مدل‌سازی معادلۀ ساختاری تأثیر وضعیت کشاورزی در سیستم بهره‌برداری مشاع قبل و بعد از خشکسالی بر ماندگاری جمعیت روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان فسا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تاثیر وضعیت کشاورزی در سیستم بهره‌برداری مشاع قبل و بعد از خشکسالی بر ماندگاری جمعیت روستایی درشهرستان فسا می‌باشد. چراکه بارزترین اثرات اقتصادی خشکسالی را می‌توان در خسارت به تولید کشاورزی ملاحظه کرد. به تبع این اثرات مستقیم خشکسالی، مشکلاتی در حوزه‌های اجتماعی و اقتصادی نیز روی می‌دهد که مهاجرت‌های روستاشهری از جمله آن‌هاست. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و براساس مطالعات پیمایشی و کتابخانه‌ای اطلاعات لازم جمع‌آوری گردیده است. جامعه‌ی آماری همه‌ی تعاونی‌های موجود در روستاهای شهرستان فسا می‌باشد، که تعداد آن‌ها 248 تعاونی است که به‌صورت تمام شماری مورد بررسی قرار گرفتند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدلسازی معادله ساختاری با استفاده زا نرم-افزار ایموس استفاده شده است. بر طبق ضرایب رگرسیونی بدست آمده تاثیر وضعیت کشاورزی در تعاونی‌های مشاع قبل از خشکسالی بر متغیر حفظ جمعیت و کاهش مهاجرت 487/0 و بر بازگشت مهاجران روستایی از شهرها 255/0 است که هر دو در سطح خطای کمتر 05/0 تاثیر مثبت و معنادار را نشان می‌دهند. که نشان‌دهنده تاثیر مستقیم و مثبت وضعیت کشاورزی بر ماندگاری جمعیت است. ولی بعد از خشکسالی ضرایب بتا در مدل برای تاثیر وضعیت کشاورزی در تعاونی‌ها بر این دو متغیر با مقادیر 360/0- و 28/0- در سطح معناداری کمتر از 05/0 تاثیر معکوس و معنادار را نشان می‌دهند که بیانگر رکود وضعیت کشاورزی در تعاونی‌های مشاع و تاثیر منفی آن‌ها بر مهاجرت است. با توجه به این نتایج می‌توان گفت خشکسالی منجر به رکود کشاورزی شده که این مسئله بر مهاجرت روستاشهری تاثیر دارد و ان را افزایش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Structural Equation Modeling of the Impact of Agricultural Status on the jointly Utility System before and after Drought on the Rural Population Survival (Case Study: Fasa County)

نویسندگان [English]

  • yousef ghanbari 1
  • vajihe arianfar 2
  • zeinab mahroee 2
1 , Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, University of Isfahan
2 esfahanuniversity
چکیده [English]

This study examines the impact of agriculture in joint operation before and after the drought on the rural population of Fasa Township survival The most obvious economic impact of drought can be seen in damages to agricultural production. As result of the direct effects of drought in areas of social and economic problems on the migration Rvstashhry of them. this research focuses on the indirect effect of drought on migration. The research is a descriptive-analytical one and the required data have been collected using librarian and survey studies. The research population includes all of 248 cooperatives existent in Fasa Township, which have been studied using complete enumeration method. Structural Equation Modeling has been utilized by use of Amos Software for data analysis. The regression coefficients obtained in the first model show that the pre-drought effect of the agriculture status in Mosha Cooperatives on the variable population maintenance and migration reduction is 0.487 and its effect on the variable the rural migrants' return from cities is 0.255, both showing a positive and significant effect at the error level of less than 0.05, and the direct and positive effect of agriculture status on the rural population's survival in their villages. However, beta coefficients in the second model for the post-drought effect of agriculture status in cooperatives on these two variables with the values -0.360 and -0.28 at a level of significance less than 0.05 shows a reverse and significant effect, indicating agricultural stagnation in Mosha Cooperatives and its negative effect on migration..

کلیدواژه‌ها [English]

  • National Lands Assignment Project
  • Mosha Cooperatives
  • drought
  • migration
  • Structural Equation Modeling

منابع

ابونوری، عباسعلی (1387). تجزیه‌و‌تحلیل پدیدۀ خشکسالی کشاورزی شهرستان فیروزکوه به روش موازنۀ آبی (اقتصاد آب)، فصلنامۀ مدل‌سازی اقتصادی. شمارۀ پنجم. صفحات 48-28.

ادارۀ جهاد کشاورزی شهرستان فسا (1392). امور اراضی ملی.

ادارۀ کل هواشناسی استان فارس (1390). گزارش آماری 37 سالۀ عناصر اقلیمی فسا.

انوشیروانی احمد (1364). بررسی تعاونی روستایی تولید، استان اصفهان.

انوشیروانی، احمد؛ مهدی طه (1372). تعاونی تولید روستایی، نقد و بررسی گذشته و آینده. استان خراسان.

افروزه، فاطمه؛ غلامرضا چابکرو؛ محمدرضا اکبری (1388). اثرات منفی خشکسالی و راهکارهای مقابله با آن، همایش ملی مدیریت بحران آب. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت. اسفند ماه 1388.

امینی‌فسخودی. عباس؛ مهرنوش میرزایی (1393). پیامدهای بحران کم‌‌‌‌آبی و خشک‌شدن زاینده‌رود در مناطق روستایی (مطالعۀ موردی: جلگه برآن در شرق اصفهان)، فصلنامۀ توسعۀ روستایی. دورۀ 5. شمارۀ 2. صفحات 180-157.

بافکر، هوشنگ؛ ابراهیم زاهدی عبقری؛ جواد نیازی؛ ناصر یزدانی؛ غلامرضا حیدری (۱۳۶۴). بررسی مسائل مربوط‌به زمین و تشکیل واحدهای تولید مشاع در منطقۀ جیرفت. تهران، وزارت کشاورزی. مرکز تحقیقات روستایی

بردی‌آنا مرادنژاد، رحیم (1387). جایگاه توسعه‌یافتگی استان‌‌های کشور در شاخص‌‌های عمدۀ بخش کشاورزی. فصلنامۀ روستا و توسعه. سال 11. شمارۀ 3. صفحات 193-173.

تقی‌زاده، ابوالقاسم (۱۳۷۳). بررسی میزان انطباق تعاونی‌های مشاع با تعاون سنّتی و همیاری در روستا. پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه اصفهان.

حسینی‌ابری، حسن (1380). مدخلی بر جغرافیای روستایی ایران. انتشارات دانشگاه اصفهان. چاپ هفتم.

درویش‌نیا، علی‌اصغر؛ محمود صادقی (1386). ارزیابی موفقیت تعاونی تولید روستایی در استان مازندران. مجلۀ علوم کشاورزی. 33 . 313-323.

روحانی، سیاوش (1378). محاسبۀ اندازۀ مزرعه بر روی تولید روستایی در استان همدان. مجلۀ علوم کشاورزی. 12. 107-97.

روحانی، سیاوش (1376). بررسی عوامل مولد بهره‌وری مؤثر بر تعاونی تولیدی روستایی در استان همدان. مجله کشاورزی ایران علوم. 31 . 267-261.

سازمان آب منطقه‌‌ای استان فارس (1390). گزارش ادامۀ محدودۀ مطالعۀ شهرستان فسا.

سازمان جهاد کشاورزی شهرستان فسا (1390). امور اراضی ملی.

سالنامۀ آماری شهرستان فسا (1390). معاونت برنامه‌ریزی و اشتغال استانداری فارس. دفتر آمار و اطلاعات و GIS.

شریف، مصطفی (1369). بررسی جوانب اقتصادی تعاونی‌‌های مشاع در استان خراسان، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس.

شهبازبگیان، محمدرضا (1384). مروری بر خسارت ناشی‌از خشکسالی، تاریخ بازیابی 23/3/1387

http://iaeo.org/?p=1552

شهبازی، اسماعیل (1372). توسعه و ترویج روستایی، تهران. انتشارات دانشگاه تهران.

صالح، ایرج؛ داریوش مختاری (1386). اثرات و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر خانوارهای روستایی منطقۀ سیستان، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. جلد 3. شمارۀ 1. صفحات 114- 99.

عبداللهی، محمد (1377). نظام‌‌های بهره‌برداری. مطالعۀ تطبیقی نظام‌‌های بهره‌برداری کشاورزی و ارزشیابی عملکرد آنها. تهران: وزارت کشاورزی.

کشاورز، مرضیه؛ عزت‌الله کرمی؛ عبدالعلی لهسایی‌‌زاده (1392). عوامل اثرگذار بر مهاجرت روستایی ناشی‌از خشکسالی (مطالعۀ موردی: استان فارس). فصلنامۀ روستا و توسعه. سال 16. شمارۀ 1.صفحات 127- 113.

مرکز آمار ایران (1362 ). آمارنامۀ استان فارس.

مرکز آمار ایران (1390).

مطیعی‌لنگرودی، سید‌حسن؛ ابراهیم شمسایی (1386). توسعۀ روستایی مبتنی‌بر تداوم و پایداری کشاورزی، فصلنامۀ تحقیقات‌جغرافیایی.سال‌بیست و دوم.104-85.

مهدوی، مسعود (1380). مقدمه‌‌ای بر جغرافیای روستایی ایران، تهران. انتشارات سمت.

مهدوی، مسعود؛ مجتبی قدیری‌معصوم؛ بهروز محمدی‌یگانه (1383). نقش عوامل طبیعی در ناپایداری و مهاجرت روستایی استان زنجان، پژوهش‌های جغرافیایی. شمارۀ 49. صفحات 21- 17.

منابع طبیعی شهرستان فسا. 1390.

نساجی‌‌زواره، مجتبی (1380). بررسی اثرات اقتصادی- زیست‌‌محیطی و اجتماعی خشکسالی، مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بحران آب. جلد 1. دانشگاه زابل. صفحات 53-44.

نفیسی‌‌فرد، حسن (1377). بررسی وضعیت و عملکرد تعاونی‌‌های مشاع در شهرستان سبزوار، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه فردوسی مشهد.

هاشمی، علی‌‌اصغر (1383). خشکسالی و مهاجرت روستاییان، فصلنامۀ خشکی و خشکسالی کشاورزی شمارۀ 11. صفحات 42- 31.

Bates.D. C (2002). Environmental Refugees? Classifying Human Migrations Causedby Environmental Change, Population and Environment, Vol. 23, No. 5, PP: 465- 477.

Clare,O .F, (2001).  Information  Flows  in  Rural  and Urban  Communication: Acces Processes and People, International and Rural Development Department (IRDD),  university  of  reading.uk, PP: 9-24.

Fandly, S (1994). Does drought increase migration? A Study of migration from rural Mail during the 1983-1985 drought, Tnternational migration Review, Vol 28, No. 3, PP: 539-553.

Horridge, M ; Maddan, J & Wittwer, G (2005). The Impact of the 2002- 2003 Drought on Australia, Journal of Policy Modeling, Vol. 24, No. 3, PP: 285- 308.

Kenny, A (2008). Assessment of social impacts of drought. Journal of American Water Resources Association, Vol. 37, No. (3): 678-686.

Meze-hauske, e (2000). Migration caused by climate change: how vulnerable are people in dryland areas? A case-study in northern ethiopia, mitigation and adaptation strategies for global change, Vol 5, no 4, PP 379–406.

McLeman, R & Smit, B (2006) Migration as an adaptation to climate change, Climatic change, Vol 76, No (1-2),  PP: 31-53.