تحلیل تأثیرگذاری صنعت بر ساختار فضایی-کالبدی باقرشهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران

2 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران

10.22111/gdij.2020.5461

چکیده

از زمان انقلاب صنعتی، صنعت یکی از اصلی‌‌‌‌ترین عواملی بوده که موجبات دگرگونی در ساختار و سازمان فضایی و کالبدی سکونتگاه‌‌‌‌ها را فراهم آورده‌است. این پژوهش با استفاده از داده‌‌‌‌های اسنادی و پیمایشی، جنبه‌‌‌‌های تأثیرگذاری صنعت بر ساختار فضایی کالبدی شهر 56 هزار نفری باقرشهر را که در 4 کیلومتری جنوب شهر تهران واقع شده، مورد تحلیل قرار داده‌است. در تحقیق ضمن بهره‌‌‌‌گیری از پارامترهای آمار توصیفی، از مدل‌‌‌‌های تحلیل ساختاری متقاطع نرم‌‌‌‌افزار میک‌‌‌‌مک، آزمون تک‌‌‌‌نمونه‌‌‌‌ای تی و آزمون فریدمن در نرم‌‌‌‌افزارSPSS، استفاده شده‌است. یافته‌‌‌‌های تحقیق نشان‌‌‌‌دهندة نقش بی‌‌‌‌بدیل صنعت در ساختار فضایی کالبدی باقرشهر بوده‌است. صنعت از جهات مختلفی چون تغییر گستردۀ کاربری زمین، ایجاد و توسعۀ زیرساخت‌‌‌‌ها، توسعۀ مشاغل مستقیم و غیرمستقیم، تزریق درآمد به شهرداری، آلودگی، مصرف منابع و... موجد این تأثیرات شده‌است. نتایج تحلیل ساختاری متقاطع نشان داد که متغیرهای کلیدی و تأثیرگذار، آن‌هایی هستند که به صنعت ارتباط دارند. نتایج آزمون تی نیز نشان داد که در‌مجموع، پیامدهای صنعت واجد تأثیرات قوی و منفی بر ساختار شهر بوده‌‌‌‌‌‌‌‌اند. بیشترین تأثیرگذاری در بُعد محیط‌‌‌‌زیستی شهر صورت گرفته و درجهت تأثیرگذاری نیز منفی بوده‌است. نتایج آزمون فریدمن نیز گویای اهمیت نسبی بالاتر متغیرهای مهاجرپذیری و ایجاد فرصت‌‌‌‌های شغلی مستقیم در مجموع متغیرهای تأثیرگذار بر ساختار کالبدی فضایی شهر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating industry impacts on spatial and physical structures of Baghershahr, Tehran, Iran

نویسندگان [English]

  • habibalah fasihi 1
  • Taher Parizadi 2
2 kharazmi University Staff
چکیده [English]

Since the Industrial Revolution, industry has been one of the main factors that have caused changes in spatial and physical structure and organization of settlements. In this study we have provided an analysis based on documental and survival data to analyze the role of industries on Baghershahr spatial and physical structures. The study area included Baghershahr, a town with a population of 56000 located in 4 km far from the south of Tehran city in Iran.In the study besides using a descriptive explanation, we use the structural intersecting analysis in Micmac, and one-Sample T-Test and Friedman Test in SPSS software. Finding show that industry cause many influences in Baghershahr spatial- physical structure through: extensive changes in land use, creating and extending infrastructures, developing direct and indirect jobs, increasing Baghershar municipality incomes, creating pollution, consuming resources, and etc. Structural Intersecting analysis results show that effective and key variables such as trade function of Tehran, establishing huge national industries, vicinity to main roads, Tehran consumer market, and tax fraude are related to industry in any way. Thus, the variable affect Baghershahr structural changes have a strength relation to each other. According to T-Test, industry consequences have had negative strength impacts on the town structures totally. The most influence is happen on environmental and physical dimensions and it has been negative. Friedman Test showed that immigration and creating direct jobs were more important variables.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Industry"
  • " Spatial and physical structures"
  • " Structural intersecting analysis"
  • "T-Test"
  • Badershahr
-    اهری، زهرا (1385). مکتب اصفهان در شهرسازی، دستور زبان طراحی شالودۀ شهری. تهران. فرهنگستان هنر.

 

-    اهری، زهرا (1395). تأملی بر مفهوم ساختار و چگونگی شناسایی آن در شهر ایرانی پیش از مدرن، دو فصلنامۀ فیروزه اسلام. سال دوم. شمارۀ 2. صفحات 69-45.

 

-    پژوهشکدۀ علوم‌ محیطی دانشگاه شهیدبهشتی(1394). گزارش منتشرنشدة پژوهش: تأثیر فعالیت پالایشگاه تهران بر آلودگی هوای باقرشهر، پژوهش انجام‌شده به کارفرمایی شهرداری باقرشهر.

-    پوراحمد، احمد؛ ناهید فلاحیان (1384). بررسی شکل‌‌‌‌گیری محورهای صنعتی پیرامون شهر تهران، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. شمارۀ 53. صفحات 192-173.

 

-    چاوشی، بهنام؛ محمدرضا مسعودی‌‌‌‌نژاد؛ امیر ادیب‌‌‌‌نژاد (1393). ارزیابی میزان انتشار (فاکتور انتشار) گاز دی‌‌‌‌اکسیدگوگرد از خروجی‌‌‌‌های پالایشگاه نفت تهران، مجلۀ سلامت و محیط. دورۀ چهارم. شمارۀ 2. صفحات244-233.

 

-    سعیدی، عباس (1392). مفاهیم بنیادین در برنامه‌‌‌‌ریزی کالبدی- فضایی (بخش دوم). فصلنامۀ برنامه‌‌‌‌ریزی کالبدی-فضایی. سال اول. شمارۀ سوم. صفحات 23-11.

 

 

-    شبکۀ اطلاع‌‌‌‌رسانی نفت و انرژی (1383). باریابی‌شده در تاریخ 19/12/1395 از:

-    شرکت پالایش نفت تهران (1395). تاریخچۀ شرکت، باریابی‌شده در تاریخ 25/6/95 از:

 

-    شرکت سایپا پرس (1395). تاریخچۀ شرکت، باریابی‌ شده در تاریخ 12/5/1395 از:

 

-    شرکت‌مدیریت تولیدبرق ری (1395). دفترک اطلاعاتی

-    شرکت نفت ایرانول (1395). تاریخچۀ شرکت، باریابی ‌شده در تاریخ 14/5/1395 از:

 

-    شرکت نفت بهران (1395). تاریخچۀ شرکت، باریابی ‌شده در تاریخ 11/5/95 از:

 

-    شیعه، اسماعیل (1389). نقش‌‌‌‌دهی صنعت به شهرهای ایران در دوران معاصر، نشریۀ بین‌‌‌‌المللی علوم و مهندسی دانشگاه علم و صنعت ایران. شمارۀ 5. جلد 18. صفحات 53-45.

 

-    شهرداری باقرشهر (1395). آمارهای منتشرنشده مأخوذ از واحدهای مختلف شهرداری.

-    طاهرخانی، مهدی (1380). نقش نواحی صنعتی در توسعۀ مناطق روستایی، پژوهش‌‌‌‌های جغرافیایی. شمارۀ 40. صفحات 45-33.

 

-    فرید، یداله (1371). جغرافیا و شهرشناسی، انتشارات دانشگاه تبریز.

 

 

 

-    فلاحیان، ناهید (1375). تحولات فضایی و عملکردی در محور صنعتی کرج قزوین، پایان‌‌‌‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا در دانشکدۀ جغرافیا. دانشگاه تهران.

-    فصیحی، حبیب‌‌‌‌اله (1394). گذری بر مبانی جغرافیای اقتصادی، تهران. انتشارات فصیحی.

 

-    فیروزنیا، قدیر؛ محمدرضا ربانی (1392). تحلیل نقش صنعت در روند تحول سکونتگاه‌‌‌‌ها، فصلنامۀ برنامه‌‌‌‌ریزی کالبدی- فضایی.سال‌اول.شمارۀ‌سوم.صفحات112-103.

-    قره‌‌‌‌نژاد، حسن (1372). جغرافیای تعیین محل صنایع، اصفهان. انتشارات کبیر.

 

-    قره‌‌‌‌نژاد، حسن (1382). جغرافیای صنعتی و حمل‌‌‌‌و‌‌‌‌نقل. انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان.

 

-    گیلبرت، آلن؛ گاگلر ژوزف (1375). شهرها، فقر و توسعه: شهرنشینی در جهان سوم. ترجمۀ پرویز کریمی ناصری.ادارۀ کل‌روابط‌عمومی و‌بین‌الملل شهرداری‌تهران.

 

-    محسنی‌تبریزی، علیرضا؛ فرزانه فرامرزی (1391). نقش صنعت‌نفت در توسعۀ اجتماعی-اقتصادی شهرگچساران از دیدگاه شهروندان، مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران. دورۀ 4. شمارۀ 4. صفحات 45-35.

 

-    مرکز آمار ایران، مجلدات شناسنامۀ آبادی‌‌‌‌ها، فرهنگ آبادی‌‌‌‌ها و نتایج تفصیلی سرشماری‌‌‌‌های عمومی نفوس و مسکن سال‌‌‌‌های مختلف.مجلدات مربوط به کل کشور و شهرستان ری.

 

-    مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ حسنعلی فرجی سبکبار؛ حکمت شاهی‌‌‌‌اردبیلی؛ منصور رضاعلی (1385). تنگناهای فیزیکی در روستاهای درّه‌‌‌‌ای غرب شهرستان مشهد، مجلۀ پژوهش‌‌‌‌های جغرافیایی. شمارۀ 56.

-    منوچهری، محسن (1373). مقدمات جامعه‌شناسی، تهران. بی‌جا.

-    مهدی‌زاده، جواد (1373). ساماندهی صنایع و خدمات شهری، فصلنامۀ مدیریت شهری. شمارۀ 1.

 

-    مهندسین مشاور پرداراز (1390). طرح یکپارچۀ طرح تفصیلی باقرشهر و طرح موضعی شهرسنگ، کارفرما: ادارۀ کل مسکن و شهرسازی استان تهران.

 

-   Asan, S. S., & Asan, U. (2007). Qualitative Cross-impact analysis with time consideration. Technological Forecasting and Social Change, 74, PP.627-644.

 

-   Patty, Richard and Kuncoro, Mudrajad. (2016). The linkage between industrialization, urbanization and tourism: Lessons from ASEAN and Indonesia. International Journal of Business, Economics and Law, Vol. 11, Issue 3; PP.33-45.

-   Paramita, Beta (2011). Shaping urban spatial structure. Available in:

-   https://www.researchgate.net/publication/233726166

 

-   Fernandez Cristina Martinez, Rerceretnam, Marc and Sharpe, Samantha (2007). Manufacturing innovation in the new urban economy: Responses to globalization. University Western Sydney and Liverpool City Council.

 

-   Michaels, G., F. Rauch, and S.J. Redding (2012). “Urbanization and Structural Transformation.” The Quarterly Journal of Economics 127:535-586.

 

-   Shearmur, Richard (2011). What is an urban Structure? The challenges of foreseeing 21st century patterns of the urban economy. paper prepared for: Seminario Internacional Ciudades, Globalización y Desarrollo,El Colegio Mexiquense, A. C., Toluca, Mexico Wednesday 21st and Tuesday 22nd September

 

-   Watts, H.D (1987). The Geography of Industrial Change. Essex Longman.

 

-   Rodrigue, Jean; ; Claude Comtois Paul and Slack, Brian (2009). The Geography of transport system, Roulledge.