تحلیل مکانی تغییرات بارش در زاگرس میانی از طریق روش‌های زمین آمار (1995-2004)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تهران

چکیده

در تحقیق حاضر سعی شده است تا تغییرات مکانی بارش در ناحیه‌ی کوهستانی زاگرس میانی از طریق روش‌های زمین آمار مدل‌سازی و تشریح گردد. در این راستا از متوسط بارش سالانه 249 ایستگاه با دوره‌ی زمانی کامل 10 سال (1995-2004) مربوط به سازمان هواشناسی (کلیماتولوژی، سینوپتیک و باران‌سنجی) و وزارت نیرو استفاده شده است. از 219 ایستگاه برای مدل‌سازی و تشریح تغییرات مکانی بارش و از 30 ایستگاه باقی‌مانده برای آزمون و ارزیابی روش‌ها بهره گرفته شده است. برای نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولموگروف – اسمیرنف و برای بررسی وجود روند در داده‌ها از برنامه جانبی Trend Analysisدر محیط نرم‌افزار Arc GIS 9.3بهره گرفته شده است.
نتایج حاصل از ارزیابی روش‌های کریگینگ ساده، معمولی و عام، بدون متغیّر کمکی و همچنین با متغیّر کمکی ارتفاع، عرض جغرافیایی، شیب و فاصله از خط‌الرأس از طریق آماره‌های R2، RMSE  و MAEحاکی از دقت بیشتر روش کریگینگ معمولی با متغیّر کمکی عرض جغرافیایی و فاصله از خط‌الرأس است. برای نشان دادن نحوه‌ی تغییرپذیری مکانی بارش در منطقه‌ی مورد مطالعه، نیم‌رخ‌های بارش و ارتفاع عمود بر خط‌الرأس‌ها با فواصل 50 کیلومتر ترسیم گردیدند. از طریق نیم‌رخ‌ها چنین استنباط شد که با وجود هماهنگی نسبی بین بارش و ناهمواری، بیشینه بارش بر حداکثر ارتفاع ناهمواری‌ها منطبق نیست و دامنه‌های بادگیرو پشت به باد در نیمه‌ی غربی و شرقی زاگرس میانی دارای ویژگی متفاوتی از لحاظ مقدار دریافت بارش می‌باشند. نتایج تحقیق نقش ناهمواری‌ها به عنوان مانع در مسیر توده‌های هوا را نشان می‌دهد، به گونه‌ای که توده‌های هوا در برخورد با توده‌های کوهستانی مقادیر زیادی از رطوبت خود را تخلیه می‌نمایند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Precipitation Variations in Middle Zagros Using Geo-Statistical Methods (1995-2004)

نویسندگان [English]

  • taher safarrad
  • hasanali farajisabokbar
  • gasem azizi
  • rahimali abaspoor
چکیده [English]

 
This study aims to describe and model the spatial variations of precipitation in the mountainous areas of middle Zagros using geo statistical techniques. To this aim, a dataset was obtained from 249 precipitation recording stations of Meteorological organization (climatologic, synoptic, and rain gauge) and Ministry of Energy of Iran in a 10-year period (1995-2004). Among these stations, 219 stations were used for modeling the spatial variability of precipitation, and the remaining 30 stations were used to evaluate the proposed method. To check the normality of data and detect the trend, Kolmogorov- Smirnov test and Trend Analysis of ESRI Arc GIS 9.3 is utilized, respectively. An evaluation of simple, ordinary, and general kriging with and without auxiliary variables of altitude, latitude, slope, and distance from ridges show that the ordinary kriging with latitude and distance from the ridge auxiliary variables are more precise. To illustrate the spatial variability of precipitation in the area of study, profiles of precipitation and altitudes perpendicular to ridges were plotted in the 50 Km intervals. These profiles make evidence that despite the relative correlation between precipitation and topography, the points with maximum precipitation does not correspond to the highest topographic points. Moreover, leeward and windward sides present different behaviors with respect to precipitation. Finally, it is found that topographies act as barriers in the way of air masses, thus air masses in clash with mountain release large amounts of their humidity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modeling
  • Geo statistics
  • Variogram
  • Anisotropy
  • Trend
  • Precipitation
  • Middle Zagros.