نقش عوامل هیدرودینامیک در پیدایش و تحول پدیده‌‌های کارستی (کوه اشکوت، محمودآباد، شمال‌غرب ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

چکیده

عوامل هیدرودینامیک، زمین ریخت‌های کارستی گوناگونی را بر روی کوه اشکوت در شمال غرب ایران پدید آورده‌‌اند. با اینکه پدیده‌های کارستی در مسیر درزها، شکستگی‌ها و گسل‌ها پدید آمده و گسترش یافته‌اند، امّا انرژی جنبشی آبهای روان اهمیت بیشتری در پیدایش آنها دارد. در پژوهش حاضر تلاش بر این است تا زمین ریخت‌های کارستی ناشی از عوامل هیدرودینامیک را در این کوه شناسایی، دسته بندی و بررسی کنیم. روش کار در این پژوهش بیشتر روی بررسی‌های میدانی برای شناسایی زمین‌ریخت‌های کارستی، ویژگی‌های سنگ شناسی و برداشت داده‌های مورفومتریک آنها استوار می‌باشد. پدیده‌هایی مانند گریک، راهرو انحلالی، راهرو لایه‌بندی انحلالی و خیابان کارستی در بستر شکستگی‌های زمین ساختی و ناشی از نیروی هیدرودینامیک آبهای روان پدید آمده‌ا‌ند. برخی از زمین ریخت‌های کارستی کمیاب مانند لوله انحلالی و چاه عمودی در اثر نیروی دینامیک آبهای فرورو و بر روی آهک‌های بوجود آمده اند. در این کوه دو نمونه از لوله‌های انحلالی بنام لوله انحلالی زانویی و لوله انحلالی سیفون مانند شناسایی شده است. غارها، آبگذرهای کارستی، پل‌های آهکی و تونل‌های سرشتی از دیگر زمین ریخت‌های کارستی هستند که جریان آبهای زیرزمینی آنها را پدید آورده است. بررسی های اقلیمی نشان می دهد شرایط حال حاضر جهت شکل گیری بسیاری از پدیده های کارستی کوه اشکوت مناسب نیست بنابراین می توان سن زمین ریخت‌های کارستی این کوه را به دوره پلیستوسن نسبت داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of hydrodynamic parameters in origination and revolution of Karstic phenomena “Ashkout Mountain, Mahmoudabad, Northwest of Iran”

نویسندگان [English]

  • Mohamd Reza Ghadri
  • gholamreza maghami moghim
چکیده [English]

hydrodynamic factors have createed various karst landforms on Ashkavt mount in Northwestern of Iran. Whereas karst phenomena have been created and developed in course of Joinst, fractures and faults, but kinetic energy of running waters have great importance in creating them. In this research we try to identify, classify and investigate karst landforms that are formed by hydrodynamic factors. The method of the study in this research emphasizes on Field investigation to identify of karst landforms, lithologcal Characteristics and survey of morphometric data. Phenomena like grike, solution corridor )bogaz(, solution- bedding corridor and karst street have been created in the bed of tectonic fractures and hydrodynamic force of running waters. Some of rare karst landforms like Solution pipe and vertical shaft formed by hydrodynamic force of sinking waters on white limestones. two samples of Solution pipes have been identified in this mount that has great difference with samples of other karstic regions. We named knee - Solution pipe and siphon like - Solution pipe. Caves, karst conduits, karst bridges and natural tunnels are the other karst landforms that the underground flow of karst waters have created them. Probably, karst landforms of Ashkavt mount have been formed in hydrous periods of Pleistocene.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ashkavt mount
  • karst landform
  • solution
  • hydrodynamic factors
  • tectonic phenomena

بروکس. یان. ای (1982). ژئومورفولوژی اقلیمی ایران، شواهد ژئومورفولوژیک دگرگونی‌های اقلیمی در ایران طی بیست هزار سال گذشته، ترجمۀ علی خورشید‌دوست. مجلۀ رشد. جغرافیا، شمارۀ 52. صفحات12-8. 

 بهنیافر، ابوالفضل؛ هادی قنبرزاده؛ عباسعلی فرزانه عباسعلی (1388). ویژگی‌های ژئومورفولوژیک توده کارستی اخلمد در دامنه‌های شمالی ارتفاعات بینالود، نشریۀ جغرافیا و توسعه (14). صفحات 140-121.

رضایی‌مقدم، محمدحسن؛ محمدرضا قدری (1384). کارن‌ها، متنوع‌ترین پدیده‌های کارست در منطقۀ تخت سلیمان، نشریۀ تحقیقات جغرافیایی (76).  صفحات 138-123.

سازمان زمین‌شناسی کشور(1384). نقشۀ زمین‌شناسی 100000 شاهین‌دژ.

سازمان نقشه‌برداری کشور. (1381). نقشه‌های توپوگرافی 25000 شاهین‌دژ و سورین.

قبادی، محمدحسین (1386). زمین‌شناسی مهندسی کارست، همدان. دانشگاه بوعلی سینا.

قدری، محمدرضا (a1392). بررسی نقش نمادین زمین‌ریخت‌های کارستی «کوه اشکوت، شمال‌غرب ایران»،دومین همایش ملی انجمن ایرانی ژئومورفولوژی. (ژئومورفولوژی و پایش تغییرات محیطی) 20 اسفند ماه 1392. دانشگاه تهران. صفحات 110-107.

قدری، محمدرضا (b1392). محدودیت بررسی‌های باستان‌شناختی در غارهای کارستی «غار کوناکموتر، شمال غرب ایران»، سی و دومین گردهمایی و نخستین کنگرۀ بین‌المللی تخصصی علوم زمین. 30-27 بهمن‌ماه 1392. دانشگاه بوعلی همدان. صفحات 7-1.

قدری، محمدرضا (1393). ژئوسایت کارستی کوه اشکوت و توان‌های ژئوتوریستی آن «شهر محمودآباد، شمال‌غرب ایران»، سی و سومین گردهمایی بین‌المللی تخصصی علوم زمین. 2 تا 4 اسفندماه 1393. سازمان زمین‌شناسی کشور. صفحات 8-1. 

معتمد، احمد (1377). ژئومورفولوژی، جلد دوم (زمین‌شناسی) چاپ نخست. انتشارات سمت. تهران.

مقامی‌مقیم، غلامرضا (۱۳۹۵) طبقه‌بندی اشکال کارستی حوضۀ درپرچین براساس مدل‌های سویچ، والتهام، هراک و کماتینا، مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای. شمارۀ ۲۶. صفحات 223- 207.

هدین، سون (1355). کویرهای ایران، ترجمۀ پرویز رجبی. انتشارات توکا. چاپ اول.

Baomin, H .Z., Jingjiang, L (2009). Classification and characteristics of karst reservoirs in China and related theories, Petroleum Exploration and Development,V olume 36,  12-29.

 Ghadri, M. R (1393).  karstic geosite of Ashkavt Mount & its geotourism potentials” "Mahmoodabad city, northwest of Iran", 33 national geoscience congress, 2-4 esfand. National Cartographic Center of Iran, PP. 1-8.

Alavi Naini, M (1982). Geology of Tekab - Saein Qaleh 1:250000, Geological Survey of Iran, P. 99.

Ford, D & Williams,P (2007).Karst geomorphology and hydrology. London, John Wiley & Sons Ltd, Second edition, P.562.

Huggett, Richard John (2007). Fundamentals of Geomorphology. Routledge Taylor & Francis Group, New York, Second Edition. P: 483.

Hung Chak .H (2012(. Island Karst Classification: Spatial Modeling- Oriented Approach with Multispectral Satellite Imageries, a recognized carbonate island with Unpublished Master’s thesis, Degree, MS ,Mississippi State University, Department, Geosciences. 66,

Jukić Damir, Denić-Jukić Vesna (2009). Groundwater balance estimation in karst by using a conceptual rainfall-runoff model. Journal of Hydrology. 2009.04.035.

 McGraw-Hill  Companie (2003). Dictionary of Earth Science, McGraw-Hill  Companies, United  States  of America, Second Edition, P. 468.

Mustafa,O. Merkel, B (2015). Classification of karst springs based on discharge and water chemistry in Makook karst system, Kurdistan Region, Iraq, FOG - Freiberg Online Geoscience  39, 1 -24          

Perrin  Je´roˆme,Jeannin  Pierre-Yves, Zwahlen Franc¸ois (2003). Epikarst storage in a karst aquifer: a conceptual model based on isotopic data, Milandre test site, Switzerland. Journal of Hydrology 279 (2003)106-124.

Plan, Lukas (2005). Factors controlling carbonate dissolution rates quantified in a field test in the Austrian alps, Geomorphology, 68. 201- 212.

Selby,M.J( 1985). Earth changing surface an introduction to geomorphology. Clarnbon  press oxford .

Scharlau,K(1958).Zum Problem der Pluvialzeiten in Nordost-Iran, Zeitschriftfür Geomorphologie, N.S. 2, 1958, PP: 258-‌‌77.

Waele. Jo. De., Plan Lukas, Audra Philippe. (2009). Recent developments in surface and subsurface karst geomorphology: An introduction, Geomorphology 106 (2009) 1-8.

White William B. and Culver, Divid (2005). Cave, Definition of, in: Encyclopedia of Caves, edit by Culver, Divid and White William B, Elsevier Academic Press, First publish. P: 81- 85.