بررسی خصوصیات مورفومتری پلایای میدان‌گل در دورۀ کواترنر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 استاد جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 کارشناس ارشد ژئومورفورفولوژی، دانشگاه سیستان و بلوچستان زاهدان، ایران

چکیده

پلایای میدان گل در قطرویه از نظر تقسیمات سیاسی، جز استان فارس و کرمان در محدوده شهرستان نیریز واقع شده و شمال شرق این حوضه به استان کرمان متصل است. پلایای میدان گل، بین زون سنندج – سیرجان و چین خوردگی های زاگرس قرار گرفته است و مساحت آن، 520431000 متر مربع و بین عرض های 28 درجه و 39 دقیقه تا 29 درجه و 37 دقیقه شمالی و طول 54 درجه و 29 دقیقه تا 55 درجه و 16 دقیقه شرقی قرار دارد. هدف از این پژوهش بررسی خصوصیات مورفومتری پلایای میدان گل در دوره کواترنر کواترنر می‌باشد. به همین خاطر با استفاده از نقشه توپوگرافی، تصاویر ماهواره‌ای، نقشه زمین شناسی، نقشه گسلها، نقشه ژئومورفولوژی، نقشه خاکشناسی منطقه، در این پلایا اقدام گردید. تهیه نقشه تراس های موجود در پلایای میدان گل با استفاده از نرم افزار arc GIS .برای بررسی علت قبض و بسط شدن محدوده مورد مطالعه در دوره کواترنر پرداخته شد. نتایج تحقیق نشان داد در مرز پلایا و دشت سر فرسایشی میزان تراز سطح ایستابی بالاتر می باشد. این موضوع به جنس رسوبات این قسمت مربوط می شود. به گونه ای که در این قسمت رسوبات متوسط دانه، قرار گرفته و با حرکت به سمت پلایا به رسوبات ریز دانه و نسبتا شور مرطوب تمایل پیدا می کنند. تغییرات تراز آب، در نتیجه نوسانات میزان آب های ورودی و خروجی )تبخیر ( از حوضه صورت می گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Morphometric Characteristics of Maidan Gel Playa During Quaternary Period

نویسندگان [English]

  • Samad Fotoohi 1
  • Hossein Negaresh 2
  • roghaye abyar 3
1 Associate Professor of Physical Geography University of Sistan and Baluchestan
2 Professor of Physical Geography University of Sistan and Baluchestan
3 M.Sc of Geomorphology University of Sistan and Baluchestan
چکیده [English]

Maidan Gel playa in Qatruyeh, terms of political divisions, except Fars and Kerman Neyriz located within the city limits and North East of the basin is connected to the province. Maidan Gel playa, the Sanandaj - Sirjan and folds of the Zagros and its area, 520431000 square meters and a width of between 28 degrees and 39 minutes to 29 degrees and 37 minutes north and longitude 54 degrees 29 minutes to 55 ° and 16 minutes East. The aim of this study was to evaluate the morphometric characteristics of the Maidan Gel playa in the Quaternary period. So, using topographical maps, satellite images, geological map, map faults, geomorphological map, soil map of the region, in the Playa was developed. Mapping existing terrace in Playa field goal arc GIS software. To cause expansion and contraction of the study area were investigated in the Quaternary period. The results showed in Playa border and plain water table is higher than the attrition rate. This kind of sediments in this area is concerned. Changes in water level as a result of fluctuations in the rate of input and output water) evaporation (of the basin takes place.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Playa
  • Quaternary
  • Contraction and extensions
  • Geomorphology facies
  • Qatruyeh

، مهدی (1389). بررسی ژئومورفیک پلایای میدان‌گل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای دانشگاه اصفهان. استاد راهنما دکتر محمد حسین رامشت.

پورخسروانی، محسن؛ عبدالله سیف (1389). تحلیل قلمروهای ژئومورفیک حوضۀ هامون با استفاده از تکنیک GIS، مجلۀ کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه‌‌ریزی. سال اول. شمارۀ 2. صفحات 83-74.

خسرو تهرانی، خسرو (1377). زمین‌‌شناسی ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور.

درویش‌زاده، علی (1370). زمین‌شناسی ایران، نشر دانش امروز. تهران. 192.

درویش‌‌زاده،علی؛ مهین محمدی (1386). زمین‌‌شناسی ایران، انتشارات دانشگاه تهران.

رامشت، محمد‌‌حسین؛ عبدالله خشرو؛ مهدی امینی (1391). تجزیه‌‌و‌‌تحلیل ساختاری سیستم‌‌های ارضی ژئومورفیک در پلایای میدان‌گل قطرویه، فصل‌‌نامۀ جغرافیای طبیعی. دورۀ 7. شمارۀ 25. صفحات 42-27.

 

زحمتکش، قدرت‌الله؛ سیدکاظم علوی‌پناه؛ غلامرضا زهتابیان (1380). مطالعه نوسانات سفره های آب زیرزمینی کم‌عمق حاشیه پلایا(مطالعه موردی:سمنان)، مجله بیابان. جلد6. شماره 2. صفحات29-15.

سعاتمند، مریم؛ هیوا علمی‌‌زاده؛ محمدعلی سالاری (1392). تجزیه‌‌و‌‌تحلیل گرانولومتری رسوبات بستر رودخانه بهمن‌‌شیر، سی‌‌ودومین گردهمایی و نخستین کنگرۀ بین‌المللی تخصصی علوم زمین تهران.

کلینسلی، دانیل (1381). کویرهای ایران و خصوصیات ژئوموفولوژیکی و پالئوکلیماتولوژی آن، مترجم دکتر عباس پاشایی.سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. تهران.

علیزاده، امین (1390). اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه امام رضا. مشهد.

کریم‌پور ریحان، مجید؛ ناصر مشهدی؛ سیدکاظم علوی‌پناه (1381). بررسی رابطه رخساره‌های ژئومرفولوژی و خصوصیات فیزیکو شیمیایی با رده‌بندی خاک در حاشیۀ پلایای سمنان، مجله بیابان. جلد7. شماره 2. صفحات 97-81.

مقصودی؛ مهران؛ هیوا علمی‌‌زاده (1390). شواهد ژئومورفولوژیکی تغییرات سطح اساس در پلایای حوض سلطان،فصلنامۀ علمی-‌پژوهشی انجمن جغرافیای ایران. دورۀ جدید. سال نهم. شمارۀ 28.  صفحات 178-157. موسوی، سیدحجت؛ عباسعلی ولی؛ مسعود میری؛ ابوالفضل رنجبر (1391). زایش وضعیت بیابان‌‌زایی پلایای‌حاج‌علی‌قلی، جلد 1. شمارۀ 4. صفحات102-85.

معتمد، احمد (1382). جغرافیای کواترنر، انتشارات سمت. تهران. 268 ص.

ولایتی، سعدالله (1385) هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران. تهران.

Mahboubi , A,  Moussavi. R.,  HaramI , N ., Khanehbad , M (2005). Geomorphological  and  hydrochemical  analysis  of  Mohammadabad playa in eastern Iran, 6th International Conference on Geomorphology.

Blas, V. Antoio   Delgado,  Huertas , Ananavas. Javier Machin (2000). Quaternary  Palaeo-hydrological   evolution  of   a   Playa   Lake  ;Salada mediana  ,  central  Ebro   Basin,  Spain;  Sedimentology, Vol, 47, Lssue 6, PP.1135-1156.

Sepehr,A, Modaresi, S-A (2013). Title; Geotop  of  Lut  Playa, Quatemary Geomorphologic  Evidence  and  Civilization , Journal  of  Earth  Science  and Enging , Vol . 3 : 168-179.

Stueben, D.   Rajiv Sinha.  Zsolt  Bener (2004).  Palaeohydrology  of  The Sambhar  Playa,  Thar  Desert,  lndia,  Using  Geomorphological  and  Sedimentological Evidences, Vol. 64, special lssue 4, 419- 430.

Bowe, M.W.,Johnson, C (2011). Late Quaternary enrironmental reconstructions of playa – lunette  system  evolution on the central High  Plains of  Kansas,united  states .Vol.124no, 1-2 P.146- 161.

Yan, L., Zheng, M. (2015) Influence of climate change on saline lakes of the Tibet Plateau, Journal of Geomorphology, 246: 68-78.