تحلیلی بر مناسبات قدرت در فرایند برنامه‌‌ریزی طرح‌‌های توسعۀ شهری نمونۀ موردی: محور 17 شهریور تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 - دانشجوی دکترای شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

چکیده

عموماً در طرح‌‌های تهیه‌شده در غالب پروژه‌‌های برنامه‌‌ریزی شهری، فاصلۀ زیادی میان اهداف طرح و عملیات اجرایی و همچنین ماهیت عمل برنامه‌‌ریزی وجود دارد. برنامه‌‌ریزی نه یک فرایند خطی، بلکه فرایند پیچیده‌ای است که کنشگران متعددی را درگیر فرایندهای تصمیم‌‌گیری می‌‌کند. برنامه‌‌ریزان، سیاستمداران، مدیران شهری و... در مناسبات قدرت، می‌‌بایست به دور از تنگ‌نظری‌‌ها و بوالهوسی‌‌های سیاسی به فعالیت بپردازند. در نظام‌‌های مدیریتی کشورهایی همچون ایران، تصمیم‌‌گیری‌‌های مدیریتی از بالا به پایین موجب رنگ‌باختگی سایۀ قدرت کنشگران دیگر در برابر مدیریت شهری می‌‌شود. این مقاله به‌دنبال کشف عوامل مختلفی است که به‌واسطۀ آن‌‌ها محصول برنامه‌‌ریزی تحت‌تأثیر قرار می‌‌گیرد؛ عواملی که در سطح شبکه‌‌های درگیر در پروژه، به ساختار قدرت متصل باشند. به‌منظور تجزیۀ این عوامل و شناسایی مجموع آن‌‌ها به‌عنوان عوامل مؤثر در مناسبات ارتباطی مشارکت‌کنندگان و فرایند تصمیم‌‌سازی، چند گام اساسی طی شده است؛ در گام اول نظریه‌‌های هابرماس و فوکو مورد بررسی قرار می‌‌گیرد، در گام دوم به بحث دربارۀ کاستی‌‌ها و مکمل‌بودگی‌‌های نظریۀ آن دو و سخن از جامعۀ شبکه‌‌‌‌ای و ارتباط آن با برنامه‌‌ریزی پرداخته می‌‌شود و در گام سوم، درنهایت با بررسی طرح، محور 17 شهریور پایان می‌‌یابد. مقالۀ پیش‌ِرو از نوع پژوهش‌‌های کاربردی و مبتنی‌بر روش توصیفی-تحلیلی است که به‌منظور گردآوری و تحلیل داده‌‌ها از نمونه‌‌گیری هدفمند، مصاحبه و گروه مرکز استفاده شده است.یافته‌‌ها نشان می‌‌دهند که در سیستم‌‌های مدیریتی از بالا به پایین در کشورهایی همچون ایران، مشارکت مردم در فرایند برنامه‌‌ریزی به حداقل می‌‌رسد و از مشروعیت یک طرح که می‌‌بایست برآیندی از تمام دیدگاه‌‌های کنشگران برپایۀ تعاملی دوجانبه باشد، کاسته می‌‌شود.همچنین در طرح ارتقای کیفیت محور 17 شهریور، تعارضات رفع نشده و مکانیزم شهرسازی نتوانسته به انباشت مطالبات مردم پاسخی مناسب دهد و شرایط شکننده‌‌ای که هم‌اکنون حاکم است، زمینه را برای بازگشت به شرایط قبلی این محور در شهرداری تهران فراهم کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of relation of power in the planning process of urban development projects. Case study: 17 shahrivar Street Tehran

نویسندگان [English]

  • mogtaba rafieian 1
  • Ali Akbar Taghvaee 1
  • haneih shahmohamadeian 2
چکیده [English]

In presented plans as urban projects, it can be generally seen that there is a considerable gap between goals, implementation actions and the nature of urban planning practice. Planning is not a linear process but a complicated process and involve a great number of actors. Planners, policy makers, urban managers need to act away from political vagaries. In administrative systems of countries such as Iran, up to down decision- making leads to reduction of other actors’ power in front of urban managing powers. This paper seeks to explore the various factors which affect the product of urban planning, factors which are connected to the structure of power in the project’s network. In order to analyze these factors and identify all of them as factors influencing the communication among the participants and decision-making process, several steps have been taken. Frist of all, Habermas and Foucault's theories were studied after that shortcomings and supplements of their theories beside the relation between networked society and urban planning were discussed. Ultimately, the quality enhancement plan of 17 Shahrivar street was examined.
Findings indicate that public participation in the planning process is drastically minimized and the legitimacy of the projects which must come from the views of all actors, is reduced. Moreover, in the enhancement quality of 17 shahrivar street project, conflicts have not already resolved and urban development mechanism cannot respond appropriately to the raised demands and the current unsatisfactory condition has provided the foundation in Tehran municipality to return to the previous condition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Power
  • Participation
  • Planning Theory
  • Network society
  • 17 shahrivar street

حسینی‌دهاقانی، مهدی؛ میثم بصیرت (1395). رهیافت نظریۀ بازی در تحلیل بازی‌های قدرت شهری: تحلیلی بر فرایندهای ساخت ‌و ‌ساز در کلان‌شهر تهران. هنرهای زیبا، 21 (1). 100-91. 

سرخیلی، الناز؛ مجتبی رفیعیان؛ علی‌اکبر تقوایی (1395). بررسی الگوی مدیریت تعارض ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان در ابرپروژه‌های شهر مشهد، جغرافیا و توسعه. 45. 158-141.

گلزاری اسگوئی، نعیمه؛ هانیه هودسنی (1394). مدیریت تعارض کنشگران در فرایند تهیه و اجرای برنامه‌های توسعۀ شهری. مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.

هیلیر، جین (1394). سایه‌‌های قدرت حکایت دوراندیشی در برنامه‌‌ریزی کاربری اراضی، ترجمۀ کمال پولادی. جامعۀ مهندسان مشاور ایران. چاپ دوم.

مهندسان مشاور باوند، آرکولوگ 1390.

Allen, B. (1998). ‘Foucault and modern political philosophies’ in J. Moss (Ed.) The Later Foucault, London: Sage

Amin, A. and Hausner, J. (1997). ‘Interactive governance and social complexity’, in A. Amin and J. Hausner (Eds) Beyond Market and Hierarchy, Cheltenham: Edward Elgar.

Arendt, H.(1963). On Revolution, New York: Viking Press.

Arendt, H.(1968). Between Past and Future, New York:Viking Press

Bernstein, R. J. (1992)b. The New Constellation: The Ethical-Political Horizons of Modernity/ Postmodernity. Cambridge, Mass.: MIT Press

Brenner, B. (2000/01). Stakeholder Management and Ecosystem Management: A Stakeholder Analysis on the Great Smoky Mountains National Park. MBA Thesis Department of Environmental

Carleheden, M. and Rene, G.( 1996). An Interview with Jurgen Habermas. Theory, Culture and Society 13 (3):1-18

Ewald, F. (1992). ‘A power without an exterior’, in T. Armstrong (Ed.) Michel Foucault, Philosopher; New York: Routledge.

Fischer, F. and Forester, J. (Eds) (1993). “The Argumentative Turn in Policy Analysis and Planning”. UCL Press Ltd.

Fontana, A. and Pasquino, P (1991). “Truth and Power”, an interview with Foucault, in P.Rabinow (Ed.) The Foucault Reader, London: Penguin. 

Forester, J (1989). Planning in the face of power. Berkeley: University of California Press

Foucault, M (1977). Discipline and punish:the birth of prison. New York: Pantheon books

Foucault, M (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings. New York: Pantheon books

Foucault, M (1982). The subject and power. Critical Inquiry 8 (4), pp 777-795.

Foucault, M (1990). The History of Sexuality. Volume 1: an Introduction. London: Penguin

Fox, C. J. and Miller, H. T (1995). Postmodern Public Administration; Towards Discourse. London: Sage Publication

Friedman, J (1987). Planning in the Public Domain from Knowledge to Action, Princeton: Princeton University Press

Gordon, C. (Ed.) (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and other Writings 1972-1977, Michel Foucault. Brighton: Harvester Press.

Frickel, S., and Gross, N (2005). A General Theory of Scientific/Intellectual Movements. American Sociological Review, 70 (2): 204-232.

Haber, H. F (1994). Beyond Postmodern Politics: Lyotard, Rotry, Foucault. London: Routledge.

Habermas, J (1976). Legitimation Crisis. London: Heinemann.

Habermas, J (1979). Communication and the Evolution of Society (trans T. McCarthy) Cambridge: MIT Press.

Habermas, J (1983). Hannah Arendt and the concept of power’, in J.Habermas Philosophical-Political Profiles, Cambridge: MIT Press

Habermas, J (1987). The Philosophical Discourse of Modernity. Cambridge: Polity press. Translated by Frederick Lawrence .

Habermas, J (1990). Moral Consciousness and Communicative Action, Cambridge: MIT Press

Hacking I (1986). Making up people. In Reconstructing Individualism: Autonomy, Individuality, and the Self in Western Thought. (Heller T.C., Sosna M. & Wellbery D., eds), Stanford University Press, Stanford, CA.

Healey, P (1994). Developments plans: new approaches to making frameworks for land use regulation, European Planning studies, 2, PP.39-57.

Hillier, J (1993). To boldly go where no planners ever, Environment and Planning D: Society and Space, 11, PP. 89-113.

Jameson, F. (1991) Postmodernism, or the Cultural Logic of Late Capitalism, London: Verso

Marsh, J (2000). ‘What is critical about critical theory?; in L. Hahn (Ed.) Perspectives on Habermas, Chicago: Open Court.

Miller, J (1993). The Passion of Michel Foucault, New York: Simon and Schuster.

Mitchell, R., Bradley R. A. , and Donna W (1977). Toward a Theory of stakeholder Identification and Salience: Defining The Principle of Who And What Really Counts. Academy of Management Review 22(4):853-886.

Oelschlaeger, M (2000). ‘Habermas in the “wild, wild west”’, in L. Hahn (ed.) Perspectives on Habermas, Chicago: Open Court

Passerin d’Entreves, M. (1992) ‘Hannah Arendt and the idea if citizenship’ in C. Mouffe (Ed.) Dimensions of Radical Democracy, London, Verso.

Peace, A. (1993) Environmental protest, bureaucratic closure: the politics of discourse in rural Ireland, in K. Milton (Ed.) Environmenlalism: The View from Anthropology. London: Routledge

Rabinow, P. (1984) The Foucault Reader, New York: Pantheon

Richardson, T. (1996) Foucauldian Discourse: Power and Truth in Urban and Regional Policy Making, European Planning Studies, Vol.4, No.3

Ter borg, E. and Dijkink, G. (1995) Naturalising choices and neutralising voices? Discourse on urban development in two cities, Urban Studies, 32 PP: 49-67