آینده‌پژوهی توسعۀ متوازن منقطه‌ای بر مبنای برنامه‌ریزی سناریوی مبنا مطالعۀ موردی: استان اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی جغرافیا و برنامه ریزی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22111/gdij.2020.5323

چکیده

 




برنامه‌ریزی بر مبنای سناریو در مواقعی به کار می‌رود که اجرا کنندگان قصد تدوین سیاست‌های عمومی در فضایی را دارند که نظم و الگوی مشخصی وجود ندارد. این روش به تصمیم‌سازان امکان می‌دهد تا طیفی از آینده‌های باور کردنی را ملاحظه کنند زیرا برای رسیدن به توسعه متعادل و همه‌جانبه در سطح مناطق نیاز به اطلاعات از تجربه گذشته و دانش درباره آینده می‌باشد. لذا این پژوهش با هدف آینده‌پژوهی توسعه متوازن منقطه‌ای بر مبنای برنامه‌ریزی سناریو مبنا انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر ماهیت به دلیل رویکرد آینده‌پژوهی تحلیلی- اکتشافی است. رویکرد حاکم بر این تحقیق کمی- کیفی است. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از روش‌های اسنادی و میدانی گردآوری شد. عوامل تأثیرگذار بر توسعه منطقه‌ای از طریق پرسشنامه از تعداد 30 نفر از کارشناسان و متخصصین و نخبگان استان اردبیل به روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری گردید و سپس ماتریس آن تشکیل و برای تحلیل شاخص‌ها و معیارها از نرم افزارهای میک مک و سناریو ویزارد استفاده گردید. نتایج حاصل از تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که از بین 51 عامل کلیدی، 13 عامل در توسعه منطقه‌ای استان اردبیل مؤثر می‌باشد. با تهیه سبد سناریو برای این عوامل، 41 وضعیت محتمل برای آنها شناسایی گردید و در مجموع دو سناریو قوی، 1841 سناریو ضعیف، 20 سناریو باورکردنی بدست آمد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Regional Balanced Development Future Studies Based on Scenario Planning (Case Study: Ardabil Province)

نویسنده [English]

  • bahram eimani
چکیده [English]

Scenario planning is used when the implementers intend to formulate public policies in a consistent manner. This method allows decision makers to consider a range of believable futures, because in order to achieve a balanced and comprehensive development at the regional level, information is needed from past experience and knowledge about the future. Therefore, this research was conducted with the aim of a balanced, gap-based development study based on baseline scenario planning. The present research is applied in terms of its purpose and in terms of its nature, due to the prospective analytical-exploratory futures approach. The prevailing approach to this research is quantitative-qualitative. The required information was collected using documentary and field methods. The factors influencing regional development through a questionnaire were collected from 30 experts, experts and elites of Ardebil province through purposeful sampling and then its matrix was formed and for analyzing the indices and criteria, Mick McAnalyst software and Wizard scenario were used. The results of the analysis show that among the 51 key factors, 13 factors in the regional development of Ardabil province are effective. By providing a portfolio of scenarios for these factors, 41 possible scenarios were identified for them. In total, two strong scenarios, 1841 poor scenarios, and 20 credible scenarios were obtained.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Future Studies
  • Regional Development
  • sustainable development
  • Scenarios
  • Ardabil Province
-  بزاززاده، مهدی؛ هاشم داداش‌پور؛ شریف مطوف (1393). بررسی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد آینده‌نگاری منطقه‌ای، مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، برنامه‌ریزی فضایی، سال چهارم. شمارۀ دوم. صفحات 104-79.

-  بهشتی، محمدباقر؛ نادر زالی (1390). شناسایی عوامل کلیدی توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایه سناریو، مورد مطالعه: استان آذربایجان شرقی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 15. شمارۀ 1. صفحات 63-41.

-  پریزادی، طاهر؛ صالح اسدی؛ محمد مولایی قلیچی؛ حجت شیخی (1391). بررسی و تحلیل قابلیت‌های مزایای نسبی توسعۀ منطقه‌ای در بنادر شمال ایران، برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال دوم. شمارۀ 6. صفحات 9-15.

-  پژوهان، موسی (1393). راهبرد توسعۀ منطقه‌ای و راهبرد شبکه منطقه‌ای، مقدمه‌ای بر ادغام یک دستورالعمل توسعه‌ای در یک پارادایم نظری، همایش ملی نظریه‌های نوین در معماری و شهرسازی. کد مقاله QCAU01-107.

 

-  پوراحمد، احمد؛ رحمت‌اله فرهودی؛ کرامت‌اله زیاری ؛ محمد سلیمانی؛ امین فرجی‌ملائی (1392). بررسی الگوی توسسعه متعادل منطقه‌ای، با تأکید بر روابط شهر و روستا، مورد مطالعه: منطقۀ قزوین، جغرافیا، سال 11. شماره 39. صفحات 77-53.

-  پورمحمدی، محمدرضا؛ کریم حسین‌زاده‌دلیر؛ رسول قربانی؛ نادر زالی (1389). مهندسی مجدد فرایند برنامه‌ریزی با تأکید بر کاربرد آینده‌نگاری، فصلنامه جغرافیا و توسعه. شمارۀ 20. صفحات 58-37.

-  جمعه‌پور، محمود (1392). تحلیل سطح توسعۀ منطقه‌ای و عدم تعادل نواحی در استان تهران با تأکید بر نقش شهرهای کوچک و میانی، فصلنامه علوم اجتماعی. شمارۀ 61. صفحات143-111.

-  توکلی‌نیا، جمیله؛ وحید گودرزی؛ رقیه صمدی (1396). تحلیل توسعۀ منطقه‌ای استان مرکزی با استفاده از تکنیک‌های چند معیاره به‌منظور دستیابی به توسعۀ متوازن، برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. دورۀ 12. شمارۀ 9. صفحات 299-285.

 

-    دل‌انگیزان، سهراب؛ محمدشریف کریمی ؛ حسن نوروزی (1396). آینده‌نگاری توسعۀ منطقه‌ای به روش شناسایی عدم قطعیت‌های کلیدی، موردمطالعه: استان کهگیلویه و بویراحمد، مدیریت شهری. شمارۀ 48. صفحات 512-497.

-  رهنما، محمدرحیم؛ کیان شاکرمی؛ حامد عباسی (1397). شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر
توسعۀ منطقه‌ای استان البرز با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا، آمایش سرزمین، دورۀ 10. شمارۀ 1. صفحات 166-139.

-  رهنمایی. محمدتقی؛ شهروز وثوقی‌لنگ (1392). تحلیل بر توسعۀ منطقه‌ای ایران از منظر اقتصاد سیاسی، جغرافیا. سال 11. شمارۀ 39. صفحات 51-33.

-  زالی، نادر (1388) آینده‌نگاری توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا، مطالعه موردی: استان آذربایجان شرقی، رسالۀ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. استاد راهنما: دکتر محمدرضا پورمحمدی. دانشگاه تبریز.

-  زالی، نادر؛ آناهید پورسهراب (1396). آینده‌نگاری توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد تلفیقی سناریونویسی و مدل تحلیل swot، مطالعۀ موردی: استان گیلان، برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 21. شمارۀ 3. صفحات 220-190.

-  زالی، نادر؛ فروغ عطریان (1395). تدوین سناریوهای توسعۀ گردشگری منطقه‌ای براساس اصول آینده‌پژوهی، مورد مطالعه: استان همدان، آمایش سرزمین. دورۀ 8. شمارۀ 1. صفحات 131-107.

-    صائبی، محمدحسین (1392). بررسی تطبیقی توسعۀ منطقه‌ای خراسان رضوی، پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، سال 3. شمارۀ 1. صفحات 50-35.

-    ضرابی، اصغر؛ ملیحه ایزدی (1392). تحلیلی بر توسعۀ منطقه‌ای استان‌های کشور، برنامه‌ریزی فضایی، سال سوم. شمارۀ 1. صفحات 116-101.

 

-  فرجی‌راد، خدر؛ غلامرضا کاظمیان (1396). تحلیل فضایی عوامل اجتماعی و فرهنگی پیشران و مانع آمایش و توسعۀ منطقه‌ای در استان خراسان شمالی، جامعه‌شناسی کاربردی، سال 28. شمارۀ 3. صفحات 172-155.

-  فروزنده‌دهکردی، لطف‌اله؛ علی‌اصغر شیره‌پرآرانی؛ سعیدرضا جندقیان بیدگلی (1390). برنامه‌ریزی ناحیه‌ای با استفاده از برنامه‌ریزی برمبنای سناریوها، تبیین الگویی چشم‌انداز ناحیه کاشان. برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال اول. شمارۀ 3. صفحات56 -39.

-  فلاحتی، علی؛  تحسین احمدیان (1390). بررسی اقتصادی و تعیین اولویت‌های سرمایه‌گذاری صنعتی در استان کرمانشاه، اقتصاد و توسعۀ منطقه‌ای. دورۀ 18. شمارۀ 2. صفحات 125-100.

-    کارگر، بهمن؛ رحیم سرور (1391). شهر، حاشیه و امنیت اجتماعی، تهران. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

-  گودرزی. غلامرضا؛ عادل آذر؛ فیروزه عزیزی؛ حمید بابایی میبدی (1395). ارائۀ چارچوب پیشنهادی آینده‌نگاری منطقه‌ای به مثابه حوزه پژوهشی میان‌رشته‌ای، مورد مطالعه: سند توسعۀ آمایش استان یزد، مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. دورۀ 8. شمارۀ 2. صفحات 155-133.

-    مرادی‌پور، حجت‌اله؛ مهدی نوروزیان (1384). آینده‌پژوهشی، مفاهیم و روش‌ها، فصلنامۀ رهیافت. شمارۀ 36. صفحات 52-45.

-  نامور، هاشم (1394). بررسی رابطۀ بین استقرار نظام مدیریت استراتژیک و عملکرد سازمانی براساس الگوی BSC، مورد کاوی: شرکت پالایش نفت بندرعباس، فرایند نو. شماره 50. صفحات 130-110.

-    وندرهیدن، کیس (1391). سناریوها هنر گفتگوی راهبردی، مسعود منزوی، تهران. انتشارات آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.

 

-  یاسوری، مجید؛ مریم سجودی (1397). استراتژی توسعۀ منطقه‌ای راهکاری نوین درجهت توسعۀ متوازن منطقه‌ای، مطالعه موردی: شهرستان رشت، برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال هشتم. شمارۀ 29. صفحات 106-93.

-     Aggestam, F & Wolfslehner, B (2018). Deconstructing a complex future: Scenario development and implications for the forest-based sector, Forest Policy and Economics, no 94 , PP. 21-26.

-     Apostolache, M. A (2014). Regional Development in Romania–From Regulations to Practice. Procedia Economics and Finance,no 8, PP. 35-41.

-     Bradfield, R., Derbyshire, J., Wright, G (2016). The critical role of history in scenario thinking: augmenting causal analysis within the intuitive logics scenario development methodology. Futures, no 77, PP. 56-66.

-     Carmenado, I. D. L., Rahoveanu, A. T., & Gallegos, A. A (2014). Project management competencies for regional development in romania: Analysis from Working with People  model. Procedia Economics and Finance, No 8, PP. 614-621.

-     http://www.dx.doi.org/10.1016/S2212- 5671(14)00136-1.  

-     den Herder, M., Khadka, Ch., Pelli P., Wolfslehner, B., Sandker, M., Lindner, M (2014). Scenario Development to Strengthen National Forest Policies and Programmes, Forestry Policy and Institutions Working Paper, Food and Agriculture Organization of the United Nations, PP. 1-84.

-     Geneletti, D (2012). Environmental Assessment of Spatial Plan Policies through Land Use Scenarios A Study in a Fast-Developing Town in Rural Mozambique, Environmental Impact Assessment Review, No. 32, PP. 1- 10.

-     Goldstein, J., Caldarone, G., Daily G., Duarte, K., Hannahs, N., McKenzie, E (2012). InVEST Scenarios case study: Hawaii, USA. WWF, Morges.

 

-     Kok, K., van Vliet, M., Bärlund, I., Dubel, A. Sendzimir, J (2011). Combining participative backcasting and exploratory scenario development: experiences from.

-     Lindgren, M & Bandhold, H (2003). Scenario Planning The link between future and strategy.

-     Malganova, I& Zagladina, H (2015). Regional socio-economic development on the basis of scenario forecasting method, Economics and Finance, no 24, PP. 371- 375.

-     Reilly, m.,Willenbockel, D (2010). Managing uncertainty: a review of food system scenario analysis and modeling, Journal of Philosophical transactions the royal socity, Vol. 365, PP.. 3049-3063.

-     Smith, G., Sochor, J., Karlsson, M (2018). Mobility as a Service: Development scenarios and implications for public Transport, Research in Transportation Economics,  In press, corrected proof, Available online 24 April 2018, , PP. 1-8.

-     Soja, E.W (2009). Regional Planning and Development Theories, International Encyclopedia of Human Geography, University of California -Los Angeles, Los Angeles, CA, USA, PP.259-270.

-     Priess, J. A., Hauck, J., Young , R. H., Alkemade, R (2018). New EU-scale environmental scenarios until 2050 – Scenario process and initial scenario applications, Ecosystem Services, no 29, PP.542-551.

-     Stratigea , A & Giaoutzi, M (2012). Linking global to regional scenarios in foresight, Futures, No 44, PP.847–859.