بررسی نقش عوامل ژئومورفولوژی بر روی استقرار و انحطاط سایت‌‌‌‌ تاریخی گریران در دشت الشتر استان لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده

زمین‌ریخت‌شناسی از عوامل طبیعی است که نقش بارزی در استقرار سکونت‌گاه‌ها داشته است، از جمله این سکونت‌گاه‌ها تپه‌ گریران در شمال دشت الشتر در استان لرستان می‌باشد. این تپه بزرگترین و از مهمترین استقرار‌گاه‌های دشت الشتر به شمار می‌رود، که دارای سابقه استقرار 8000 ساله می‌باشد. از این رو در این پژوهش، با توجه به ویژگی‌های ژئومورفولوژی و تاریخی این سایت‌ و با توجه به این پرسش گذشتگان تا چه حد به عوامل زمین‌ریخت‌شناسی توجه داشته‌اند و این استقرار‌گاه‌ تحت تاثیر کدام فرایندها و زمین‌ریخت‌ها بوده، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، نقشه‌ی توپوگرافی، نقشه زمین‌شناسی ویژگی‌های زمین‌ریخت-شناسی تاثیر‌گذار در استقرار این سایت‌شناسایی، سپس با استفاده از نرم افزاز GIS نقشه‌ی ژئومورفولوژی محدوده آن‌ تهیه شد. همچنین در این پژوهش با ایجاد ترانشه ویژگی‌های رسوبی محل این سایت‌ نیز بررسی شد. ارزیابی نتایج نشان داد آب کافی و رسوبات حاصلخیز شرایط مساعدی را برای تداوم استقرار در این سکونت‌گاه‌ را فراهم کرده‌اند، همچنین از آنجایی که تخلیه این سایت در سال 1356 و به دلیل انجام بررسی‌های باستان‌شناسی بوده، بنابراین عوامل زمین‌ریخت-شناسی تأثیری در جابه‌جایی و از بین رفتن این استقرار‌گاه‌ نداشته‌اند، این الگو‌ها منعکس کننده‌ی توجه گذشتگان به مسائل زمین‌ریخت‌شناسی در استقرار این سکونت‌گاه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Role of Geomorphology Factors on the Establishment and Decay of the Historical Site of the Geriran in the Alshtar Plain in Lorestan Province

نویسندگان [English]

  • fariba beghipoor motlag 1
  • Aghil Madadi 2
  • iraj jabbari 3
چکیده [English]

Geomorphology is one of the natural factors which has played on outstanding role in establishing settlements, such as Geriran hill, in North Aleshtar plain. in the present study , considering geomorphology and historical this site, and considering this question have been considered to the geomorphology, The geomorphology features of this site were examintion.in this study, with respect to geomorphological and historical features Geriran , using satellite images, topographic and geological maps.In order to understand the role of geomorphological elements in the establishment of historical site Geriran in north Aleshtar a series of geomorphological and sedimentological studies have been carried out, sedimentological surveys and geomorphological maps in this study can greatly contribute to archeological studies . Analysis of the results showed that adequate water and fertile sediments provided a basis for establishment of sustainable settlement, As well as the evacuation of this site in 1356 and has been due to archeology survey.however geomorphological factors have had a little effects on the site, replacement and destruction. these patterns reflected condditions considering geomorphological features in the establishment of this settlement.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geriran
  • Geoarchaeology
  • Aleshtar
  • Lorestan

 

-    اصغری‌مقدم، محمدرضا (1383)، مبانی ژئومورفولوژی، انتشارات سرا

-    ایرانی‌‌بهبهانی، هما؛ بهرنگ بهرامی؛ فیروزه آقا‌‌‌‌ابراهیمی سامانی؛ رؤیا ساعتیان (1389). شناسایی نقش ساختار‌‌‌‌های طبیعی در شکل‌‌‌‌گیری منظر فرهنگی سکونت‌‌‌‌گاه باستانی تخت‌‌‌‌سلیمان با استفاده از فناوری نوین دور‌‌‌‌سنجی، مجلۀ محیط‌‌‌‌شناسی. سال 36. شمارۀ 54. صفحات 120-109.

-    ایزد‌‌‌‌پناه، حمید (1376). آثار باستانی و تاریخی لرستان، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. جلد دوم چاپ سوم.

-    بهرامی، روح‌‌الله (1388). سلسلۀ والیان لرستان- مقدمه‌‌ای بر تاریخ سیاسی ایلام و لرستان از شاه‌‌‌‌عباس صفوی تا برآمدن رضا شاه‌‌پهلوی، انتشارات دانشگاه لرستان.

-    حصاری، مرتضی؛ مصیب امیری؛ مجید محمدیارلو؛ خلیل‌‌‌‌الله بیک‌‌محمدی (1392). بررسی، طبقه‌‌‌‌بندی و مقایسۀ سردوک‌‌‌‌های دورۀ مس-سنگی چارآرو (حوضۀ رودخانۀ سیمره، لرستان)، پژوهش‌‌‌‌های باستان‌‌‌‌شناسی شمارۀ 4. دورۀ 3. صفحات 96- 77.

-    حیدری، مهدی؛ خلیل‌‌‌‌الله بیک‌محمدی، ثروت ولدبیگی؛ سید مهدی حسینی‌نیا  (1394)، طبقه‌بندی و تحلیل گونه شناختی سفال عصر مفرغ تپه گریران الشتر.

-    خانلری،غلامرضا؛علی‌‌اکبرمؤمنی(1391). ژئومورفولوژی، هیدروژئولوژی و مطالعۀ فاکتورهای مؤثر بر توسعۀ کارست در منطقۀ گرین، غرب ایران، نشریۀ جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌‌‌‌ای. شمارۀ 3. صفحات 74-61.

-    داود، داودی؛ طیبه حاتمی‌‌نصاری؛ موسی سبزی‌‌دوآبی؛ میثم نیکزاد؛ روح‌‌الله نورالهی؛ محمدرضا محمدیان (1389). گزارش مقدماتی فصل‌‌‌‌های اول و دوم بررسی و شناسایی باستان‌‌‌‌شناختی شهرستان الشتر، لرستان، پژوهش‌‌‌‌های باستان‌‌‌‌شناسی مدرس. شمارۀ چهارم و پنجم.

-    زمرّدیان، محمد جعفر؛ ریحانه برومند (1391). تجزیه و تحلیل‌مورفوژنز و تفاوت­های کمی‌و کیفی مخروط‌افکنه­های رشته‌کوه بینالود با رویکرد ‌هیدرومورفوتکتونیکی، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی،شمارۀ 2.صفحات72-53. 

-    رامشت، محمدحسین (1382). دریاچه­های دوران چهارم بستر تبلور و گسترش مدنیت در ایران، مجله علمی- پژوهشی دانشکده­ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، جلد پانزدهم، شماره­های 1 و 2. صفحات 38-13.

-    رجایی، عبدالحمید (1387). کاربرد ژئومورفولوژی در آمایش سرزمین و مدیریت محیط، انتشارات قومس.

-    روستایی، شهرام؛ ایرج جباری (1390). ژئومورفولوژی مناطق شهری، انتشارات سمت.

-    سجادی، علی (1376). بررسی و شناسایی آثار فرهنگی تاریخی شهرستان الشتر، معاونت پژوهشی پژوهش­های باستان‌شناسی. فصل اول.

-    کالیراد، زهرا؛ آرش ملکیان؛ بهارک معتمدوزیری (1392). تعیین الگوی توزیع منابع آب زیرزمینی (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز الشتر، استان لرستان)، پژوهش‌‌‌‌نامۀ مدیریت حوضۀ آبخیز. سال 4. شمارۀ 7. صفحات 69- 57.

-    کریمی، بهمن (1329). راه‌‌‌‌های باستانی و پایتخت‌‌های قدیمی غرب ایران، تهران چاپخانۀ بانک ملی ایران.

-    کریمی، جلال؛ منوچهر فرج‌‌‌‌زاده‌‌‌‌اصل (1383). تحلیل الگو‌‌‌‌های فضایی استقرار‌‌‌‌گاه‌‌‌‌های باستانی دشت میاناب شوشتر با کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی. دورۀ 8. شمارۀ 4. صفحه 113.

-    مقصودی، مهران؛ حسن فاضلی‌‌نشلی؛ قاسم عزیزی؛ گوین گیلمور؛ آرمین اشمیت (1391). نقش مخروط‌‌‌‌افکنه‌‌ها در توزیع سکونت‌‌‌‌گاه‌‌‌‌های پیش از تاریخ از دیدگاه زمین‌‌‌‌باستان‌‌‌‌شناسی (مطالعۀ موردی: مخروط‌‌‌‌افکنۀ جاجرود و حاجی عرب)، پژوهش‌‌‌‌های جغرافیای طبیعی. سال 44. شمارۀ 4. صفحات 22-1.

-    مقصودی، مهران؛ سیدمحمد زمان‌‌زاده؛ حسن فاضلی نشلی؛ سمیرا چزغه (1391). نقش ساختار‌‌‌‌های طبیعی در الگوی استقرار محوطه‌‌‌‌های پیش از تاریخ دشت تهران با استفاده از GIS، نشریۀ مدرس علوم انسانی- برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دورۀ 16. صفحه 4.

-    موسوی‌حرمی، رضا (1391). رسوب‌‌‌‌شناسی، چاپ چهاردهم. انتشارات به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی).

-    مهر‌‌‌‌آفرین، رضا؛ سیدمنصور سیدسجادی (1384). تأثیر هیدرولوژی و محیط جغرافیایی بر استقرار‌‌‌‌های باستانی حوزۀ زهک سیستان، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی. دورۀ 9. شمارۀ 1.

-    میر‌‌‌‌محمدی‌تهرانی، نیلوفر (1380). بررسی و طبقه‌‌بندی مفرغ‌‌‌‌های لرستان، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

-    هژبری نوبری، علیرضا؛ موسی سبزی‌‌دوآبی (1390). سنجاق‌‌‌‌های میله‌‌‌‌ای لرستان، نشریۀ جامعه‌‌‌‌شناسی تاریخی. دورۀ سوم. شمارۀ 2. صفحات 188- 165.

- Schmidt, Armin, Mark Quigley, Morteza Fattahi, Ghasem Azizi, Mehran Maghsoudi and Hassan Fazeli (2011).Systems Holocene settlement shifts and palaeoenvironments on the Central Iranian Plateau: Investigating linked systems, The Holocene, Vol. 21, issue 4, PP. 583-595.

- Wu, Li, Feng Li, Cheng Zhu, Lan Li, Bing Li, (2012). Holocene environmental change and archaeology,Yangtze River Valley, China: Review and prospects, Geoscience Frontiers 3(6) , 875e892.

- Bini, Monica, Alessandro Chelli, Anna Maria Durante, Lucia Gervsini, Marta pappalardo, 2009, 147-157, Quaternary International 206, Geoarchaeological sea-level proxies from a silted up harbor: A case study of the Roman colony of Luni (northern Tyrrhenian Sea , Italy)

- Nicoll, Kathleen (2004). Recent environmental change and prehistoric human activity in Egypt and Northern Sudan, Quaternary Science Reviews 23, 561-580.

- Quarto, Ruggiero, Domenico Schiavone*, Ida Diaferia (2007). Ground penetrating radar survey of a prehistoric site insouthern Italy, Journal of Archaeological Science 34 2071e2080

- Yasudaa, Yoshinori,*,Toshiyuki Fujikib, Hiroo Nasua, Megumi Katoc, Yoshimune Moritad, Yuichi Morie,Masaaki Kaneharaf, Shuichi Toyamag, Azusa Yanoa,Mitsuru Okunoh, He Jiejuni,Sonoko Ishiharaj, Hiroyuki Kitagawab, Hitoshi Fukusawaj, Toshiro Narusek (2004). Environmental archaeology at the Chengtoushan site,Hunan rovince,China,and implications for environmental change and therise and fall of the Yangtze River civilization, Quaternary International, 149-158.