انتخاب منطقۀ نمونۀ گردشگری در استان خراسان جنوبی با استفاده از تکنیک ANP

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

2 دانشجوی دکتری جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

3 کارشناس ارشد برنامه‌‌‌‌‌‌ریزی شهری، رئیس گروه مناطق نمونۀ گردشگری سازمان میراث فرهنگی کشور. تهران، ایران

چکیده

گردشگری یکی از پویاترین فعالیت های اقتصادی عصر حاضر است که در توسعۀ پایدار محلی نقش مهمی دارد و اولویت توسعه آن نیازمند شناخت عوامل تأثیرگذار و محدودکننده طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در هر منطقه است. در عین حال، مناطق نمونه گردشگری به سبب دارا بودن مجموعه ای از جاذبه های طبیعی و تاریخی از اهمیت خاصی در نزد گردشگران برخوردار هستند. بر این اساس هدف از انجام این پژوهش انتخاب و اولویت بندی مناطق نمونه گردشگری بین سه منطقه"بنددره بیرجند، باغستان آبگرم فردوس و منطقه نمونه قائن" در استان خراسان جنوبی با استفاده از روش ANP است. به همین منظور برای به دست آوردن نتایج مناسب در زمینه اولویت بندی مناطق نمونه گردشگری در استان خراسان جنوبی از ساختار سطح بالای ANP شامل زیر شبکه های (BOCR) سود، فرصت، هزینه و خطر استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل ANP نشان داد که مناطق باغستان- آبگرم فردوس، بند دره بیرجند و منطقه نمونه قائن به ترتیب با وزن های 59/0، 28/0 و 12/0 در اولویت اول تا سوم قرار دارند. از بین زیر شبکه ها، زیر شبکه سود با وزنی معادل 33/0 از اهمیت بیشتری نسبت به سایر زیر شبکه‌ها برخوردار است. همچنین معیار استراتژیک پتانسیل های گردشگری با وزنی معادل 51/0 از اولویت بالاتری نسبت به سایر معیارها برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Select the tourism area in South Khorasan province using the ANP technique

نویسندگان [English]

  • Akbar Najafi 1
  • yones garavand 2
  • ali ghomi oili 2
  • abotaleb ghasemi vasmeh janei 3
1 Associate Professor of Forestry , Department of Natural Resources, Tarbiat Modarres University, Noor, Iran
چکیده [English]

Tourism is one of the most dynamic economic activities in the present era, which plays an important role in the local sustainable development, and its development priority requires the recognition of affecting and limiting factors of natural, economic, social and cultural each region. Moreover, these areas areas reveal a special importance for tourists due to having a set of natural and historical attractions. Accordingly, the main objective of the present study is the selection and prioritization of tourism areas among the three areas "Banddareh-e-Birjand, Baghestan Abgarm Ferdows and Ghaen tourism area" in South Khorasan province by using the ANP method. Therefore, to obtain the appropriate results in the tourism areas prioritization in South Khorasan province a high level of ANP structure including subnet benefit, opportunity, cost and risk was used. The results of the ANP analysis demonstrated that Baghestan Abgarm Ferdows, Banddareh-e-Birjand and the Ghaen tourism area with having 0.59, 0.28, and 0.29 weights placed in the first to third priority, respectively. Among the subnets, the benefit subnet with a weight of 0.33 possesses more important as compared to the others. Furthermore, the strategic criterion of tourism potentials with an equivalent weight of 0.51 manifests a higher priority in comparison with the other ones.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Decision Support System
  • Multiple Criteria Decision Making
  • South Khorasan
  • Tourism industry
  • Tourism area

-    افشاری‌‌‌‌‌‌آزاد، سمیه؛ آرش عثمانی؛ سعید پیری (1393). توسعۀ پایدار و اشتغال در گردشگری روستایی نمونۀ موردی: شیلات پالنگان، فصلنامۀ جغرافیای فضای گردشگری. دورۀ 3. شمارۀ 10. صفحات 146-121.

-    ایمانی‌‌‌‌خوشخو، محمدحسین؛ سیدسعید هاشمی؛ عیسی شفیعی‌‌‌‌شهرکی (1394). تأثیر گردشگری روستایی در اقتصاد جوامع محلی جامعۀ موردمطالعه: روستای دشتک استان فارس. سومین همایش ملی گردشگری، جغرافیا و محیط‌‌زیست پایدار، همدان. 12 صفحه.

-    بدری، سیدعلی؛ ارسطو یاری‌‌‌‌حصار (1388). انتخاب مناطق نمونۀ گردشگری با استفاده از روش AHP نمونۀ موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. دورۀ 24. شمارۀ 95. صفحات 84-55.

-    بروجنی، حمیدضرغام؛ زهرا نکویی؛ نیلوفر عباس‌‌‌‌پور؛ مسلم شجاعی (1396). برنامه‌‌‌‌ریزی توسعۀ گردشگری در کشورهای درحال‌‌توسعه، انتشارات مهکامه، 386 صفحه.

-    توکلی، مرتضی؛ اکبرکیانی؛ صلاح هدایتی (1389). تأثیر مناطق نمونۀ گردشگری در محرومیت‌‌‌‌زدایی از دیدگاه اجتماعات محلی (مطالعۀ موردی: منطقۀ اورامان تخت کردستان)، مجلۀ مطالعات و پژوهش‌‌‌‌های شهری و منطقه‌‌ای. سال 2. شمارۀ 4. صفحات 94- 73.

-    حاجی‌پور، میثم؛ محسن موی؛ حسن شرفی؛ محسن اسحاقی نسب؛ مریم مهرانی (1393). توانمندی‌ها، پتانسیل‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری‌های خراسان جنوبی، جاپ دوم. انتشارات چهاردرخت. صفحه 430.

-    حسینی، سیداسعد (1393). اولویت‌‌‌‌بندی جاذبه‌‌‌‌های گردشگری براساس پتانسیل‌‌‌‌های جذب گردشگر (مطالعۀ موردی: شهرستان تبریز)، نخستین سمینار علمی تخصصی جاذبه‌‌‌‌‌‌ها و دافعه‌‌‌‌های گردشگری ‌‌آذربایجان ‌‌‌‌شرقی. 24 صفحه.

-    جلالی، محبوبه؛ احمد خادم‌‌‌‌الحسینی (1394). سطح‌‌بندی مناطق نمونۀ گردشگری در استان کرمان، فصلنامۀ برنامه‌‌‌‌ریزی منطقه‌‌‌‌ای. دورۀ 5. شمارۀ 17. صفحات 162-151.

-    جهانیان، منوچهر؛ زهرا نادعلی‌‌‌‌پور (1388). مدیریت گردشگری (تعاریف، ماهیت و اجزا). چاپ اول، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.

-    حاجی‌‌‌‌‌‌نژاد، علی؛ زهرا تقی‌‌‌‌زاده؛ دانا رحیمی (1392). اولویت‌‌بندی قطب‌‌های گردشگری و تدوین راهبردهای توسعۀ گردشگری منطقه‌‌ای با استفاده از تکنیک TOPSIS و SWOT مطالعۀ موردی: استان کرمانشاه، فصلنامۀ بوم‌‌شناسی شهری. دورۀ 4. شمارۀ 7. صفحات 56-33.

-    هزارجریبی، جعفر (1390). احساس امنیت اجتماعی از منظر توسعۀ گردشگری. جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی محیطی. سال 22. شمارۀ 2. 143-121.

-    خاکسازی، علی؛ مریم عباسی (1392). شناسایی پتانسیل‌‌‌‌های گردشگری کوهرنگ و ارائۀ راهکارهای مناسب درجهت توسعۀ گردشگری منطقه. فصلنامۀ اطلاعات جغرافیایی (سپهر). دورۀ 22. شمارۀ 88. 114-106.

-    دفتر مناطق نمونۀ گردشگری (1389). مجموعه دستورالعمل‌‌‌‌ها، قوانین و مقررات مناطق نمونۀ گردشگری، 127 صفحه.

-    رحیمی، داریوش؛ محمود رنجبردستنانی (1391). ارزیابی و اولویت‌‌‌‌بندی جاذبه‌‌‌‌های اکوتوریسم روستاهای هدف گردشگری استان چهارمحال و بختیاری، مطالعات و پژوهش‌‌های شهری و منطقه‌‌ای. سال 4. شمارۀ 14. صفحات 150-131.

-    رضوانی، محمدرضا؛ حسن اروجی؛ محمد علیزاده؛ محمدسعید نجفی(1392). مکان‌‌یابی احداث پیست‌‌های اسکی از دیدگاه گردشگری (مطالعۀ موردی: مناطق شمالی استان تهران)، فصلنامۀ برنامه‌‌‌‌ریزی منطقه‌‌‌‌ای. دورۀ 3. شمارۀ 10. صفحات 44- 27.

-    رکن‌‌‌‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ مهدی پور طاهری؛ مهدی آقامحمدی (1390). نقش مناطق نمونۀ گردشگری در توسعۀ مناطق عشایری (مطالعۀ موردی: منطقۀ نمونۀ گردشگری الوند شهرستان همدان)، فصلنامۀ گردشگری و توسعه. دورۀ 1. شمارۀ 1. صفحات 75- 59.

 

-    رنجبریان، بهرام؛ محمد زاهدی (1391). شناخت گردشگری، چاپ هفتم، انتشارات چهارباغ، اصفهان. 226 صفحه.

-    زبردست، اسفندیار (1389).کاربرد فرایند تحلیل شبکه‌‌‌‌ای (ANP) در برنامه‌‌‌‌ریزی شهری و منطقه‌‌‌‌ای، نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. دورۀ 2. شمارۀ 41. صفحات 90-79.

-    شرکت مهندسین مشاور نقش بوستان گستر. (1388). مطالعات راهبردی منطقۀ نمونۀ گردشگری بند‌‌درّه شهرستان بیرجند، ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع‌‌دستی و گردشگری استان خراسان جنوبی. 53 صفحه.

-    شرکت مهندسین مشاور سبزاندیش پایش (ساپ). (1388). مطالعات راهبردی منطقۀ نمونۀ گردشگری باغستان‌‌- آبگرم در شهرستان فردوس، ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع‌‌دستی و گردشگری استان خراسان جنوبی. 46 صفحه.

-    صیدایی، اسکندر؛ زهرا هدایتی‌‌مقدم (1389). نقش امنیت در توسعۀ گردشگری، فصلنامۀ تخصصی علوم اجتماعی. دورۀ 4. شمارۀ 8. 110-97.

-    طاهری، مرضیه؛ رحیم‌‌‌‌علی عباس‌‌‌‌پور؛ سیدکاظم علوی‌‌‌‌پناه (1393). استفاده از تصمیم‌‌گیری چندمعیاره مبتنی‌‌بر تلفیق روش‌‌های DEMATEL و ANP در انتخاب مکان بهینۀ آرامستان‌‌‌‌ها (مطالعۀ موردی: اصفهان)، مجلۀ محیط‌‌‌‌‌‌شناسی. دورۀ 40 شمارۀ 2. صفحات 480- 463.

-    عقیلی، سیدوحید؛ آزاد مرادی؛ جمشید حسین‌‌‌‌پناهی؛ امیر اسدی (1392). توسعه و توریسم در کشورهای درحال‌‌توسعه، چاپ اول، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران. 392 صفحه.

-    فرجی‌‌‌‌راد، عبدالرضا؛ سمیه آقاجانی (1388). تحلیلی نو پیرامون گردشگری و جدیدترین طبقه‌‌‌‌بندی آن، فصلنامۀ جغرافیای سرزمین. سال 6. شمارۀ 23. صفحات 72-61.

-    فرجی‌‌‌‌درخانه، نسرین (1394). نقش گردشگری روستایی در توسعۀ اجتماعی، اقتصادی جوامع محلی (مورد شهرستان ماسال). دومین کنفرانس بین‌‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، استانبول. 32 صفحه.

 

-    قاسمی، علی؛ مهرداد نوابخش؛ پرویز کردوانی (1396). اولویت‌‌‌‌بندی مقاصد گردشگری پیرامونی کلان‌‌‌‌شهرها مورد: حومه‌‌‌‌های ییلاقی شمال تهران، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال 6. شمارۀ 2. صفحات 187- 173.

-    قیاسی نوعی، مرضیه (1392). مکان‌‌یابی مناطق نمونۀ گردشگری ابرده با استفاده از نرم‌‌‌‌‌‌افزار GIS و مدل AHP، اولین همایش ملی مدیریت گردشگری، طبیعت‌‌‌‌گردی و جغرافیا، 23 بهمن، همدان. 17 صفحه.

-    کاظمی، مهدی (1392). مدیریت گردشگری، چاپ هفتم، انتشارات سمت، تهران. 284 صفحه.

-    کریمی، جعفر؛ مهدی جمالی‌‌‌‌نژاد؛ عباس بهارلو؛ محمدرضا محبوب‌‌‌‌فر (1391). تعیین روستای نمونۀ گردشگری مورد مطالعه: روستاهای دهستان جبل (بخش کوهپایه- استان اصفهان)، مجموعه مقالات همایش توسعۀ روستایی گیلان، 14 و 15 شهریور، رشت. 18 صفحه.

-    کمایی‌‌زاده، یعقوب؛ محمدرضا رضایی (1394). تعیین استراتژی بهینه برای توسعۀ گردشگری دریایی با استفاده از رهیافت تلفیقی SWOT-ANP (مطالعۀ موردی: جزیرۀ کیش)، فصلنامۀ علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی. دورۀ 15. شمارۀ 51. صفحات 43-19.

-    کیانی‌‌سلمی، صدیقه؛ محمدرضا بسحاق (1396). تحلیل نقش خدمات و زیرساخت‌‌‌‌های گردشگری در وفاداری و تمایل به بازدید مجدد گردشگران مورد مطالعه: مناطق روستایی شهرستان ساوجبلاغ. فصلنامۀ گردشگری و توسعه. سال 6. شمارۀ 3. 176-154.

-    متقی، سمیرا؛ محمد صادقی؛ مراد دلالت (1395). نقش امنیت در توسعۀ گردشگری بین‌‌‌‌المللی (نمونۀ موردی: گردشگران خارجی شهر یزد)، مجلۀ گردشگری شهری. دورۀ 3. شمارۀ 1. صفحات 91-77.

-    مرادی‌‌مسیحی، واراز؛ علی قاسمی (1393). نقش گردشگری در توسعۀ اقتصادی سکونتگاه‌‌های روستایی شهرستان بهشهر، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی. سال سوم. شمارۀ 2. صفحات 124-105.

 

-    نکویی، زهرا؛ نیلوفر عباس‌‌پور؛ مسلم شجاعی (1391). برنامه‌‌‌‌ریزی توسعۀ گردشگری در کشورهای درحال ‌‌توسعه، چاپ اول، انتشارات مهکامه.

-    نصراللهی، زهرا؛ ندا جهانبازی؛ طاهره ناصری (1393). رده‌‌‌‌بندی استان‌‌‌‌های کشور برحسب جاذبه‌‌‌‌های گردشگری، فصلنامۀ مطالعات مدیریت گردشگری. سال 9. شمارۀ 28. صفحات 37-17.

-    نوری، غلامرضا؛ صمد فتوحی؛ زهرا تقی‌‌‌‌‌‌زاده (1391). اولویت‌‌‌‌بندی قطب‌‌‌‌های گردشگری استان کرمانشاه براساس پتانسیل مناطق نمونۀ گردشگری با استفاده از روش تصمیم‌‌‌‌گیری چندمعیارۀ تاپسیس، جغرافیا و پایداری محیط. دورۀ 2. شمارۀ 4. صفحات 94-75.

-    نوری، غلامرضا؛ زهرا تقی‌‌‌‌زاده (1393). اولویت‌‌‌‌بندی مناطق نمونۀ گردشگری استان کرمانشاه درجهت سرمایه‌‌‌‌گذاری موردپژوهشی: قطب گردشگری قصر شیرین، مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا. دوۀ 4. شمارۀ 11. صفحات 104- 85.

-    نیک‌‌‌‌نژاد، مریم؛ علی مهدوی؛ امید کرمی (1394). تعیین مناطق مستعد توسعۀ اکوتوریسم با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌‌‌‌ای (ANP) موردشناسی: شهرستان خرم‌‌آباد، مجلۀ جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌‌‌‌ای. دورۀ 5. شمارۀ 14. صفحات 214-195.

-     Azizi, M., Mohebbi, N., Gargari, R.M. & Ziaie, M. (2015). A strategic model for selecting the location of furniture factories: a case of the study of furniture. International Journal of Multicriteria Decision Making, 5(1-2), 87-108.

-     Butler, R.W. (1980). The concept of a tourist area cycle of evolution: implications for management of resources. The Canadian Geographer/Le Géographe canadien, 24(1), 5-12.‏

-     Castellani, V. & Sala, S. (2010). Sustainable performance index for tourism policy development. Tourism management, 31(6), 871-880.

 

-     Deng, J., King, B., & Bauer, T. (2002). Evaluating natural attractions for tourism. Annals of tourism research, 29(2), 422-438.

-     Erdoğmuş, Ş., Aras, H. & Koç, E. (2006). Evaluation of alternative fuels for residential heating in Turkey using analytic network process (ANP) with group decision-making. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 10(3), 269-279.‏

-     Garcia-Melon, M., Gómez-Navarro, T. & Acuña-Dutra, S. (2012). A combined ANP-delphi approach to evaluate sustainable tourism. Environmental Impact Assessment Review, 34, 41-50.

-     Ghajar, I. & Najafi, A. (2012). Evaluation of harvesting methods for sustainable forest management (SFM) using the analytical network process (ANP). Forest policy and economics, 21, 81-91.

-     Jamrozy, U. (2007). Marketing of tourism: a paradigm shift toward sustainability. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 1(2), 117-130.

-     Li, J., Cheng, S. K., & Gan, H. (2007). Evaluation of regional tourism competitiveness: A case study of southwest China. Ecological Economy, 3(4), 393-404.‏

-     Li, J., Cheng, S. K., & Gan, H. (2007). Evaluation of regional tourism competitiveness: A case study of southwest China. Ecological Economy, 3(4), 393-404.

-     Oh, C. O. (2005). The contribution of tourism development to economic growth in the Korean economy. Tourism management, 26(1), 39-44.‏

-      Sanchez, P. M. & Adams, K. M. (2008). The Janus-faced character of tourism in Cuba. Annals of Tourism Research, 35(1), 27-46.‏

-     Tang,J.C&Rochananond,N. (1990). Attractiveness as a tourist destination: a comparative study of Thailand and selected countries. Socio-Economic Planning Sciences, 24(3), 229-236.

-     W.T.O. 2015. UNWTO Tourism Highlights, 2015 Edition. 16p