاً در بخش پیامد مقولة عدم تکافوی راهکارهای موجود برای توسعة عملیاتی و آینده‌نگر مهمترین مقولاتی بوده‌اند که هر کدام مفاهیم مترتب بر خود را داشته‌اند.</strong> https://gdij.usb.ac.ir/article_8717_ccfe390acf196e1e3beec1549efa07f1.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Analysis of the Spatial Distribution of Pre-hospital Emergency Centers in Ardabil City تحلیل توزیع فضایی پایگاه‌های اورژانس پیش بیمارستانی در شهر اردبیل 27 48 8944 10.22111/gdij.2025.49328.3667 FA بهنام باقری استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران محمدتقی معصومی استادیار گروه جغرافیا برنامه‌ریزی شهری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران Journal Article 2024 07 20 Pre-hospital emergency centers are one of the centers that are involved in providing the health of people and society, so their lack, insufficiency and lack of optimal location causes many problems for the residents. in terms of its purpose, this research is an applied and descriptive-analytical research. The aim of the current research is to analyze the spatial distribution of pre-hospital emergency centers in Ardabil city and to identify the service area of each center using Network Analysis technique in GIS. the research has been done in three phases. The 1) creating of geodatabase required for analysis, 2) creating a network analysis layer with the border of the city and analyze the service areas based on time and distance standards, 3) identifying urban neighborhoods deprived of pre-hospital emergency services. the global time standard of 3 minutes and the common standard of 8 minutes in Iran have been used. Also, a functional radius of 1700 meters has been considered serving with the emergency centers. The results showed that the city of Ardabil is not in a favorable situation in the proportional distribution of emergency centers on the city level, and all urban areas are not fully covered. in areas such as Kosar and Dadgostari towns around Shorabil Lake, Also, in the northwest of the city, in the neighborhood of Salmanabad, the service gap of the emergency centers is clearly visible. With relocation of existing centers or building new centers in the towns if of Sahili, Kosar, and Keshaavarzi, and finally in Salmanabad neighborhood, the service gap will be reduced and the city will be more covered.<br /><strong> </strong> پایگاه‌های اورژانس پیش‌بیمارستانی از مراکزی هستند که به طور مستقیم در تامین سلامت افراد و جامعه دخیل هستند، لذا کمبود، نارسایی و عدم مکان‌یابی بهینه آن مشکلات عدیده‌ای برای ساکنان بوجود می‌آورد. تحقیق حاضر از نظر هدف جزو تحقیقات کاربردی و توصیفی- تحلیلی می‌باشد. هدف پژوهش حاضر تحلیل توزیع فضایی پایگاه‌های اورژانس پیش‌بیمارستانی در شهر اردبیل و شناسایی محدوده خدمات‌رسانی هر پایگاه با استفاده از تکنیک Network Analysis در بستر سیستم اطلاعات جغرافیایی است. برای نیل به هدف مذکور، تحقیق در سه فاز انجام شده است. فاز اول ایجاد ژئودیتابیس مور نیاز تحلیل، فاز دوم ایجاد لایه تحلیل شبکه با مرز محدوده شهر و تحلیل محدوده خدمات‌رسانی براساس استاندارد زمانی و فاصله‌ای، فاز سوم شناسایی محله‌های شهری محروم از خدمات اورژانس پیش‌بیمارستانی. برای تحلیل محدوده خدمات‌رسانی پایگاه‌های اورژانس در این تحقیق از استاندارد زمانی 3 دقیقه جهانی و استاندارد رایج 8 دقیقه‌ای در ایران استفاده شده است. همچنین شعاع عملکردی 1700 متر برای خدمات‌رسانی پایگاه‌ها در نظر گرفته شده است. نتایج حاصل از تحلیل شبکه بر مبنای زمان و مسافت نشان داد که شهر اردبیل در توزیع متناسب پایگاه‌های اورژانس در سطح شهر وضعیت مطلوبی ندارد و همه مناطق شهری به طور کامل تحت پوشش نیستند، بطوریکه در نواحی مانند شهرک کوثر و شهرک دادگستری در اطراف دریاچه شورابیل و همچنین در شمال غربی شهر در محله سلمان‌آباد خلاء خدماتی پایگاه‌ها کاملا به چشم می‌خورد. با پیشنهاد احداث پایگاه‌های جدید در نواحی شهرک ساحلی، کوثر، سلمان‌آباد و کشاورزی نیز خلاء خدماتی کمتر شده و شهر بیشتر زیر پوشش خواهد بود. https://gdij.usb.ac.ir/article_8944_d09930aa8c84722854dc17ee770a7f26.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Evaluation of Seasonal Pollution of Heavy Metals in the Atmospheric Dust of Yazd City using Pollution Indicators ارزیابی میزان آلایندگی فصلی فلزات سنگین در گردوغبار اتمسفری شهر یزد با استفاده از شاخص‌های آلودگی 49 72 8626 10.22111/gdij.2024.48070.3623 FA سمیه سلطانی گردفرامرزی دانشیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران Journal Article 2024 02 24 Dust deposition is widespread in arid and semi-arid regions of the world. This study was conducted to investigate the heavy element contamination of atmospheric dust in the city of Yazd. Dust was sampled seasonally from autumn 2017 to summer 2018, from 30 points using sediment traps. The concentration of ten heavy elements, including iron, manganese, nickel, chromium, cobalt, arsenic, lead, cadmium, zinc and copper, and the evaluation indicators of heavy metal pollution, including Pollution Load Indicator (PLI), Pollution Degree (Cd), Pollution Index (PI) and Enrichment Factor (EF), were calculated to evaluate the level and amount of dust pollution in the region. With the exception of cobalt with an enrichment factor of less than 1 (0.88), which indicates the natural origin of this element in natural resources, other heavy metals, including iron, manganese, nickel and chromium with enrichment factors between 1 and 10 from mixed natural and anthropogenic sources, and arsenic with an enrichment factor of more than 10, were found to be of unnatural and anthropogenic origin, and the contribution of each of these sources was different depending on the time and place of dust sampling. Based on the pollution assessment indicators, the heavy metal pollution in the region is moderate and the pollution indicators of arsenic, cadmium, zinc and lead elements were higher than other elements. <strong>   فرونشست گردوغبار به</strong><strong>‌</strong><strong>طور گسترده در مناطق خشک و نیمه</strong><strong>‌</strong><strong>خشک جهان اتفاق می‌افتد. این مطالعه به منظور بررسی آلایندگی عناصر سنگین در گردوغبار اتمسفری شهر یزد انجام شده است. گردوغبار به</strong><strong>‌</strong><strong>صورت فصلی از پائیز 1397 تا تابستان 1398 و از 30 نقطه با استفاده از تله‌های رسوبگیر نمونه‌برداری شد. غلظت ده عنصر سنگین شامل آهن، منگنز، نیکل، کروم، کبالت، آرسنیک، سرب، کادمیوم، روی و مس تعیین و شاخص‌های ارزیابی آلودگی فلزات سنگین شامل شاخص‌های بار آلودگی </strong><strong>(</strong><strong>PLI</strong><strong>)</strong><strong>، درجه آلودگی</strong><strong> (</strong><strong>C_d</strong><strong>)، </strong><strong>شاخص آلودگی</strong><strong> (</strong><strong>PI</strong><strong>)</strong><strong> و فاکتور غنی</strong><strong>‌</strong><strong>شدگی </strong><strong>(</strong><strong>EF</strong><strong>)،</strong><strong> برای ارزیابی سطح و میزان آلودگی گرد و غبار در منطقه محاسبه­شدند. به­جز عنصر کبالت با میزان فاکتور غنی‌شدگی کمتر از 1 (0.88) که گویای خاستگاه طبیعی این عنصر در منابع طبیعی می‌باشد، سایر فلزات سنگین شامل: آهن، منگنز، نیکل و کروم با فاکتور غنی‌شدگی بین 1 تا 10 از منابع مختلط طبیعی و انسان‌زاد و عنصر آرسنیک با فاکتور غنی‌شدگی بیش از 10 دارای خاستگاه غیر طبیعی و انسان‌زاد تشخیص داده شد که سهم هر کدام از این منابع بسته به زمان و مکان نمونه‌برداری گردوغبار متفاوت می‌باشد. براساس شاخص‌های ارزیابی آلودگی، آلودگی فلزات سنگین در منطقه در حد متوسط بوده و شاخص‌های آلودگی عناصر آرسنیک، کادمیوم، روی و سرب بیش‌تر از سایر عناصر به­دست آمد. </strong> https://gdij.usb.ac.ir/article_8626_1038474994afe18101ceac7e9d38372e.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Measuring the Components of Smart Environment Promotion in the 12th District of Tehran سنجش مؤلفه‌های ارتقای محیط‌ زیست هوشمند در نواحی منطقة ۱۲ تهران 73 102 8661 10.22111/gdij.2024.46951.3587 FA فرزانه ساسان پور دانشیار رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران امید سعیدی دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، ایران، تهران معصومه رضوی دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، ایران، تهران مسعود سعیدی دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2023 10 15 Currently, the smart environment and its promotion is one of the important issues in the field of environmental protection. The European Union, as an international organization, has set indicators to measure and evaluate actions and efforts to promote a smart environment. Therefore, the present study aims to measure the components of smart environment improvement based on the indicators of the European Union Commission in the neighborhoods of the 12th district of Tehran. The current research is applied in terms of its descriptive-analytical nature, which was carried out by using a combination of quantitative and qualitative models. The methods of data collection in this research are documentary-library and field. The statistical population of the research was formed by 60 experts using the Delphi technique. Finally, the Marcus method and structural equations were used to analyze the variables. The results show that the indicators of the smart environment are different from each other in terms of importance. The index of environment and environmental pollutants has the highest score with an average rating of 1.81 and the index of green planning has the lowest score with a score of 1.06. Also, the results show that; The significance level obtained from the Friedman test is less than 0.05, as a result, there is a difference between the indicators of the smart environment at the level of 6 sub-districts of the 12th district of Tehran at the 95% confidence level. Also, considering the positivity of the sharing index and the redundancy index and the three values of 0.01, 0.25, 0.36 which are introduced as weak, medium and strong values for GOF and obtaining a value of 0.50 for GOF, the appropriate fit of the model is confirmed. The results of Marcus analysis also show that the 4th region has more weight in different aspects of environmental protection and natural resource management, and other regions have different effects in some dimensions. <strong>در حال حاضر، محیط ‌زیست هوشمند و ارتقای آن یکی از موضوعات مهم در حوزة حفاظت از محیط ‌زیست است. اتحادیة اروپا به‌عنوان یک سازمان بین‌المللی، شاخص‌هایی را برای سنجش و ارزیابی اقدامات و تلاش‌ها جهت ارتقای محیط زیست هوشمند تعیین کرده است؛ ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر،</strong><strong> </strong><strong>سنجش مؤلفه‌های ارتقای محیط زیست هوشمند بر اساس شاخص‌های کمیسیون اتحادیة اروپا در محلات منطقة 12 تهران است.</strong><strong> پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی  است که با به‌کارگیری ترکیبی از مدل‌های کمی و کیفی انجام‌گرفته است. شیوه‌های</strong><strong> </strong><strong>جمع‌آوری داده در این تحقیق، اسنادی- کتابخانه‌ای و میدانی است. جامعة آماری تحقیق را ۶۰ نفر از کارشناسان با استفاده از تکنیک «دلفی» تشکیل داده‌اند. در نهایت جهت تجزیه‌وتحلیل متغیرها از روش «مارکوس» و معادلات ساختاری بهره گرفته شد.</strong><strong> نتایج نشان­می‌دهد شاخص‌های محیط‌ زیست هوشمند به­لحاظ اهمیت به همدیگر متفاوت هستند. براین‌اساس؛ شاخص محیط‌ زیست و آلاینده‌های زیست‌محیطی با میانگین رتبه­ای ۸۱/۱ بالاترین امتیاز و شاخص برنامه‌ریزی سبز با امتیاز ۱.۰۶ پایین‌ترین امتیاز را دارا است. همچنین نتایج نشان­می­دهد که سطح معناداری به‌دست‌آمده از آزمون «فریدمن» کمتر از ۰۵/۰ است، درنتیجه بین شاخص‌های محیط‌ زیست هوشمند در سطح نواحی ۶گانة  منطقة دوازده تهران در سطح ۹۵ درصد اطمینان تفاوت وجود دارد.</strong><strong> همچنین باتوجه‌به مثبت‌بودن شاخص اشتراک و شاخص افزونگی و سه مقدار </strong><strong>۰.۰۱</strong><strong>، </strong><strong>۰.۲۵</strong><strong>، </strong><strong>۰.۳۶</strong><strong> که به‌عنوان مقادیر ضعیف، متوسط و قوی برای </strong><strong>«</strong><strong>GOF</strong><strong>» </strong><strong>معرفی ‌شده است و حصول مقدار </strong><strong>۰,۵۰</strong><strong> برای </strong><strong>«</strong><strong>GOF</strong><strong>»</strong><strong>، برازش مناسب مدل تأیید می­گردد. نتایج تحلیل «مارکوس»  هم  نشان­می‌دهد ناحیه </strong><strong>۴</strong><strong> در بعد‌های مختلف حفاظت از محیط ‌زیست و مدیریت منابع طبیعی، وزن بیشتری دارد و نواحی دیگر نیز در بعضی از ابعاد، تأثیر متفاوتی دارند.</strong><strong> </strong> https://gdij.usb.ac.ir/article_8661_b755587ebd8fd04692d282bb80469530.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Investigating the impacts of urban form and meteorological parameters on air pollution in Tehran and Tabriz بررسی اثرات فرم شهری و عناصر هواشناسی بر آلودگی هوای تهران و تبریز 103 132 8773 10.22111/gdij.2025.48916.3654 FA پریسا کهراری دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران شهریار خالدی استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران قاسم کیخسروی استادیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سید جلیل علوی دانشیار جنگلداری، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، مازندران، ایران Journal Article 2024 06 03 Urban form significantly affects the generation and emission of air pollutants. Therefore, better knowledge of the relationship between urban form and air pollution can have important implications for improving air quality by optimizing urban planning and management policies. The purpose of this study was to investigate the association between urban form and the air pollutants CO, NO₂, SO₂, O₃, PM₁₀, PM_2.5, and BC in Tehran and Tabriz and their climatic interactions during 2015-2021. This goal was achieved using Spearman's correlation analysis and calculation of landscape metrics related to urban size, shape, fragmentation, compactness, and sprawl based on the Dynamic World land use data with a resolution of 10×10 meters in the Google Earth Engine and R 4.3.3 software. The random forest (RF) and multiple linear regression (MLR) models were applied to determine the effects of urban form on pollutants. The results demonstrate that urban form played a crucial role in the generation and emission of air pollutants in Tehran and Tabriz during the study period. In addition, the mechanisms by which urban form affects air pollution are quite different for some pollutants, considering the differences in the regional characteristics of these cities, including population, climatic conditions, and industrial structure. Meteorological parameters significantly influence the relationship between urban form characteristics and the concentrations of atmospheric pollutants in Tehran and Tabriz.<br /><strong> </strong> فرم شهری، به ­طور چشمگیری بر تولید و انتشار آلاینده­های هوا تأثیر می­گذارد؛ بنابراین شناخت رابطة بین فرم شهری و آلودگی هوا می­تواند با بهینه­سازی سیاست­های برنامه­ریزی و مدیریت شهری، پیامدهای مهمی در زمینة بهبود کیفیت هوا داشته باشد. هدف مطالعة حاضر بررسی ارتباط فرم شهری با غلظت آلاینده­های CO، NO₂، SO₂، O₃، PM₁₀، PM_2.5 و BC در تهران و تبریز و بازخوردهای آب­و­هوایی آن­ها در طول 2021 -2015 است. این هدف با محاسبة سنجه­های سیمای سرزمین مرتبط با ویژگی­های مختلف فرم شهری شامل اندازه، شکل، تکه­تکه­شدگی، فشردگی و پراکندگی براساس سری زمانی داده­های کاربری اراضی ماهانه «Dynamic World» با دقت 10 متر در سامانة «گوگل­ارث­انجین» و نرم‌افزار R4.3.3 و به­کارگیری تحلیل همبستگی اسپیرمن و مدل­های رگرسیون خطی چندگانه (MLR) و جنگل تصادفی (RF) محقق شد. نتایج این پژوهش نشان­می­دهد که فرم شهری، نقش بسیار مهمی در تولید و انتشار آلاینده­های هوا در شهرهای تهران و تبریز در طول دورة آماری مورد مطالعه ایفا کرده است. علاوه بر این، مکانیسمی که توسط آن فرم شهری بر سطح غلظت آلاینده­های هوا در تهران و تبریز تأثیر می­گذارد، با توجه به تفاوت در ویژگی­های منطقه­ای این شهرها از جمله جمعیت، شرایط آب­و­هوایی و ساختار صنعتی برای برخی از آلاینده­ها نسبتاً متفاوت است. در تهران پارامترهای هواشناسی دما، بارش و سرعت باد و در تبریز دما و سرعت باد نقش مهمی در ارتباط شاخص­های فرم شهری با غلظت آلاینده­های جوی دارند https://gdij.usb.ac.ir/article_8773_1200e0c82c5575a40419c7b48e06ee0f.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 A Remote sensing approach to evaluate the trend of surface temperature changes using spatial analysis and regression یک رویکرد سنجش‌‌ازدور برای ارزیابی تغییرات دما با استفاده از تحلیل فضایی و رگرسیون 133 160 8396 10.22111/gdij.2024.48238.3632 FA صدیقه امامی دانشجوی دکتری، گروه سنجش از دور و GIS، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز،ایران مصطفی کابلی زاده دانشیار، گروه سنجش از دور و GIS، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2024 03 16 The purpose of this study is to evaluate the trend of long-term changes in ground surface temperature and heat islands in Ahvaz city using the split window algorithm (SW) in the period from 2014 to 2022. The Thiel-Sen estimator and the Mann-Kendall model were used to accurately estimate the range of changes in the earth's surface temperature. Spatial autocorrelation of heat islands was evaluated using local Moran's index, and the relationship between LST changes and urban use parameters was evaluated using ordinary least square regression (OLS) and weighted regression (GWR). Til-Sen trend analysis has shown that 61.93% of the area has an increasing trend and 6.39% has a decreasing trend. According to the results of the Mann-Kendall significance test, only 6% of the area has a constant decreasing or increasing trend. It is significant and the other sections have no significant trends. The Pearson correlation results between the calculated air temperature and the ground station temperature are equal to 0.716. The evaluation of the earth's surface temperature using the global Moran's spatial correlation method showed that the temperature has a spatial structure with a cluster pattern and its value varies between 0.63 and 0.68. In the results of the local Moran index, Investigating the effect of urban land use factors on the trend of temperature changes using OLS and GWR methods, showed that all independent parameters considered are significant and GWR model has better results than OLS in the studied area. شهرنشینی بر محیط حرارتی شهری تأثیر بسزایی دارد و این تغییرات بر اقلیم، محیط و کیفیت زندگی ساکنان تأثیر گذاشته است. هدف از این مطالعه ارزیابی روند تغییرات طولانی­مدت دمای سطح زمین و جزایر حرارتی شهرستان اهواز با استفاده از روش الگوریتم پنجره مجزا ³ «SW» در بازه زمانی 2014 تا 2022 می­باشد. در این تحقیق به­منظور برآورد دقیق دامنه تغییرات دمای سطح زمین، از تخمین‌گر «تیل- ‌سن» و مدل «من-کندال» استفاده شد. خودهمبستگی فضایی جزایر حرارتی با استفاده از شاخص موران محلی و ارتباط روند تغییرات دمای سطح زمین با پارامترهای کاربری شهری با استفاده از رگرسیون حداقل مربعات معمولی⁴ «OLS»  و رگرسیون وزنی⁵ «GWR» مورد ارزیابی قرار گرفت. از الگوریتم فیوژن، گرام-اشمیت نیز برای افزایش قدرت تفکیک مکانی تصاویر ماهواره لندست-8 استفاده شده است. تحلیل روند «تیل-‌سن» نشان داده است که 61/93 درصد منطقه دارای روند افزایشی و 39/6 درصد دارای روند کاهشی می­باشد، بر اساس نتایج آزمون معنی­داری «من –کندال» تنها 6 درصد مساحت منطقه دارای روند کاهش یا افزایش دایم معنی­دار می­باشد و دیگر بخش­ها فاقد روند معنی‌داری هستند. نتایج همبستگی پیرسون بین دمای هوای محاسبه­شده با دمای ایستگاه زمینی برابر با 716/0 می‌باشد. ارزیابی دمای سطح زمین با استفاده از روش همبستگی فضایی موران جهانی نشان­داد که دما دارای ساختار فضایی با الگوی خوشه­ای است و مقدار آن بین 63/0 تا 68/0 متغیر می­باشد. در نتایج شاخص موران محلی مشاهده شد که میزان جزایر حرارتی در سال 2019 نسبت به بقیه سال­ها به­طور چشمگیری کاهش یافته است. بررسی اثر عوامل کاربری شهری (فاصله از مناطق مسکونی، فاصله از فضای سبز، فاصله از رودخانه، فاصله از صنایع و فاصله از جاده) بر روند تغییرات دما با استفاده از روش­های «OLS» و «GWR»، نشان­داد که همة پارامترهای مستقل درنظرگرفته­شده، معنی­دار می­باشند و مدل «GWR» نتایج بهتری نسبت به «OLS» در منطقة مورد مطالعه داشته است. https://gdij.usb.ac.ir/article_8396_b0be1a8b6de83e578afcb587e197905b.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 Investigating the Effects, Advantages and Disadvantages of Greenhouse Cultivation in Rural Areas (Case study: Mobarakeh county) بررسی اثرات، مزایا و معایب کشت گلخانه‌ای در مناطق روستایی مطالعة موردی: شهرستان مبارکه 161 184 8348 10.22111/gdij.2024.48092.3624 FA امیر حفیظی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران سید اسکندر صیدایی دانشیار گروه جغرافیا انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران احمد تقدیسی دانشیار گروه جغرافیا انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2024 02 27 The assessment of the agricultural sector in rural areas indicates that greenhouse cultivation is expanding, and this development certainly has various consequences and effects. Mobarakeh county  in Isfahan province is one of the prominent areas whose villages have turned to greenhouse cultivation. Considering the spread of this type of cultivation, the aim of the current research is to investigate the development of greenhouse cultivation and its effects on rural development in this region. The research method is descriptive-analytical, based on survey data collected through a questionnaire. The statistical population of the research comprises 1927 greenhouse cultivation operators. Based on Cochran's formula, the sample size for the user group was calculated as 322 people. The validity of the questionnaire was confirmed by experts, and the reliability was also confirmed with a Cronbach's coefficient of more than 0.70. Data analysis was conducted using SPSS software. The results indicated that greenhouse cultivation, at a significance level of less than 0.05, has had various economic and social effects in rural areas. The most important economic and social impacts of greenhouse cultivation were, respectively, an increase in production with an average score of 4.947, and the control and management of water resources with an average score of 4.388. Additionally, the test results showed that the most significant advantage of greenhouse cultivation is the production of more than one crop per year with an average score of 4.779, while the most significant problem is the high initial cost (especially for construction) with an average score of 4.680.<strong> </strong> <strong>   ارزیابی بخش کشاورزی در مناطق روستایی نشان­می</strong><strong>‌</strong><strong>دهد که کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای در حال گسترش است و این توسعه، مسلماً پیامدها و اثرات متنوعی به­دنبال دارد. شهرستان مبارکه در استان اصفهان، از مناطق بارزی است که روستاهای آن، به کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای روی آورده</strong><strong>‌</strong><strong>اند. با توجه به فراگیرشدن این نوع کشت و کشت وسیع در این منطقه، هدف پژوهش حاضر بررسی توسعة کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای و اثرات آن بر مناطق روستایی منطقه است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده</strong><strong>‌</strong><strong>های پیمایشی از طریق پرسش‌نامه می­باشد. جامعة آماری پژوهش را بهره‌برداران کشت گلخانه­ای به تعداد 1927 بهره‌بردار تشکیل داده</strong><strong>‌</strong><strong>اند. بر اساس فرمول کوکران حجم نمونه برای گروه بهره‌برداران برابر با 322 نفر محاسبه شد. روایی پرسش‌نامه از طریق نخبگان تأیید و پایای آن نیز با ضریب کرونباخ بیشتر از 70/0 تأیید شد. تجزیه­وتحلیل داده</strong><strong>‌</strong><strong>ها در نرم‌افزارهای «</strong><strong>spss</strong><strong>» انجام­شد. نتایج آزمون نشان­داد کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای در سطح</strong><strong> </strong><strong> معناداری کمتر از 05/0، اثرات اقتصادی و اجتماعی متنوعی در مناطق روستایی داشته  که بر اساس میانگین آزمون،  مهمترین تأثیر اقتصادی و اجتماعی کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای به­ترتیب، افزایش تولید با میانگین 947/4 و کنترل و مدیریت منابع آب با میانگین 388/4 بوده است. همچنین نتیجه آزمون نشان­داد که مهمترین مزیت کشت گلخانه</strong><strong>­</strong><strong>ای، تولید بیش از یک محصول در سال با میانگین 779/4 و مهمترین مشکل کشت گلخانه</strong><strong>‌</strong><strong>ای، هزینة زیاد اولیه(به­ویژه برای احداث) با میانگین 680/4 می</strong><strong>‌</strong><strong>باشد</strong><strong>.</strong><br />  https://gdij.usb.ac.ir/article_8348_351a380671fa472bb247e662d737a330.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مجله جغرافیا و توسعه 1735-0735 23 79 2025 05 22 The degree of conformity of the rural development model of Lorestan province with the characteristics of the territorial approach میزان انطباق الگوی توسعۀ روستایی استان لرستان با خصیصه‌های رویکرد سرزمینی 185 232 8627 10.22111/gdij.2024.48487.3641 FA علی خدادادی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0003-3686-2086 مهدی پورطاهری استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران مرتضی توکلی دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2024 06 17  <br /> <br />Territorial development in itself is a new strategy to rural development. Because its view is production transformation and institutional-organizational change. Therefore, the aim of the current research was to evaluate the level of compliance of the rural development model of Lorestan with the desired features of this approach, in order to determine the extent of coverage of the regional planning system from this approach. Descriptive analytical research method and in terms of the applied goal, and the tool for collecting that information, documents, library, field observations and there was a questionnaire. Statistical (parametric) analysis software was used to analyze the data. The findings show that the structural characteristics of the rural development of this province are very little in accordance with the characteristics of the rural territorial development approach. Therefore, the type of development governance has been in the form of agricultural promotion, integrated development, top-down and bottom-up. On the other hand, this system has paid the least attention to the dimensions of empowerment, actor-oriented, intelligentization and network development. Therefore, it is suggested that in the future planning of the rural development of this province, the development framework should be planned in the form of territories. Then emphasis and attention should be paid only to the elimination of domestic shortages, development of services and provision of production facilities, emphasis on programs and plans to increase production and such issues should be reduced. <strong>مناطق روستایی لرستان رویکردهای برنامه­ریزی متفاوتی را تجربه کرده­اند. هدف اکثر این برنامه­ها، رفع چالش‌های توسعه­ای و پویایی فعالیت­های اقتصادی بوده است لیکن در عمل موفقیت چندانی نداشته­اند. حال آن­که توسعۀ سرزمینی در نوع خود استراتژی جدیدی به توسعۀ روستایی است زیرا نگاه آن تحول تولیدی و تغییر نهادی- سازمانی است؛ براین اساس هدف از پژوهش حاضر ارزیابی سطح انطباق الگوی توسعۀ روستایی لرستان با ویژگی­های مورد نظر این رویکرد بوده است تا میزان پوشش نظام برنامه­ریزی منطقه از این رویکرد مشخص شود. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و به­لحاظ هدف کاربردی و بعضاً توسعه‌ای است. ابزار گردآوری آن نیز اطلاعات اسنادی، کتابخانه­ای، مشاهدات میدانی و پرسش­نامه بوده است. جهت تجزیه­وتحلیل داده­ها از نرم­افزارهای تحلیل آماری (پارامتریک) استفاده شده­است. یافته­ها نشان از آن است که خصوصیات ساختاری توسعۀ روستایی این استان به میزان خیلی­کمی مطابق با ویژگی­های رویکرد توسعۀ سرزمینی روستایی است؛ بنابراین نوع حاکمیت توسعه در قالب ابعاد ترویج کشاورزی، توسعۀ یکپارچه، بالا به پائین و پائین به بالا بوده است. در مقابل کمترین توجه این نظام به ابعاد توانمندسازی، بازیگرمحوری، هوشمندسازی و توسعۀ شبکه­ای بوده است؛ لذا پیشنهاد می­شود که در برنامه‌ریزی­های آتی توسعۀ روستایی این استان، در درجۀ اول چهارچوب توسعه در قالب قلمروها طرح­ریزی شود، سپس تأکید و توجه صرف به رفع کمبودهای داخلی، توسعۀ خدمات و تأمین نهاده­های تولید، تأکید بر برنامه­ها و طرح­های افزایش تولید و از این دست مسائل کاهش یابد</strong> https://gdij.usb.ac.ir/article_8627_433344c9f4a5ec9e54ead76a675aeaac.pdf