پیوندهای روستا- شهری، مبنای توسعۀ ناحیه‌‌‌‌ای موردپژوهی: شهرستان اهواز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 کارشناس ‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 کارشناس‌ ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

پیوندهای روستا - شهری می‌توانند تاثیر بسیار زیادی بر توسعه ناحیه‌ای داشته باشند، کما این که از شهر به مثابه موتور توسعه ناحیه‌ای یاد شده است. این پیوندها می‌تواند نقش مثبت و زایا یا منفی و انگلی بر حوزه یا ناحیه خویش بر جای بگذارند و از منطقه‌ای به منطقه دیگر و از شهری به شهر دیگر متفاوت باشند. از این رو شناخت منطقی این آثار می‌تواند در برنامه ریزی ناحیه‌ای مؤثر واقع شود. مسئله‌ای که شاکله پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد، «شناسایی و تعیین وضعیت معناداری پیوندهای روستایی، شهری با سطوح توسعه ناحیه‌ای و نیز تبیین نقش زایا یا انگلی بودن شهر در خصوص آن» می‌باشد. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و مبنی بر استفاده داده‌های میدانی و اسنادی استوار است. جامعه آماری پژوهش شامل روستاهای ۲۰ خانوار به بالاتر شهرستان اهواز و حجم نمونه ۹۰ روستا یا حدود ۵۰ درصد روستاهای ناحیه است. نرم افزارهای مورد استفاده SPSS ،Expert Choice و ArcGIS می‌باشند. به منظور تعیین سطح توسعه ناحیه‌ای از ۱۲۰ نمانگر توسعه و روش ElectreIII استفاده شده است. اثر شهر به وسیله ۱۱ جریان اصلی با ۴۰ نوع پیوند روستا با شهر اندازه گیری شده و رابطه معناداری میان آن‌ها با سطوح توسعه ناحیه‌ای به دست آمد. یافته‌های پژوهش نشان داد که از مجموع ۴۰ مورد پیوند روستایی، شهری در محدوده، ۳۵ مورد آن در قالب ۹ جریان اثرگذار شهر، دارای رابطه معنادار و از نوع مثبت با سطوح توسعه ناحیه‌ای بوده‌اند و نتایج تحقیق حاکی از نقش مثبت و زایای شهر اهواز بر سطوح توسعه ناحیه‌ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rural-Urban Linkages, the Basis of Regional Development; Case Study: Ahvaz Township

نویسندگان [English]

  • Mostafa Mohammadi Dehcheshme 1
  • Morteza Abiyat 2
  • Mostefa Abiyat 3
چکیده [English]

Rural-Urban linkages can have a tremendous impact on regional development, as it is mentioned the city as an engine of regional development. These effects can be create positive and productive role or negative and parasitic on their field or area and different from region to another region and from city to another city. It is therefore logical understanding these effects can be effective in the planning area. This research forms the main stream issue is, “Identify and determine the status of significant rural-urban linkages with regional development levels as well as explain the role germ or Parasitic of the city about it”. The research method is descriptive and analytical and based on using field data and documents. The statistical population research includes villages of 20 households to higher in Ahvaz Township and the sample size is 90 villages or about 50 percent of villages in the township. Used software is included Expert Choice and ArcGIS. To determine the level of regional development use of 120 development indicators and ElectreIII method used. Effect of town by the 11 mainstream with 40 links the village with the city measured and obtained a significant relationship among them regional development levels. Research findings showed that a total of 40 rural-urban linkage in the area, 34 cases in 9 affecting flow city, having a significant relationship and have a positive with level of regional development and the results indicate a positive and productive role in Ahvaz city on the levels of regional development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rural-Urban Linkages
  • Regional Development
  • Cities of Germ and Parasitic
  • ELECTRE
  • Ahvaz

-    ابراهیم‌‌‌‌زاده، عیسی (1391). سازمان‌‌‌‌یابی فضایی و روابط شهر و روستا با تأکید بر سیستان، چاپ اول. انتشارات صحرا. مشهد.

-    افراخته، حسن (1388). مدیریت روستایی با تأکید بر ایران، چاپ اول. انتشارات گنج هنر. تهران.

-    پورطاهری، مهدی؛ عبدالرضا رکن‌‌‌‌الدین‌‌‌‌افتخاری؛ محمدرضا رضوانی؛ حسن آزاد‌هدایت (1394). شناسایی و تحلیل نقش تعاملات روستایی-‌‌ شهری در توسعۀ روستایی؛ مطالعۀ موردی: استان کرکوک، فصلنامۀ پژوهش‌‌‌‌های روستایی. سال 6.  شمارۀ 3. صفحات 651-‌‌ 635.

-    پورطاهری، مهدی؛ عبدالرضا رکن‌‌‌‌الدین‌افتخاری؛ لیلا مهدی‌پور‌‌روشن؛ الهه انزایی (1393). ارزیابی الگوی روابط ارگانیک و غیرارگانیک روستایی-‌‌ شهری در روستاهای پیراشهری؛ مطالعۀ موردی: روستاهای پیرامون شهر بابل، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌‌‌‌ریزی روستایی. سال 3. شمارۀ 8. صفحات 38-‌‌26.

-    خوبفکر برآبادی، حبیب‌‌‌‌الله؛ صالح‌‌‌‌الدین قریشی (1391). پیوندهای روستایی-‌‌ شهری زاهدان و توسعۀ نواحی روستایی؛ نمونه: شهرستان زاهدان، فصلنامۀ پژوهش‌‌‌‌های روستایی. سال 3. شمارۀ 1. صفحات 146-‌‌119.

-    دربان‌‌‌‌آستانه، علیرضا؛ مجتبی قدیری‌‌‌‌معصوم؛ بهرام هاجری (1394). ارزیابی تطبیقی الگوهای تعاونی اشتراکی و نقطه‌‌‌‌ای ارائه خدمات در مدیریت روستایی شهرستان ابرکوه و لامرد، فصلنامۀ تعاون و کشاورزی. سال 4. شمارۀ 14. صفحات 174-‌‌145.

-    رضایی، رحیم؛ امیر اوغلی‌‌‌‌وسعت (1389). بررسی حوزۀ نفوذ کلان‌‌‌‌شهر تهران با روش زمانی و مدل جاذبه، فصلنامۀ آمایش سرزمین. سال 2. شمارۀ 3. صفحات 28-‌‌ 5.

-    رضوانی، علی­اصغر (1391). روابط متقابل شهر و روستا با تاکید بر ایران، چاپ دهم، انتشارات دانشگاه پیام­نور: تهران.

-    رضوانی، محمدرضا؛ محبوبه شاهچراغ (1390). پیوندهای روستایی-‌‌ شهری، شبکه‌‌‌‌های مهاجرت و توسعۀ روستایی؛ مطالعۀ موردی: ناحیۀ دهملا استان سمنان، فصلنامۀ توسعۀ روستایی. سال 3. شمارۀ 1. صفحات 130-‌‌ 107.

-    رضوانی، محمدرضا؛ ولی‌‌‌‌الله نظری؛ محمدامین خراسانی (1389). فرهنگ مفاهیم و اصطلاحات برنامه‌‌ریزی و توسعۀ روستایی، چاپ‌‌‌‌ اول. انتشارات جهاد دانشگاهی. تهران.

-    زمانی، محدثه (1393). پیوندهای کلان‌‌‌‌شهری و تحولات کالبدی، فضایی روستاهای پیرامون؛ مطالعۀ موردی: دهستان‌محمدآباد کرج، پایان‌‌‌‌نامۀ کارشناسی‌‌‌‌ارشد. دانشگاه خوارزمی. تهران.

-    سجاسی‌‌‌‌قیداری،حمدالله؛ احمد رومیانی؛خیرالنسا منصوری (۱۳۹۶). تحلیل فضایی پیوندهای روستا- شهری براساس عملکرد حوزۀ نفوذ خدماتی مراکز شهری؛ مطالعۀ موردی: شهرستان کوهدشت، فصلنامۀ برنامه‌‌‌‌ریزی منطقه‌‌ای. سال ۷. شمارۀ ۲۵. صفحات 142-129.

-    سعیده‌‌‌‌زرآبادی، زهراسادات؛ سوده‌‌‌‌سادات طباطبایی  (۱۳۹۳). ساماندهی سکونت‌گاه‌‌‌‌های روستایی شهرستان دماوند براساس شاخص‌‌‌‌های شبکۀ منطقه‌‌‌‌ای، با تکنیک تاپسیس، فصلنامۀ پژوهش‌‌‌‌های روستایی. سال ۵. شمارۀ ۲. صفحات 466-‌‌445.

-    سعیدی، عباس (1390). روابط و پیوندهای روستایی-‌‌ شهری در ایران، چاپ اول. انتشارات مهرمینو. تهران.

-    سعیدی، عباس؛ فرهاد عزیزپور؛ صدیقه حسینی‌حاصل؛ ابراهیم خلیفه؛ جهانبخش ریکا (۱۳۹۱). مطالعۀ تطبیقی موانع شکل‌‌‌‌گیری پیوندهای روستایی-‌‌ شهری؛ مطالعۀ موردی: نواحی مرودشت فارس و کوهدشت لرستان، فصلنامۀ جغرافیا. سال ۱۰. شمارۀ ۳۳. صفحات 26-‌‌ 7.

-    سعیدی، عباس؛ جواد مکانیکی (1387). دگرگونی روابط شهر و روستا با تأکید بر فعالیت‌‌‌‌های اقتصادی؛ نمونۀ موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان بیرجند، فصلنامۀ جغرافیا. سال 6. شمارۀ 16 و 17. صفحات 16-‌‌1.

-    شکویی، حسین (1391). دیدگاه‌‌‌‌های نو در جغرافیای شهری، جلد اول. چاپ پانزدهم. انتشارات سمت. تهران.

-    صدوقی، مهدی (1388). نقش شهرهای کوچک در توسعۀ نواحی روستایی؛ مطالعۀ موردی: فامنین همدان، پایان‌‌‌‌نامۀ کارشناسی‌‌‌‌ارشد. دانشگاه سیستان و بلوچستان. زاهدان.

-    طالشی، مصطفی؛ ریحانه سلطانی‌مقدس؛ رامین غفاری؛ عصمت کرمی‌‌‌‌فر (۱۳۹۵). واکاوی تأثیر ساختار اقتصادی محصولات زراعی بر پیوندهای روستا- شهری؛ نمونۀ موردی: شهرستان دزفول، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌‌‌‌ریزی روستایی. سال ۵. شمارۀ ۲. صفحات 212- 195.

-    عزیزپور، فرهاد؛ آرمین محسن‌‌‌‌زاده (۱۳۸۹). نظریه‌‌‌‌ها و رویکردهای سازمان‌‌‌‌یابی فضایی سکونتگاه‌‌‌‌های روستایی، چاپ اول. انتشارات پلیکان. تهران. 

-    فرجی، فروق (1392). عوامل مؤثر در شکل‌گیری پیوندهای روستایی-‌‌ شهری؛ مطالعۀ موردی: بخش مرکزی شهرستان سروآباد، پایان‌‌‌‌نامۀ کارشناسی‌‌‌‌ارشد. دانشگاه خوارزمی. تهران.

-    قدیری‌معصوم، مجتبی؛ حبیبه یوسفی؛ محمد اکبرپور؛ احمد خلیلی (1391). تعارض روستاگریزی جوانان با روند توسعۀ روستایی؛ مطالعۀ موردی: دهستان دیزمار غربی شهرستان جلفا، فصلنامۀ پژوهش‌‌‌‌های روستایی. سال 3. شمارۀ 10. صفحات 117- ‌‌97.

-    لطیفی، غلامرضا (1389). استراتژى ایجاد شبکۀ منطقه‌‏اى به‌منظور تقویت پیوندهاى میان شهر و روستا دستورکارى براى پژوهش‌هاى سیاست‌گذارى با اشاره به‌کشور اندونزى؛ قسمت اوّل. فصلنامۀ اطلاعات جغرافیایی (سپهر). سال 19. شمارۀ 74. صفحات 42-36.

-    محمدی‌ده‌‌‌‌چشمه، مصطفی (1391). ناپایداری اجتماعی در بوم‌‌شهر ایرانی و آثار جمعیتی آن، فصلنامۀ معرفت فرهنگی اجتماعی، سال 4. شمارۀ 1. صفحات 20-‌‌ 5.

-    نظریان، اصغر (1390). جغرافیای شهری ایران، چاپ یازدهم. انتشارات پیام نور. تهران.

-   Akkoyunlu, S (2015). The Potential of Rural-‌‌Urban Linkages for Sustainable Development and Trade, International Journal of Sustainable Development & World Policy, Vol. 4, No. 2, PP. 20-‌‌28.

-   Antrop, M. (2004). Landscape Change and the Urbanization Progress in Europe, Journal of Landscape and Urban Planning, Vol. 67, PP. 9-‌‌26.

-   Bah, M., Cissé, S., Diyamett, B., Diallo, G., Lerise, F., Okali, D., Okpara, E., Olawoye, J., Tacoli, C (2003). Changing Rural-‌‌Urban Linkages in Mali, Environment &Urbanization Journal, Vol. 15, No. 1, PP. 13-‌‌14.

-    Berdegue, J., Carriaz, F., Jara, B., Modrego, F., Soloaga, I (2016). Cities, Territories, and Inclusive Growth: Urban-‌‌Rural Linkages in Chile, Colombia, and Mexico, World Development Journal, Vol.73,PP.56-‌‌71.

-   Chen, Y., Liu, M., Zhang, Q (2010). Development of Financial Intermediation and the Dynamics of Urban-‌‌Rural Disparity in China: 1978-‌‌1998, Journal of Regional Studies, Vol. 44, No. 9, PP.1171-‌‌1187.

-   Chunyang, H., Zhang, A., Huang O., Zhao Y (2016). Assessing the Potential Impacts of Urban Expansion on Regional Carbon Storage by Linking the Lusd Urban and In Vest Models, Journal of Environmental Modelling and Software, Vol. 75, PP. 44-‌‌58.

-   Clayton, B.D., Dent, D., Dubois, N (2003). Rural Planning in Developing Countries, Earthscan Publication Ltd: London.

-   Cloke, P (2008). Conceptualizing Ruralirty, in Handbook of Rural Studies. Eedited by Paul Cloke, Terry Marseden and Patrick Mooney, SAGE Publications: London, New Delhi.

-   Joo, H (2011). Comparative Analysis of Rural and Urban Start-‌‌Up Entrepreneurs, Thesis and Dissertations Agricultural Economics, University Press of Kentucky.

-   Kûle, L (2008). Concepts of Rurality and Urbanity as Analytical Categories in Multidimensional Research, Proceedings of the Latvian Academy of Sciences, Section B, Vol. 62, No. 1 and 2, PP. 9-‌‌17.

-   Liu, Y., Fang, F., Li, Y (2014). Key Issues of Land Use in China and Implications for Policy Making, Land Use Policy, Vol. 40, PP. 6-‌‌12.

-   Lynch, K (2005). Rural-‌‌Urban Interaction in the Developing World, Routledge: London.

-   Mayer, H., Habersetzer, A., Meili, R (2016). Rural-‌‌ Urban Linkages and Sustainable Regional Development: The Role of Entrepreneurs in Linking Peripheries and Centers. Journal of Sustainability, Vol. 5, No. 745, PP. 1-‌‌13.

-   McGee, T (2008). Managing the Rural-‌‌Urban Transformation in East Asia in the 21st Century. Sustainability Science, Vol. 3, No. 1, PP. 155-‌‌167.

-   Purohit, B.C (2008). Health and Human Development at Sub State Level in India, Journal of Socio Economics, Vol. 37, No. 6, PP. 2248-‌‌2260.

-   Rodríguez, A., Fitjar, R.D (2013). Buzz, Archipelago Economies and the Future of Intermediate and Peripheral Areas in a Spiky World, European Planning Studies, Vol. 21, No. 3, PP.355-‌‌372.

-   Rodríguez, A., Hardy, D (2015). Addressing Poverty and Inequality in the Rural Economy from a Global Perspective, Journal of Applied Geography, Vol. 61, PP. 11-‌‌23.

-   Serra, P., Vera, A., Tulla, A., Salvati, L (2014). Beyond Urban-‌‌Rural Dichotomy: Exploring Socioeconomic and Land Use Processes of Change in Spain (1991-‌‌2011). Applied Geography, Vol. 55, PP. 71-‌‌81.

-   Siechiping, R., Kago, J., Zhang, X., Augustinus, C., Tuts, R (2015). Urban-‌‌Rural Linkages and the Role of Land Tenure. Paper Presented at The 2015 World Bank Conference On Land And Poverty, Washington, DC, March, PP. 23-‌‌27.

-   UN-‌‌Habitat (2015). Enhancing Urban Rural Linkages to Harness the Transformative Power of Urbanization for Sustainable Development, Nairobi, Kenya

-   Wang, Y., Liu, Y., Li, Y., Li, T (2016). The Spatio Temporal Patterns of Urban-‌‌Rural Development Transformation in China Since 1990. Habitat International, Vol. 53, PP.178-‌‌187.

-   Woods, M (2009). Rural Geography: Blurring Boundaries and Making Connections. Progress in Human Geography, Vol. 33, No. 6), 849-‌‌858.

-   Yu, A., Wu, Y., Zheng, B., Zhang, X., Shen, L (2014). Identifying Risk Factors of Urban-‌‌Rural Conflict in Urbanization: A Case of China. Habitat International, Vol. 44, No. 37, PP. 2248-‌‌2260.