تبیین نقش آفرینی جغرافیایی- سیاسی مهاجرت در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران

چکیده

اگرچه مهاجرت یکی از ابعاد مهم توسعه اقتصادی - اجتماعی قلمداد می شود، ولی، امروزه با توجه به سطح بالای مهاجرت و تحرکات جمعیتی بین نواحی مختلف جغرافیایی - اقتصادی - فرهنگی - اجتماعی و به تبع آن شکل گیری انواع ناهنجاری های فضایی به ویژه از نوع فرهنگی - اجتماعی و بنابراین ایجاد زمینه برای بروز انواع مشکلات و بحران های سیاسی، فرهنگی - اجتماعی و اقتصادی و ...، موضوع مهاجرت به یکی از مسائل پیچیده برای جوامع مهاجرپذیر و حتی مهاجرفرست تبدیل شده که، جامعه ایران علی‏الخصص با توجه به ترکیب خاص سرزمینی و جمعیتی از لحاظ فرهنگی - قومیتی، سیاسی و اقتصادی برای مطالعه این موضوع نمونه بارزی بشمار می رود. 
به طور کلی، با توجه به نتایج این پژوهش، از منظر جغرافیایی - سیاسی، مهاجرت در سازماندهی سیاسی، فرهنگی - اجتماعی و اقتصادی فضای ایران، به ویژه فضای جغرافیایی مهاجرپذیر و مهاجرفرست نقش بسزایی ایفا می کند و حتی با توجه به خلق چشم اندازهای جدید فرهنگی و اقتصادی، پتانسیل بالایی برای ایجاد مشکلات و بحران های مختلف امنیتی در کشور دارد. درمجموع، در این پژوهش سعی شده پتانسیل های نقش آفرینی جغرافیایی - سیاسی مهاجرت، با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی، و در ارتباط با موضوع پراکندگی جغرافیایی جمعیت، همگونی - ناهمگونی جمعیت و ساختار سیاسی متمرکز ایران مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Geographical-Political Role of Migration in Iran

نویسنده [English]

  • ali valigholizadeh
چکیده [English]

Migration is deemed to be one of the most important dimensions of socio-economic development. Nowadays, however, it has turned into a complex issue for both the origin and destination communities of migrants. The issue rises due to the high level of migration and population movements between different geographic, economic, cultural and social areas. Consequently, spatial anomalies – especially of socio-cultural nature – are formed, and the conditions for the emergence of various types of political, cultural-social and economic crises, among others, have started to prevail. Given the specific territorial and demographic combination of Iran in terms of cultural, ethnic, political and economic, the Iranian society is a prominent case for studying this issue. The findings show that from the geographical and political point of view, migration plays a significant role in the political, cultural, social and economic organization of Iran’s space, particularly in the origin and destination of migration. Given the creation of new cultural and economic landscapes, Iran is prone to the emergence of various security issues and crises in the country. This study has tried to analyze the potentials of geographical and political role of migration, by discussing the issues of geographic distribution of population, the homogeneity-heterogeneity of population and the centralized political structure of Iran. This study also employs a descriptive-analytical method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • migration
  • Iran
  • Geographic Distribution of Population
  • the Homogeneity-Heterogeneity of Population
  • the Centralized Political Structure of Iran

-    ابراهیم‌‌زاده، عیسی (1380). مهاجرت‌‌های روسـتایی و علـل و پیامـدهای آن (نمونه: استان سیستان و بلوچستان)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. شمارة 60. صفحات 168-143.

-    برادن، کتلین؛ شلی فرد (1383). ژئوپلیتیک فراگیر، ترجمة علیرضا فرشچی و حمیدرضا رهنما. تهران. انتشارات دورة عالی جنگ.

-   بهشتی، صمد؛ محمد حقمرادی (1396). فراتحلیل مطالعات مرتبط با رابطۀ بین هویت قومی و ملی در ایران با تأکید بر نقش رسانه. مسائل اجتماعی ایران، دورۀ 8. شمارۀ 2. صفحات 27-5.

-     پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران. گزیدۀ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1365، 1375، 1385، 1390، 1395.

-    جردن، تری؛ لستر راونتری (1380). مقدمه‌‌ای بر جغرافیای فرهنگی، ترجمة سیمین تولایی و محمد سلیمانی. تهران.: پژوهشگاه فرهنگ. هنر و ارتباطات.

-   حافظ­نیا، محمدرضا؛ علی ولیقلی­زاده؛ زهرا احمدی­پور (1388). بررسی و تحلیل نقش جمعیت در وزن ژئوپلیتیکی ایران، فصلنامه برنامه­ریزی و آمایش فضا. شماره 13. صفحات 163-129.

-    حافظ‌‌نیا، محمدرضا (1381). جغرافیای سیاسی ایران، تهران. سمت.

-    حافظ‌‌نیا،محمدرضا (1385).اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد. انتشارات پاپلی.

-    درایسدل، آلاسدایر؛ جرالد اچ. بلیک (1374). جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، ترجمة درة میرحیدر. تهران. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌‌المللی. مرکز مطالعات خلیج فارس.

-     زقانی، هادی؛ زهرا موسوی (1392). مهاجرت‌های بین‌المللی و امنیت ملی. فصلنامۀ مطالعات راهبردی، شمارۀ 59. صفحات 26-7.

-    زنجانی، حبیب‌‌اله (1380). مهاجرت، تهران. انتشارات سمت.

-   سجادپور، سیدمحمد کاظم (1384). چارچوب مفهومی و عملیاتی در مدیریت مهاجرت بین‌‌المللی (مورد ایران)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیای. دورۀ 20. شمارۀ 78. صفحات 20-9.

-     شرفی، محمدرضا (1383). عوامل هویت و بحران هویت در ایران. مجموعه مقالات هویت در ایران. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

-   صادق‌‌زاده، رقیه؛ محمدعلی نادری (1396). رابطۀ هویت ملی و قومی در میان دانشجویان آذری، فارس، لر، کُرد و عرب دانشگاه‌‌های ایران، پژوهش‌‌نامۀ فرهنگی هرمزگان. شمارۀ 14. صفحات 115-100.

-     صادقی، رسول؛ محسن شکریانی (1395). تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی بین‌‌شهرستانی در ایران، فصلنامۀ توسعۀ محلی. دورۀ هشتم. شمارۀ 2. صفحات 270-245.

-   عباسی شوازی، جلال؛ مجید کوششی؛  رسول صادقی؛ محمد میرزایی؛ حسین محمودیان؛  فاطمه ترابی؛  بهرام صلواتی ؛ داود صوری (1396). تحولات و وضعیت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران، تهران. مرکز بررسی‌‌های استراتژیک ریاست جمهوری.

-  عبداله، عبدالمطلب (1395). بررسی میزان توجه به مؤلفه‌‌های هویت قومی و ملی میان دانشجویان کُرد و آذری در دانشگاه‌‌های تهران، فصلنامۀ پژوهش‌‌های راهبردی. دورۀ 4. شمارۀ 16. صفحات 65-39.

-    کریمی‌‌پور، یدالله (1379). مقدمه‌‌ای بر ایران و همسایگان (منابع تنش و تهدید). تهران. جهاد دانشگاهی (تربیت معلم.

-    کیویستو، پیتر (1385). نظام چندفرهنگی در جامعۀ جهانی، ترجمة گودرز میرانی. تهران.مرکز ملی مطالعات جهانی‌‌شدن.

-     مدنی‌‌پور، علی (1381).  تهران ظهور یک کلان‌شهر،  تهران. انتشارات پردازش و برنامه‏ریزی شهری.

-     مرادی، رامین (1395). بررسی و تحلیل رفتار هویتی مهاجران آذربایجانی در کلان‌شهر تهران، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه مراغه.

-    مویر، ریچارد (1379). درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمة درة میرحیدر و یحیی صفوی. تهران. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

-     نظریان، اصغر (1388). مهاجرت‌‌های قومی و تغییر ساختار اجتماعی شهرهای ایران، فصلنامۀ جغرافیایی آمایش. شمارۀ 6. صفحات 33-1.

-     نورائی، مهرداد (1376). پویایی پدیدۀ هویت در مهاجرت و حاشیه‌‌نشینی. فصلنامۀ فرهنگ، علوم اجتماعی. شمارۀ 22 و 23. صفحات 357-351.

-     ولیقلی‌‌زاده، علی (1395). تحلیل فضایی تأثیرات تمرکزگرایی در شکل‌‌گیری نابرابری‌‌های فضایی- سرزمینی در ایران، فصلنامۀ جغرافیای سیاسی. شمارۀ 4. صفحات 168-139.

 

-     Abbasi-shavazi, Mohammad Javad and Rasoul Sadeghi (2015). “Socio-cultural Adaptation of Secondgeneration Afghans in Iran”. International Migration 53(6): 89-110.

-     Gallaher, Carolyn; Dahlman, Carl T; Gilmartin, Mary; Mountz, Alison and Shirlow. Peter )2009(. Key Concepts in Human Geography. Sage Publications.

-     Hollifield, James F (2004). The emerging migration state, International Migration Review, 38, 3: 885-912.

-     http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/publications/migrationreport/docs/MigrationReport2015_Highlights.pdf

-     http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/technical/TP2013-1

-     United Nations (2013). Cross-national comparisons of internal migration: An update on global patterns and trends. United Nations. Department of Economic and Social Affairs (DESA), Population Division. Available at:

-     United Nations (2016). International Migration Report 2015. United Nations, Department of Economic and Social Affairs (DESA), Population Division. Available at:

-     World Economic Forum (2017). Migrat ion and Its Impact on Cities.